लोकहित न्यूज़ 24

जनसमान्यांच्या हितासाठी

Advertisement

नागपुरात गांधीजींच्या पुतळ्याची घाईघाईत रंगरंगोटी; प्रशासकीय कामावर प्रश्न

स्थान: Nagpur

वार्ताहर: साहिल येरने

नागपूर शहरातील मध्यवर्ती आणि ऐतिहासिक महत्त्व असलेल्या सीताबर्डी परिसरातील व्हेरायटी चौकात उभारण्यात आलेल्या राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या पूर्णाकृती पुतळ्याची प्रशासनाकडून नुकतीच डागडुजी करण्यात आली. प्रसारमाध्यमांनी या पुतळ्याच्या दुरवस्थेकडे लक्ष वेधल्यानंतर महानगरपालिकेच्या संबंधित यंत्रणेने तत्परता दाखवत गुरुवारी या पुतळ्याला नवा रंग दिला. मात्र, ही रंगरंगोटी करताना आवश्यक ती तांत्रिक आणि सौंदर्यशास्त्राशी निगडित काळजी न घेतल्याचे समोर आले आहे. पुतळ्याचा उखडलेला मूळ पृष्ठभाग व्यवस्थित घासून स्वच्छ न करताच त्यावर थेट रंगाचा मुलामा देण्यात आला आहे. त्यामुळे गांधीजींच्या वस्त्रांवरील आणि शरीराच्या भागांवरील जुने डाग आजही स्पष्टपणे दिसत असून, प्रशासनाची ही वरवरची मलमपट्टी चर्चेचा आणि टीकेचा विषय ठरली आहे.

स्थानिक पातळीवर वृत्तपत्राने पुतळ्याच्या दुरवस्थेविषयी आवाज उठवल्यानंतर प्रशासकीय यंत्रणा खडबडून जागी झाली खरी, परंतु कामातील गांभीर्य आणि गुणवत्ता यांचा अभाव पुन्हा एकदा स्पष्ट झाला. कोणत्याही पुतळ्याची डागडुजी अथवा रंगरंगोटी करताना जुना सुटलेला रंग काढणे, साचलेली धूळ आणि कार्बनचे थर योग्य रसायनांनी स्वच्छ करणे आणि त्यानंतरच संरक्षणात्मक थर देणे ही प्राथमिक प्रक्रिया मानली जाते. व्हेरायटी चौकातील या कामात मात्र या सर्व नियमांना बगल देण्यात आल्याचे दिसून येत आहे. घाईघाईने उरकलेल्या या कामामुळे पुतळ्याचा रंग तर बदलला, पण मूळ डाग आणि दुरवस्थेच्या खुणा तशाच राहिल्याने हे काम केवळ औपचारिकता म्हणून पूर्ण करण्यात आल्याची भावना स्थानिक नागरिकांमधून व्यक्त केली जात आहे.

नागपूरमधील सीताबर्डी परिसर आणि व्हेरायटी चौक हे उपराजधानीतील सर्वाधिक वर्दळीचे केंद्र मानले जाते. दररोज हजारो नागरिक, प्रवासी आणि विद्यार्थी या भागातून ये-जा करतात. अशा मोक्याच्या ठिकाणी असलेल्या राष्ट्रपित्यांच्या पुतळ्याकडे वर्षभर दुर्लक्ष होणे आणि नंतर एखाद्या तक्रारीनंतर केवळ नाममात्र रंग देऊन वेळ मारून नेणे, ही बाब स्थानिक प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करते. नागपूर महानगरपालिकेकडून साधारणपणे दरवर्षी २ ऑक्टोबर रोजी गांधी जयंतीनिमित्त आणि ३० जानेवारी रोजी हुतात्मा दिनानिमित्त शहरातील अशा महत्त्वाच्या स्मारकांची व पुतळ्यांची स्वच्छता केली जाते. मात्र, या विशेष दिवसांव्यतिरिक्त इतर काळात अशा ऐतिहासिक वास्तूंची नियमित देखभाल होत नसल्याचे चित्र नेहमीच समोर येते.

