सौदी आणि कतारमध्ये अमेरिकेकडून पॅट्रियट क्षेपणास्त्रे तैनात

स्थान: Lokhit newsroom

वार्ताहर: साहिल येरने

अमेरिकेने पश्चिम आशियातील वाढत्या भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आखाती प्रदेशात आपले लष्करी संरक्षण अधिक मजबूत करण्यास सुरुवात केली आहे. अमेरिकन संरक्षण विभागाने सौदी अरेबिया आणि कतारमधील अत्यंत महत्त्वाच्या आणि संवेदनशील ऊर्जा पायाभूत सुविधांच्या रक्षणासाठी दोन अतिरिक्त ‘पॅट्रियट’ (Patriot) क्षेपणास्त्र संरक्षण बॅटऱ्या तैनात केल्या आहेत. आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा वर्तुळातून समोर आलेल्या माहितीनुसार, यातील एक पॅट्रियट बॅटरी सौदी अरेबियातील प्रमुख तेल प्रकल्पाच्या सुरक्षेसाठी सज्ज करण्यात आली आहे, तर दुसरी क्षेपणास्त्र बॅटरी कतारमधील अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक वायू (Natural Gas) प्रकल्पाच्या संरक्षणासाठी कार्यान्वित करण्यात आली आहे. आखाती भागात युद्धाचे सावट गडद होत असताना ऊर्जा सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यासाठी अमेरिकेने हा अत्यंत महत्त्वाचा सामरिक निर्णय घेतला असल्याचे वरिष्ठ अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.

अमेरिकेने हे पाऊल अशा एका अत्यंत नाजूक आणि स्फोटक टप्प्यावर उचलले आहे, जेव्हा अमेरिका इराणविरुद्ध पुन्हा एकदा मोठ्या प्रमाणावर थेट लष्करी कारवाया सुरू करण्याचा गंभीर विचार करत आहे. अमेरिकन गुप्तचर संस्था आणि आखाती देशांच्या मूल्यांकनानुसार, जर अमेरिकेने किंवा तिच्या मित्रदेशांनी इराणवर थेट लष्करी हल्ला चढवला, तर इराण किंवा त्याचे प्रादेशिक समर्थक गट प्रत्युत्तरादाखल सौदी अरेबिया आणि कतारमधील महत्त्वाच्या तेल व नैसर्गिक वायू प्रकल्पांवर भीषण क्षेपणास्त्र किंवा ड्रोन हल्ले करू शकतात. अशी कोणतीही दुर्घटना घडल्यास जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळी पूर्णपणे कोलमडून पडू शकते. त्यामुळे आपल्या प्रमुख मित्रदेशांना सुरक्षेची ठोस हमी देणे, त्यांच्यामध्ये विश्वास निर्माण करणे आणि संभाव्य जागतिक ऊर्जा संकट वेळेत रोखणे हा या पॅट्रियट बॅटऱ्यांच्या तैनातीमागचा मुख्य उद्देश आहे.

‘पॅट्रियट’ ही अमेरिकेची अत्याधुनिक आणि अत्यंत विश्वासू पृष्ठभागावरून हवेत मारा करणारी क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली आहे. ही यंत्रणा शत्रूची आंतरखंडीय आणि मध्यम पल्ल्याची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे, क्रूझ क्षेपणास्त्रे तसेच आत्मघाती ड्रोन्स हवेतल्या हवेत अचूकपणे नष्ट करण्यास सक्षम मानली जाते. या नव्या क्षेपणास्त्र बॅटऱ्यांच्या तैनातीव्यतिरिक्त अमेरिकेने या संपूर्ण सागरी आणि हवाई क्षेत्रात आपली लष्करी उपस्थिती मोठ्या प्रमाणावर वाढवली आहे. अमेरिकन नौदलाची महाकाय विमानवाहू युद्धनौका ‘युएसएस थिओडोर रुझवेल्ट’ (USS Theodore Roosevelt) ही हजारो मरीन कमांडो सैनिकांसह आखाती समुद्रात तैनात करण्यात आली आहे. त्याचबरोबर अतिरिक्त विनाशिका (Destroyers), युद्धनौका आणि प्रगत लढाऊ विमानांचा ताफा या भागात सतर्क ठेवण्यात आला आहे, ज्यामुळे कोणत्याही संभाव्य हल्ल्याला काही मिनिटांत प्रत्युत्तर देणे शक्य होणार आहे.

