हार्दिक पंड्या वारंवार का होतोय जखमी? कपिल देव यांनी दिला परखड सल्ला

स्थान: Lokhit newsroom

वार्ताहर: साहिल येरने

भारतीय क्रिकेट संघाचा प्रमुख अष्टपैलू खेळाडू हार्दिक पंड्या दुखापतींच्या चक्रव्युहात अडकल्यामुळे गेल्या काही महिन्यांपासून स्पर्धात्मक क्रिकेटपासून दूर आहे. आता त्याच्या या लांबलेल्या गैरहजेरीवर भारताला १९८३ मध्ये पहिला विश्वचषक जिंकून देणारे माजी कर्णधार कपिल देव यांनी अत्यंत परखड आणि थेट शब्दांत प्रतिक्रिया दिली आहे. हार्दिक पंड्याने तंदुरुस्त राहण्यासाठी अधिक सामने खेळले पाहिजेत, असा स्पष्ट सल्ला कपिल देव यांनी दिला आहे. इंडियन प्रीमियर लीग २०२६ च्या हंगामानंतर हार्दिक मैदानाबाहेर आहे. ऑस्ट्रेलिया ‘अ’ विरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेतून तो संघात पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती, परंतु दुखापतीमुळे त्याचे पुनरागमन लांबणीवर पडले. त्यानंतर आता ऑक्टोबरच्या अखेरीस सुरू होणाऱ्या न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी टी-२० आणि मर्यादित षटकांच्या मालिकेतूनही हार्दिक बाहेर पडल्याचे स्पष्ट झाले आहे. यामुळे त्याच्या सातत्यपूर्ण तंदुरुस्तीवर आणि वारंवार उद्भवणाऱ्या दुखापतींवर पुन्हा एकदा गंभीर चर्चा सुरू झाली आहे. हार्दिक पंड्याच्या या प्रदीर्घ गैरहजेरीवर आणि सातत्याने विश्रांती घेण्याच्या पद्धतीवर एका मुलाखतीत बोलताना कपिल देव यांनी खेळाडूंच्या शरीराच्या क्षमतेबद्दल महत्त्वाचे निरीक्षण नोंदवले. कपिल देव यांच्या मते, खेळाडूंनी मैदानावर नियमितपणे खेळत राहिले पाहिजे, कारण तुम्ही जितके जास्त खेळता तितके तुमचे शरीर त्या खेळाच्या ताणाशी जुळवून घेते. जर खेळाडू खूप कमी खेळला आणि अचानक त्याच्यावरील कामाचा ताण किंवा वर्कलोड वाढला, तर दुखापत होण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणावर वाढते. स्नायूंना नियमित खेळाची सवय असेल आणि ते मजबूत असतील, तर दुखापतींचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होते. कपिल देव यांच्या या वक्तव्यामुळे आधुनिक क्रिकेटमधील वर्कलोड मॅनेजमेंटच्या धोरणावर नवीन वादविवाद सुरू झाला आहे. कारण आजकालच्या खेळाडूंना विश्रांती देऊन सांभाळण्यावर जास्त भर दिला जातो, तर जुन्या पिढीतील दिग्गजांचा विश्वास सतत मैदानात राहण्यावर आहे. हार्दिक पंड्याच्या पुनरागमनाचा प्रवास पाहिला तर तो सातत्याने अडथळ्यांनी भरलेला राहिला आहे. आयपीएल २०२६ संपल्यानंतर हार्दिकला विश्रांती देण्यात आली होती. त्यानंतर त्याला ६ ऑक्टोबर २०२६ पासून सुरू झालेल्या भारत ‘अ’ विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया ‘अ’ यांच्यातील एकदिवसीय मालिकेत खेळण्याची संधी देण्यात आली होती. या मालिकेद्वारे हार्दिक आपल्या फिटनेसची चाचणी घेईल आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर परतण्यासाठी सज्ज होईल अशी रणनीती निवड समितीने आखली होती. मात्र, पोटरीच्या स्नायूंच्या दुखापतीमुळे त्याला ऐनवेळी या मालिकेतून माघार घ्यावी लागली. ही दुखापत पूर्णपणे बरी न झाल्यामुळे आता २२ ऑक्टोबर २०२६ पासून सुरू होणाऱ्या न्यूझीलंडविरुद्धच्या घरच्या टी-२० मालिकेतही तो खेळू शकणार नाही. राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमीच्या वैद्यकीय पथकाने त्याच्या पुनरागमनाबाबत सावध भूमिका घेतली असून, तो पूर्णपणे तंदुरुस्त झाल्याशिवाय त्याला मैदानात उतरवण्याची जोखीम न पत्करण्याचा निर्णय संघ व्यवस्थापनाने घेतला आहे. भारतीय संघात सध्या अनेक प्रमुख खेळाडू दुखापतींशी झुंज देत असल्याचे चित्र दिसून येत आहे. केवळ हार्दिक पंड्याच नाही, तर वेगवान गोलंदाज प्रसिद्ध कृष्णा आणि युवा गोलंदाज हर्षित राणा हेदेखील न्यूझीलंड दौऱ्यापूर्वी दुखापतग्रस्त झाले आहेत. गोलंदाजीच्या फळीतील महत्त्वाचे