स्थान: Lokhit newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाच्या (बीसीसीआय) बंगळुरू येथील सेंटर ऑफ एक्सीलेंसच्या (सीओई) ताज्या वार्षिक अहवालातून एक अत्यंत गंभीर आणि चिंताजनक वास्तव समोर आले आहे. एप्रिल २०२५ ते मार्च २०२६ या बारा महिन्यांच्या आर्थिक वर्षात भारतीय पुरुष क्रिकेट संघातील तब्बल ३२ आघाडीच्या खेळाडूंना दुखापतींमुळे पुनर्वसन प्रक्रियेतून (रिहॅबिलिटेशन) जावे लागले आहे. या खेळाडूंमध्ये बीसीसीआयच्या केंद्रीय करारात समाविष्ट असलेल्या २० प्रमुख खेळाडूंचा आणि इंडिया-ए तसेच निवडक लक्ष्यित श्रेणीतील (टार्गेटेड कॅटेगरी) १२ युवा खेळाडूंचा समावेश आहे. भारतीय क्रिकेट संघाच्या अतिव्यस्त आंतरराष्ट्रीय वेळापत्रकाच्या पार्श्वभूमीवर देशातील अव्वल ३२ खेळाडू एकाच वर्षात दुखापतग्रस्त होणे ही बाब संघ व्यवस्थापन, राष्ट्रीय निवड समिती आणि बीसीसीआयच्या प्रशासकीय वर्तुळासाठी धोक्याची घंटा मानली जात आहे. महत्त्वाच्या द्विपक्षीय मालिका आणि आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांच्या काळात प्रमुख खेळाडू दुखापतींमुळे अनुपलब्ध राहिल्याने संघाच्या समतोलावर मोठा परिणाम झाला आहे. या दुखापतींचे वैद्यकीय स्वरूप पाहिले तर यामध्ये बहुतांश खेळाडूंना स्नायूंच्या ताणाशी संबंधित म्हणजेच ‘सॉफ्ट टिश्यू’ दुखापती झाल्याचे स्पष्ट झाले आहे. पुनर्वसनातून गेलेल्या खेळाडूंमध्ये भारतीय संघाचा कर्णधार रोहित शर्मा (हॅमस्ट्रिंगची दुखापत), विराट कोहली, स्टार वेगवान गोलंदाज जसप्रीत बुमराह आणि अष्टपैलू हार्दिक पंड्या यांसारख्या अतिशय अनुभवी खेळाडूंचा समावेश आहे. या ज्येष्ठ खेळाडूंसोबतच वॉशिंग्टन सुंदर, हर्षित राणा, नितीश कुमार रेड्डी आणि वेगवान गोलंदाज प्रसिद्ध कृष्णा यांसारख्या युवा आणि भविष्यातील आधारस्तंभ मानल्या जाणाऱ्या खेळाडूंनाही दुखापतींवर उपचार घेण्यासाठी आणि मॅच-फिटनेस मिळवण्यासाठी सेंटर ऑफ एक्सीलेंसमध्ये बराच काळ व्यतीत करावा लागला आहे. विशेषतः आधुनिक क्रिकेटमधील वेगवान गोलंदाजांवर पडणारा प्रचंड ताण आणि लागोपाठ होणाऱ्या सामन्यांमुळे त्यांच्या शरीरावर होणारा विपरित परिणाम या आकडेवारीवरून ठळकपणे समोर आला आहे. सातत्याने होणाऱ्या स्नायूंच्या दुखापतींमुळे खेळाडूंच्या कामगिरीत सातत्य राखणे कठीण होत असून संघाच्या नियोजनात अनिश्चितता निर्माण होत आहे. खेळाडूंच्या वाढत्या दुखापतींची गंभीर दखल घेत बीसीसीआयने आपल्या वैद्यकीय आणि क्रीडा विज्ञान पायाभूत सुविधांच्या विस्तारासाठी अर्थसंकल्पात प्रचंड वाढ केली आहे. सेंटर ऑफ एक्सीलेंसच्या वार्षिक बजेटमध्ये सुमारे ३५ कोटी रुपयांची घसघशीत वाढ करण्यात आली असून हा वार्षिक खर्च आता ९२ कोटी रुपयांवरून थेट १२७ कोटी रुपयांवर नेण्यात आला आहे. राष्ट्रीय स्तरावरील खेळाडूंना जागतिक दर्जाचे वैद्यकीय उपचार, प्रगत फिजिओथेरपी, जलद रिकव्हरी तंत्रज्ञान आणि आधुनिक क्रीडा विज्ञानाची सर्वोच्च मानके उपलब्ध करून देणे हा या वाढीव निधीमागील मुख्य उद्देश आहे. बंगळुरू येथील अत्याधुनिक सेंटर ऑफ एक्सीलेंस हे खेळाडूंच्या पुनर्प्राप्तीचे आणि तंदुरुस्तीचे सर्वोच्च केंद्र बनले आहे. असे असतानाही केवळ एका वर्षात ३२ राष्ट्रीय खेळाडूंची तेथे झालेली नोंद खेळाडूंच्या शारीरिक क्षमतेच्या व्यवस्थापनावर अनेक गंभीर प्रश्न उपस्थित करत आहे. या संपूर्ण प्रकरणाची माहिती समोर आल्यानंतर भारतीय