आंतरराष्ट्रीय राजकारणात अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणबाबत सातत्याने अत्यंत आक्रमक आणि कठोर भूमिका घेतली आहे. संभाव्य लष्करी कारवाईचे स्पष्ट संकेत देताना डोनाल्ड ट्रम्प यांनी म्हटले होते की, इराणला एकतर नवीन मुत्सद्दी करार तरी करावा लागेल, नाहीतर त्यांचे अस्तित्वच शिल्लक राहणार नाही. राष्ट्राध्यक्षांच्या या आक्रमक भूमिकेनंतर मध्यपूर्वेतील वातावरण कमालीचे तापले आहे. इराणनेही कोणत्याही हल्ल्याला चोख प्रत्युत्तर देण्याचा आणि आखातातील अमेरिकन हितसंबंधांना लक्ष्य करण्याचा इशारा वारंवार दिला आहे. २०१९ मध्ये सौदी अरेबियातील अरामको तेल प्रकल्पावर झालेल्या भीषण ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ल्याने जगाला हादरवून सोडले होते. त्या कटू अनुभवानंतर सौदी अरेबिया आणि कतार आपल्या ऊर्जा केंद्रांच्या हवाई सुरक्षेबाबत कोणतीही तडजोड करण्यास तयार नाहीत.

या विशेष लष्करी हालचालींविषयी विचारणा केली असता, अमेरिकेच्या मध्यवर्ती लष्करी कमांडचे (US CENTCOM) प्रवक्ते कॅप्टन टिम हॉकिन्स यांनी या विशिष्ट तैनातीवर अधिकृतपणे कोणतेही थेट भाष्य करण्यास नकार दिला आहे. मात्र, नाव न सांगण्याच्या अटीवर अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, कोणत्याही मोठ्या कारवाईसाठी सौदी अरेबिया आणि कतारची हवाई हद्द तसेच लष्करी सहकार्य मिळवणे अत्यंत अनिवार्य आहे. जर या देशांना त्यांच्या स्वतःच्या देशांतर्गत सुरक्षेची, विशेषतः अर्थव्यवस्था अवलंबून असलेल्या ऊर्जा प्रकल्पांची चिंता वाटत राहिली, तर ते अमेरिकेला सहकार्य करण्यास कचरू शकतात. त्यामुळे मित्रदेशांचे मनोधैर्य उंचावण्यासाठी आणि त्यांना लष्करी छत्री पुरवण्यासाठी या आधुनिक क्षेपणास्त्र प्रणाली तात्काळ पाठवण्यात आल्या आहेत.

सौदी अरेबिया हा जगातील कच्च्या तेलाचा सर्वात मोठा निर्यातदार देश आहे, तर कतार हा आशिया आणि युरोप खंडाला मोठ्या प्रमाणावर द्रवीभूत नैसर्गिक वायू (LNG) पुरवणारा प्रमुख देश आहे. या दोन्ही देशांमधील ऊर्जा केंद्रांवर झालेला कोणताही संभाव्य हल्ला केवळ स्थानिक नसून जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी विनाशकारी ठरू शकतो. कच्च्या तेलाच्या आणि वायूच्या किमतींमध्ये प्रचंड वाढ होऊन जगभरात महागाईचा भडका उडू शकतो. म्हणूनच या ऊर्जा प्रकल्पांचे रक्षण करणे म्हणजे जागतिक आर्थिक स्थैर्य टिकवून ठेवणे असा याचा अर्थ होतो. अमेरिकेची ही लष्करी सिद्धता एकीकडे संरक्षणात्मक भासत असली, तरी प्रत्यक्षात ती संभाव्य युद्धाची जोरदार पूर्वतयारी असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. येत्या काळात हा संघर्ष नेमके कोणते वळण घेतो, याकडे संपूर्ण जगाचे डोळे लागले आहेत.