स्थान: Lokhit newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
गडचिरोली जिल्ह्यातील अहेरी तालुक्यात येणाऱ्या जिमलगट्टा प्राथमिक आरोग्य केंद्रात सध्या विविध मूलभूत सुविधांचा अभाव निर्माण झाल्याने परिसरातील रुग्णसेवा अडचणीत आली आहे. या प्राथमिक आरोग्य केंद्रावर परिसरातील सुमारे तीस गावांतील बारा हजार नऊशे चोपन्न नागरिकांच्या आरोग्याची मदार आहे. मात्र आरोग्य केंद्राच्या इमारतीची जीर्ण झालेली अवस्था, प्रसूतीगृहातील बंद असलेले पंखे, पिण्याच्या पाण्यासाठी बसवलेला नादुरुस्त आरओ वॉटर प्युरिफायर, रात्रीच्या वेळी होणारी अपुरी विद्युत व्यवस्था आणि कर्मचाऱ्यांच्या रिक्त पदांमुळे आरोग्य सेवेचा बोजवारा उडाल्याचे चित्र दिसत आहे. परिणामी, उपचारासाठी येणाऱ्या गरजू रुग्णांना आणि त्यांच्या नातेवाईकांना मोठ्या त्रासाला सामोरे जावे लागत आहे. जिमलगट्टा प्राथमिक आरोग्य केंद्राच्या कार्यक्षेत्राचा विचार केल्यास या अंतर्गत आवलमारी, मरपली, सुधागुदाम, गोविंदगाव आणि गुंडेरा या पाच उपकेंद्रांचा समावेश होतो. या सर्व उपकेंद्रांमधून प्राथमिक स्वरूपाचे उपचार दिल्यानंतर पुढील उपचारांसाठी रुग्णांना थेट जिमलगट्टा येथील प्राथमिक आरोग्य केंद्रात पाठवले जाते. गडचिरोली हा भौगोलिकदृष्ट्या अत्यंत दुर्गम, जंगलव्याप्त आणि विस्तीर्ण जिल्हा मानला जातो. या भागातील नागरिकांना तालुक्याच्या किंवा जिल्ह्याच्या मुख्य ठिकाणी जाण्यासाठी पुरेशी वाहतूक साधने उपलब्ध नसतात. त्यामुळे जिमलगट्टा परिसरातील नागरिकांसाठी हे आरोग्य केंद्र एक अत्यंत महत्त्वाचा आधार आहे. मात्र, याच केंद्रात प्राथमिक सुविधांचा अभाव असल्यामुळे उपचारासाठी येणाऱ्या रुग्णांची मोठी गैरसोय होत आहे. या प्राथमिक आरोग्य केंद्रातील प्रसूतीगृहाची स्थिती विशेष चिंतेची बाब ठरत आहे. प्रसूतीगृहातील पंखे बंद अवस्थेत असल्याने प्रसूतीसाठी दाखल होणाऱ्या महिलांना आणि नवजात बालकांना प्रचंड उष्णतेचा आणि त्रासाचा सामना करावा लागतो. आरोग्य केंद्रात स्वच्छ आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी उपलब्ध व्हावे यासाठी बसवण्यात आलेली आरओ वॉटर प्युरिफायर यंत्रणा बऱ्याच काळापासून नादुरुस्त आहे. त्यामुळे रुग्णांना आणि त्यांच्या सोबत येणाऱ्या नातेवाईकांना पिण्याच्या पाण्यासाठी बाहेरून व्यवस्था करावी लागते किंवा असुरक्षित पाण्याचा वापर करावा लागतो, ज्यामुळे आरोग्याच्या इतर समस्या उद्भवण्याची भीती निर्माण होते. याशिवाय, आरोग्य केंद्रात रात्रीच्या वेळी अपुरी प्रकाश व्यवस्था आणि विजेच्या अडचणी वारंवार निर्माण होतात. दुर्गम भागात रात्रीच्या वेळी सर्पदंश, विंचूदंश किंवा इतर तातडीच्या वैद्यकीय आपत्कालीन घटना घडल्यास रुग्णांना तात्काळ प्राथमिक आरोग्य केंद्रात आणले जाते. अशा वेळी केंद्रात पुरेशी वीज व्यवस्था नसल्यास उपचारात मोठे अडथळे निर्माण होतात. तसेच, आरोग्य केंद्राची इमारत बरीच जुनी आणि जीर्ण झाली असून पावसाळ्यात किंवा इतर ऋतूंमध्ये इमारतीच्या दुरुस्तीचा प्रश्न गंभीर बनतो. सुरक्षित आणि सुसज्ज इमारतीअभावी आरोग्य कर्मचारी आणि रुग्ण दोघांनाही असुरक्षित वातावरणात राहावे लागत आहे. पायाभूत सुविधांच्या कमतरतेसोबतच मनुष्यबळाचा तुटवडा ही येथील दुसरी मोठी समस्या ठरत आहे. आरोग्य केंद्रात मंजूर असलेली काही पदे रिक्त असल्याने कार्यरत असलेल्या मोजक्या वैद्यकीय अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांवर कामाचा अतिरिक्त ताण पडत आहे. बारा हजारांपेक्षा अधिक लोकसंख्येला आरोग्य सेवा पुरवताना मर्यादित कर्मचाऱ्यांमुळे ओपीडी, लसीकरण, प्रसूती सेवा आणि राष्ट्रीय आरोग्य मोहिमा राबवताना मोठी कसरत करावी लागते. कर्मचाऱ्यांच्या कमतरतेमुळे रुग्णांना उपचारासाठी ताटकळत राहावे लागते. अहेरी परिसरातील जिमलगट्टा भाग हा आदिवासीबहुल आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांचा परिसर आहे. येथील नागरिकांना खासगी रुग्णालयांमध्ये महागडे उपचार घेणे आर्थिकदृष्ट्या शक्य नसते. त्यामुळे ते पूर्णपणे शासकीय आरोग्य व्यवस्थेवर अवलंबून असतात. अशा परिस्थितीत प्राथमिक आरोग्य केंद्रात साध्या पंख्यांची सोय नसणे, शुद्ध पिण्याचे पाणी नसणे आणि विजेची समस्या असणे ही गंभीर बाब मानली जात आहे. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास रुग्णांची प्रकृती अधिक बिघडण्याचा धोका संभवतो, विशेषतः गरोदर महिला आणि लहान मुलांच्या बाबतीत ही स्थिती अतिशय नाजूक ठरू शकते. स्थानिक परिस्थितीचा विचार करता आरोग्य विभागाने या केंद्रातील त्रुटींची तात्काळ दखल घेणे आवश्यक बनले आहे. प्रसूतीगृहातील पंखे दुरुस्त करणे, बंद पडलेला आरओ प्रकल्प पूर्ववत सुरू करणे, पर्यायी वीज व्यवस्थेची कायमस्वरूपी सोय करणे आणि इमारतीची आवश्यक डागडुजी करणे या तातडीच्या उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. त्याचबरोबर रिक्त पदांवर तातडीने कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती झाल्यास उपलब्ध यंत्रणेवरील ताण कमी होऊ शकेल आणि दुर्गम भागातील गोरगरीब नागरिकांना वेळेवर, दर्जेदार व सुरक्षित आरोग्य सेवा मिळणे शक्य होईल.
Leave a Reply