खेळाडू एकापाठोपाठ एक जायबंदी होत असल्याने संघाच्या संतुलनावर मोठा परिणाम होत आहे. अशा नाजूक परिस्थितीत अनुभवी खेळाडू उपलब्ध नसणे भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळासाठी आणि संघ व्यवस्थापनासाठी डोकेदुखी ठरत आहे. याच पार्श्वभूमीवर कपिल देव यांनी उपस्थित केलेला प्रश्न अत्यंत सयुक्तिक वाटतो. खेळाडूंना आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांच्या मधल्या काळात देशांतर्गत क्रिकेट किंवा स्थानिक सामने खेळवून सातत्य राखण्यास प्रवृत्त केले पाहिजे, जेणेकरून मोठ्या स्पर्धांमध्ये अचानक गोलंदाजी आणि फलंदाजी करताना शरीरावर पडणाऱ्या ताणामुळे होणाऱ्या दुखापती टाळता येतील. हार्दिक पंड्या हा भारतीय संघातील अत्यंत दुर्मिळ असा वेगवान गोलंदाजी करणारा अष्टपैलू खेळाडू आहे. तो जेव्हा संघात असतो, तेव्हा कर्णधाराला गोलंदाजीत सहावा पर्याय मिळतो आणि खालच्या फळीत स्फोटक फलंदाजीची खात्री मिळते. त्याच्या अनुपस्थितीमुळे संघातील संतुलनाची मोठी पोकळी निर्माण होते, जी भरून काढणे कोणत्याही पर्यायी खेळाडूसाठी सोपे नसते. गेल्या काही वर्षांत हार्दिकने अनेक महत्त्वपूर्ण शस्त्रक्रिया आणि दुखापतींचा सामना केला आहे. २०१९ मधील पाठीच्या दुखापतीपासून ते गेल्या काही वर्षांतील विविध शारीरिक समस्यांपर्यंत, हार्दिकला आपल्या कारकिर्दीत अनेकदा प्रदीर्घ विश्रांती घ्यावी लागली आहे. त्यामुळेच त्याच्या फिटनेसवर सातत्याने लक्ष ठेवले जाते. तथापि, कपिल देव यांनी अधोरेखित केल्याप्रमाणे, जर एखाद्या खेळाडूने मर्यादित षटकांच्या क्रिकेटव्यतिरिक्त इतर स्पर्धात्मक सामने खेळणे पूर्णपणे थांबवले, तर अचानक आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खेळताना स्नायूंचा ताण वाढून पुन्हा तीच समस्या उद्भवू शकते. आधुनिक क्रीडा विज्ञानानुसार वर्कलोड मॅनेजमेंट हा खेळाडूंचे करिअर लांबवण्याचा मुख्य मार्ग मानला जातो. मात्र कपिल देव यांच्यासारखे दिग्गज खेळाडू, ज्यांनी आपल्या १६ वर्षांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत दुखापतीमुळे एकही कसोटी सामना गमावला नाही, त्यांचा दृष्टिकोन पूर्णपणे वेगळा आहे. कपिल देव यांचा असा ठाम विश्वास आहे की खेळाडू जेवढे जास्त प्रत्यक्ष सामने खेळतील, तेवढी त्यांची सहनशक्ती आणि क्षमता नैसर्गिकरीत्या विकसित होते. केवळ जिममध्ये व्यायाम करणे किंवा सराव सत्रांमध्ये घाम गाळणे हे प्रत्यक्ष सामन्यातील दबावाची आणि शारीरिक श्रमाची जागा घेऊ शकत नाही. प्रत्यक्ष सामन्यातील प्रत्येक षटक, धाव घेणे आणि क्षेत्ररक्षण करणे यामुळे शरीराला मिळणारे अनुकूलन कोणत्याही नियंत्रित सरावातून साध्य होत नाही. त्यामुळे हार्दिकने केवळ आंतरराष्ट्रीय मालिकांची किंवा निवडक सामन्यांची वाट न पाहता स्थानिक पातळीवर सातत्याने क्रिकेट खेळणे सुरू ठेवले पाहिजे. आता सर्वांचे लक्ष हार्दिक पंड्याच्या आगामी वैद्यकीय तपासणीवर आणि त्याच्या प्रत्यक्ष मैदानातील पुनरागमनावर लागले आहे. न्यूझीलंडविरुद्धच्या मालिकेला मुकल्यानंतर आता हार्दिक पुढील महत्त्वाच्या दौऱ्यांसाठी कधी उपलब्ध होईल, याबाबत बीसीसीआयने कोणतीही अधिकृत तारीख जाहीर केलेली नाही. राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमीमध्ये त्याची पुनर्वसन प्रक्रिया सुरू राहणार असून, त्याच्या गोलंदाजीच्या तीव्रतेवर हळूहळू लक्ष केंद्रित केले जाईल. कपिल देव यांच्या या परखड सल्ल्याचा विचार करून संघ व्यवस्थापन आणि खुद्द हार्दिक पंड्या आपल्या दिनचर्येत आणि सामना खेळण्याच्या धोरणात काही बदल करणार का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. भारतीय संघाला आगामी मोठ्या स्पर्धांमध्ये यश मिळवायचे असल्यास हार्दिक पंड्यासारख्या मॅच-विनर खेळाडूची पूर्ण तंदुरुस्ती आणि मैदानावरील नियमित उपस्थिती ही अत्यंत अनिवार्य गरज ठरणार आहे.