क्रिकेटच्या अंतर्गत वैद्यकीय यंत्रणेतील समन्वयाचा अभाव ही एक मोठी समस्या म्हणून अधोरेखित झाली आहे. राष्ट्रीय संघासोबत दौऱ्यावर असणारे ‘स्पोर्ट्स सायन्स अँड मेडिसिन’ (एसएसएम) पथक आणि बंगळुरू येथील सेंटर ऑफ एक्सीलेंसचे तज्ज्ञ वैद्यकीय पथक यांच्यात संवाद आणि माहितीच्या देवाणघेवाणीत काही महत्त्वाच्या त्रुटी असल्याचे समोर आले आहे. खेळाडूंचा प्रत्यक्ष मैदानावरील कामाचा ताण, प्रवासाचा थकवा आणि त्यांच्या शरीराची क्षमता याविषयी दोन्ही विभागांमध्ये एकवाक्यता असणे अनिवार्य आहे. सेंटर ऑफ एक्सीलेंसचे प्रमुख आणि भारताचे माजी दिग्गज फलंदाज व्ही. व्ही. एस. लक्ष्मण हे सध्या या दोन्ही वैद्यकीय विभागांमधील समन्वय साधण्यासाठी आणि सुसंवाद प्रस्थापित करण्यासाठी प्रमुख दुवा म्हणून काम पाहत आहेत. मात्र, या दोन्ही व्यवस्थांमध्ये अचूक ताळमेळ बसवणे हे अजूनही आव्हानात्मक ठरत आहे. आधुनिक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील अखंडित आणि धावपळीचे वेळापत्रक हे खेळाडूंच्या शारीरिक दुखापतींमागील सर्वात मोठे मूळ कारण मानले जात आहे. दोन महिन्यांची अत्यंत तीव्र स्वरूपाची इंडियन प्रीमियर लीग (आयपीएल), लागोपाठच्या द्विपक्षीय आंतरराष्ट्रीय मालिका, आयसीसीच्या जागतिक स्पर्धा आणि देशांतर्गत क्रिकेटच्या स्पर्धा यामुळे खेळाडूंना शारीरिक व मानसिक विश्रांतीसाठी पुरेसा वेळ मिळत नाही. विशेषतः तिन्ही फॉरमॅटमध्ये खेळणाऱ्या अष्टपैलू आणि गोलंदाजांच्या शरीरावर याचा प्रचंड ताण पडतो. टी-२० मधील वेगवान हालचालींपासून ते कसोटी क्रिकेटमधील पाच दिवसांच्या शारीरिक कसोटीपर्यंत खेळाडूंच्या स्नायूंवर सातत्याने दबाव असतो. त्यामुळे केवळ दुखापत झाल्यावर उपचार करण्यापेक्षा दुखापत होऊच नये यासाठी प्रतिबंधात्मक धोरण (प्रिव्हेंटिव्ह केअर) राबवण्याची गरज आता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. प्रमुख खेळाडूंच्या अशा वारंवार होणाऱ्या दुखापतींमुळे भारतीय संघाच्या दीर्घकालीन रणनीतीला मोठा फटका बसत आहे. महत्त्वाच्या आयसीसी स्पर्धा किंवा परदेशातील कसोटी मालिकांपूर्वी खेळाडू वेळेत तंदुरुस्त होतील की नाही, याबद्दल सातत्याने साशंकता असते. परिणामी निवड समितीला वारंवार दुय्यम खेळाडूंचा वापर करावा लागतो. भारताकडे उत्कृष्ट राखीव फळी असली, तरी अनुभवी खेळाडूंची मैदानावरील उणीव निर्णायक क्षणी भरून काढणे कठीण जाते. यामुळे संघ व्यवस्थापनाला केवळ खेळाडूंच्या मैदानावरील कामगिरीवर अवलंबून न राहता, त्यांच्या शरीराच्या सहनशीलतेचा सखोल अभ्यास करून रोटेशन पॉलिसी आणि वर्कलोड मॅनेजमेंट अधिक कठोरपणे लागू करावे लागणार आहे. सेंटर ऑफ एक्सीलेंसच्या या वार्षिक अहवालाने भारतीय क्रिकेटच्या प्रशासकीय आणि वैद्यकीय यंत्रणेला आत्मपरीक्षण करण्याचा इशारा दिला आहे. बीसीसीआयने बजेट वाढवून १२७ कोटी रुपये केले असले, तरी खेळाडूंचे अवाजवी वेळापत्रक, योग्य विश्रांती आणि मैदानाबाहेरील तंदुरुस्ती यांच्यात जोपर्यंत शास्त्रीय ताळमेळ बसत नाही, तोपर्यंत केवळ अत्याधुनिक वैद्यकीय सुविधांच्या जोरावर दुखापतींचे प्रमाण रोखणे कठीण जाईल. खेळाडूंची कारकीर्द प्रदीर्घ काळ टिकावी आणि भारतीय संघाने जागतिक पातळीवर आपले अव्वल स्थान कायम ठेवावे, यासाठी प्रशिक्षक, निवडकर्ते, वैद्यकीय तज्ज्ञ आणि खेळाडू यांनी एकत्र येऊन दीर्घकालीन धोरण राबवणे अत्यंत आवश्यक बनले आहे.
Leave a Reply