ऐतिहासिक आणि राष्ट्रीय महापुरुषांच्या पुतळ्यांची निगा राखण्यासाठी महापालिकेकडे एक निश्चित नियमावली आणि तज्ज्ञ कारागिरांची चमू असणे गरजेचे आहे. पुतळ्यांचे धातूकाम किंवा शिल्पकलेचे स्वरूप लक्षात न घेता त्यावर सामान्य भिंतींप्रमाणे तेलाचा किंवा पाण्याचा रंग थापल्याने पुतळ्याचे मूळ सौंदर्य तर बाधित होतेच, शिवाय शिल्पाचे दीर्घकालीन नुकसानही होते. व्हेरायटी चौकातील गांधीजींच्या पुतळ्याच्या बाबतीतही नेमका हाच प्रकार घडल्याचे जाणकारांचे मत आहे. रंगाचा जाड थर देऊन केवळ तात्पुरती चकाकी आणण्याचा प्रयत्न झाला असला तरी, बारकाईने पाहिल्यास गांधीजींच्या वस्त्रांवर राहिलेले जुने मळकट डाग स्पष्टपणे निदर्शनास येतात.

नागपुरातील नागरिक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांनी या प्रकारावर सावध परंतु स्पष्ट शब्दांत नाराजी नोंदवली आहे. महापुरुषांच्या विचारांचा सन्मान करणे जितके आवश्यक आहे, तितकाच आदर त्यांच्या स्मारकांची आणि पुतळ्यांची निगा राखतानाही दिसला पाहिजे. महात्मा गांधी यांनी आयुष्यभर स्वच्छता, नीटनेटकेपणा आणि कामातील सचोटीला सर्वोच्च स्थान दिले. मात्र, त्यांच्याच पुतळ्याची अशी अर्धवट आणि डागाळलेली डागडुजी होणे हा प्रशासकीय औदासीन्याचा उत्तम नमुना मानला जात आहे. केवळ प्रसिद्धीच्या किंवा टीकेच्या दबावाखाली येऊन तातडीने काम दाखवण्याच्या नादात कामाची गुणवत्ता ढासळत असल्याचे या घटनेने पुन्हा सिद्ध केले आहे.

शहरातील इतर भागांतही अनेक ठिकाणी महापुरुषांचे पुतळे आणि स्मारके आहेत. अनेकदा विविध संघटना, नागरिक किंवा वृत्तसंस्थांनी पाठपुरावा केल्यानंतरच महापालिका यंत्रणेला अशा स्मारकांची आठवण होते. वर्षभरातील नियमित देखभालीचा अभाव आणि विशेष प्रसंगी केली जाणारी अशी घाईची रंगरंगोटी यामुळे स्मारकांचे आयुष्य घटत चालले आहे. व्हेरायटी चौकातील हा प्रकार समोर आल्यानंतर आता महापालिका प्रशासन या पुतळ्याची पुन्हा शास्त्रीय पद्धतीने स्वच्छता आणि डागडुजी करणार का, असा सवाल उपस्थित केला जात आहे.

एकंदरीत, व्हेरायटी चौकातील बापूंचा पुतळा वरवर रंगला असला तरी त्यामागील कामाचा दर्जा आणि प्रशासकीय निष्काळजीपणाचे डाग मात्र अजूनही तसेच उघडे पडले आहेत. प्रशासनाने केवळ कामाची नोंद करण्यासाठी नव्हे, तर स्मारकांचे पावित्र्य आणि कलात्मक सौंदर्य टिकवण्यासाठी जबाबदारीने पावले उचलण्याची गरज निर्माण झाली आहे. सार्वजनिक स्मारकांची देखभाल करताना वरवरचा मुलामा देण्यापेक्षा मुळापासून स्वच्छता आणि संवर्धन करण्याची कार्यसंस्कृती महापालिकेने अंगीकारली पाहिजे, हीच अपेक्षा सध्या व्यक्त होत आहे.