गोंदिया शाश्वत विकासासाठी करार: HDFC बँक आणि WOTR च्या सहकार्याने जलसुरक्षा, शेती व रोजगाराला चालना

स्थान: गोंदिया

# गोंदिया शाश्वत विकासासाठी करार: HDFC बँक आणि WOTR च्या सहकार्याने जलसुरक्षा, शेती व रोजगाराला चालना

गोंदिया, दि. २३ : जिल्ह्याचा विकास केवळ पायाभूत सुविधांपुरता मर्यादित न ठेवता जलसुरक्षा, नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन, शेतीची टिकाऊ उत्पादकता आणि ग्रामीण उपजीविकेच्या संधी यांच्याशी जोडण्याच्या दृष्टीने गोंदिया जिल्हा प्रशासनाने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. जिल्हा प्रशासन आणि वॉटरशेड ऑर्गनायझेशन ट्रस्ट (WOTR) यांच्यात विविध विकास उपक्रम राबविण्यासाठी सामंजस्य करार करण्यात आला. जिल्हाधिकारी मंदार पत्की आणि WOTR चे कार्यकारी संचालक प्रकाश केसकर यांनी या करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या. या उपक्रमांसाठी HDFC बँकेमार्फत निधी उपलब्ध करून दिला जाणार असून, प्रकल्पांची अंमलबजावणी WOTR च्या माध्यमातून केली जाणार आहे.

## जलसुरक्षा आणि नैसर्गिक संसाधनांच्या संवर्धनावर भर

या सहकार्यांतर्गत जिल्ह्यात जलसुरक्षा, एकात्मिक पाणलोट विकास आणि नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन यांना प्राधान्य दिले जाणार आहे. पाणी, जमीन आणि स्थानिक पर्यावरण यांचे योग्य नियोजन ग्रामीण विकासासाठी महत्त्वाचे ठरते. त्यामुळे स्थानिक गरजांनुसार जलसंधारण आणि संसाधन संवर्धनाचे उपक्रम राबविण्याचा या कराराचा उद्देश आहे.

पाणलोट विकासाच्या माध्यमातून पावसाच्या पाण्याचा योग्य वापर, मृदसंधारण आणि उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन यांसारख्या बाबींना चालना मिळू शकते. मात्र, अशा उपक्रमांचे प्रत्यक्ष परिणाम प्रकल्पांची निवड, अंमलबजावणीची गुणवत्ता, स्थानिक सहभाग आणि दीर्घकालीन देखभाल यांवर अवलंबून असतात.

## हवामानपूरक शेती आणि उपजीविकेच्या संधी

बदलत्या हवामानाचा शेतीवर होणारा परिणाम लक्षात घेऊन हवामान बदलास अनुकूल शेतीपद्धतींचा प्रसार करण्यावरही भर दिला जाणार आहे. शेतीतील नैसर्गिक संसाधनांचा कार्यक्षम वापर, स्थानिक परिस्थितीला अनुरूप पद्धती आणि शाश्वत उपजीविकेच्या संधी यांचा समन्वय ग्रामीण भागाच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतो.

या उपक्रमांमध्ये केवळ शेतीपुरता विचार न करता स्थानिक समुदायांच्या गरजा आणि उपलब्ध साधनसंपत्ती लक्षात घेऊन विकासाचे नियोजन केले जाणार आहे. उपजीविका वृद्धीच्या प्रयत्नांना प्रत्यक्ष रोजगार किंवा उत्पन्नवाढीत रूपांतरित करण्यासाठी लाभार्थ्यांची निवड, आवश्यक प्रशिक्षण, बाजारपेठेशी जोडणी आणि प्रकल्पानंतरची मदत यांनाही महत्त्व राहील.

## ग्रामस्तरीय संस्थांचे बळकटीकरण आणि लोकसहभाग

विकासकामे दीर्घकाळ टिकण्यासाठी ग्रामस्तरावरील संस्था आणि स्थानिक समुदायांचा सक्रिय सहभाग आवश्यक असतो. या करारांतर्गत स्थानिक संस्थांची क्षमता वाढविणे, जल व नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन आणि हवामानपूरक शेतीपद्धतींबाबत जागरूकता निर्माण करणे यावर लक्ष केंद्रित केले जाणार आहे.

ग्रामपंचायती, स्थानिक संस्था आणि समुदाय यांचा सहभाग वाढल्यास विकासकामांचे नियोजन स्थानिक गरजांशी अधिक सुसंगत करता येऊ शकते. तसेच प्रकल्पांची देखभाल आणि त्यांच्या परिणामांचे निरीक्षण करण्यासाठी स्थानिक पातळीवर जबाबदारीची भावना निर्माण होण्यास मदत होऊ शकते.

## शासकीय योजनांशी समन्वय साधण्याचा प्रयत्न

गोंदिया जिल्ह्याची भौगोलिक परिस्थिती, उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने आणि स्थानिक समुदायांच्या गरजा लक्षात घेऊन विकास उपक्रमांचे नियोजन केले जाणार आहे. केंद्र आणि राज्य शासनाच्या विविध योजनांशी या प्रकल्पांची सांगड घालून उपलब्ध संसाधनांचा प्रभावी वापर करण्यावर भर राहणार आहे.

या सहकार्यामध्ये जिल्हा प्रशासनाचा समन्वय, HDFC बँकेचे आर्थिक सहकार्य आणि WOTR चे तांत्रिक ज्ञान व अंमलबजावणीचा अनुभव यांचा एकत्रित उपयोग करण्याची संकल्पना आहे. यामुळे विकास उपक्रमांना दिशा आणि आवश्यक सहकार्य मिळू शकते. या वेळी जिल्हा मृदा व जलसंधारण विभागाचे कार्यकारी अभियंता भूमेश दामहे तसेच HDFC बँकेचे पदाधिकारी उपस्थित होते.

## प्रत्यक्ष परिणामांवर ठरणार यश

गोंदिया जिल्ह्याच्या शाश्वत आणि सर्वसमावेशक विकासासाठी झालेला हा सामंजस्य करार विविध क्षेत्रांतील सहकार्याची संधी उपलब्ध करून देतो. मात्र, कराराचे यश प्रत्यक्षात किती प्रकल्प सुरू होतात, निधीचा वापर कसा होतो, किती गावांपर्यंत लाभ पोहोचतो आणि जलसुरक्षा व उपजीविकेच्या क्षेत्रात कोणते परिणाम दिसतात, यावर ठरणार आहे.

स्थानिक गरजांवर आधारित नियोजन, पारदर्शक अंमलबजावणी, लोकसहभाग आणि नियमित परिणाममापन यांची सांगड घातल्यास या उपक्रमांचा जिल्ह्याला दीर्घकालीन लाभ मिळू शकतो.