स्थान: गोंदिया
गोंदिया लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाने दक्षता जनजागृती सप्ताहाच्या अनुषंगाने भ्रष्टाचाराविरोधात जनजागृती मोहीम राबवली. शासकीय कार्यालयांमधील कामकाज पारदर्शक व्हावे, नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची माहिती मिळावी आणि लाचेच्या मागणीविरोधात तक्रार करण्यासाठी नागरिकांनी पुढे यावे, हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी राबविण्यात आलेल्या या मोहिमेदरम्यान नागरिक आणि व्यापाऱ्यांना भ्रष्टाचाराचे दुष्परिणाम तसेच तक्रार नोंदविण्याच्या प्रक्रियेबाबत माहिती देण्यात आली.
शासकीय कार्यालयांत भित्तिपत्रकांद्वारे जनजागृती
लाचलुचपत प्रतिबंधक विभाग, गोंदिया यांच्या वतीने आमगाव, सालेकसा आणि तिरोडा तालुक्यांतील विविध शासकीय कार्यालयांना भेटी देण्यात आल्या. या कार्यालयांच्या दर्शनी भागात भ्रष्टाचारविरोधी जनजागृती करणारी भित्तिपत्रके लावण्यात आली. कार्यालयात येणाऱ्या नागरिकांना भ्रष्टाचाराचे सामाजिक आणि प्रशासकीय दुष्परिणाम समजावून सांगण्याचा या उपक्रमातून प्रयत्न करण्यात आला.
शासकीय कामकाजासाठी नागरिकांकडून नियमानुसार शुल्क आकारले जाऊ शकते; मात्र कायदेशीर शुल्काव्यतिरिक्त एखाद्या अधिकारी किंवा कर्मचाऱ्याने पैशांची मागणी केल्यास त्याबाबत योग्य यंत्रणेकडे तक्रार करणे महत्त्वाचे आहे. अशा मागण्यांकडे दुर्लक्ष करण्याऐवजी नागरिकांनी कायदेशीर मार्गाचा अवलंब करावा, असे आवाहन विभागाकडून करण्यात आले.
आठवडी बाजारात नागरिक आणि व्यापाऱ्यांशी संवाद
या जनजागृती मोहिमेचा विस्तार शासकीय कार्यालयांपुरता मर्यादित ठेवण्यात आला नाही. रावणवाडी कामठा येथील आठवडी बाजारालाही भेट देण्यात आली. तेथे उपस्थित नागरिक आणि व्यापाऱ्यांना भ्रष्टाचारविरोधी माहितीपत्रकांचे वाटप करण्यात आले.
आठवडी बाजार हे ग्रामीण भागातील नागरिक आणि व्यापाऱ्यांच्या नियमित संपर्काचे महत्त्वाचे ठिकाण असते. अशा ठिकाणी प्रत्यक्ष संवाद साधल्यामुळे सरकारी कार्यालयांशी संबंधित कामकाजात नागरिकांना येणाऱ्या अडचणी, लाचेची मागणी झाल्यास उपलब्ध असलेले पर्याय आणि तक्रार करण्याचे महत्त्व याबाबत माहिती पोहोचवता येते. या मोहिमेतून भ्रष्टाचाराविरोधातील संदेश अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
लाच मागितल्यास तक्रार करण्याचे आवाहन
शासकीय अधिकारी किंवा कर्मचारी यांनी अधिकृत शुल्काव्यतिरिक्त लाचेची मागणी केल्यास नागरिकांनी निर्भयपणे लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाकडे तक्रार करावी, असे आवाहन करण्यात आले. भ्रष्टाचाराला आळा घालण्यासाठी केवळ कायदे आणि प्रशासकीय यंत्रणा पुरेशा ठरत नाहीत; नागरिकांना तक्रारीची प्रक्रिया समजणे आणि त्यासाठी विश्वासार्ह व्यवस्था उपलब्ध असणेही आवश्यक आहे.
मात्र, तक्रार करताना संबंधित घटनेची माहिती, उपलब्ध कागदपत्रे आणि इतर पुरावे व्यवस्थित जतन करणे उपयुक्त ठरू शकते. कोणत्याही संशयावरून स्वतःहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी योग्य यंत्रणेकडे माहिती देऊन कायदेशीर प्रक्रिया पाळणे महत्त्वाचे आहे.
भ्रष्टाचारमुक्त समाजासाठी लोकसहभाग आवश्यक
दक्षता जनजागृती सप्ताहाचा मुख्य उद्देश नागरिकांमध्ये भ्रष्टाचाराविरोधात जागरूकता निर्माण करणे, शासकीय कामकाजात पारदर्शकता आणि प्रामाणिकपणा वाढविणे तसेच भ्रष्टाचारमुक्त समाजाच्या निर्मितीसाठी जनतेचा सक्रिय सहभाग मिळविणे हा आहे.
अशा मोहिमांचे यश केवळ भित्तिपत्रके लावणे किंवा माहितीपत्रके वाटणे यावर अवलंबून नसते. नागरिकांना तक्रार नोंदविण्याची सुलभ प्रक्रिया, तक्रारींवर वेळेत कार्यवाही आणि तक्रारदारांच्या सुरक्षिततेबाबत विश्वास निर्माण करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. प्रशासनाने पारदर्शक कामकाजाला प्राधान्य दिले आणि नागरिकांनी भ्रष्टाचाराविरोधात कायदेशीर मार्गाने आवाज उठवला, तर सार्वजनिक सेवांवरील विश्वास वाढण्यास मदत होऊ शकते.
गोंदिया जिल्ह्यातील या उपक्रमातून भ्रष्टाचाराविरोधातील जागरूकता वाढविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. या जनजागृतीचे प्रत्यक्ष परिणाम किती व्यापक होतात, हे नागरिकांचा सहभाग आणि तक्रारींवर होणाऱ्या पुढील कार्यवाहीतून स्पष्ट होईल. भ्रष्टाचार रोखण्याची जबाबदारी प्रशासनासोबत समाजाचीही आहे; त्यामुळे जागरूक नागरिक आणि उत्तरदायी प्रशासन यांची सांगड घालणे हीच या मोहिमेची महत्त्वाची दिशा ठरते.















