स्थान: लोकहित news room
वार्ताहर: साहिल येरने
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या ८१ व्या अधिवेशनाला संबोधित करताना इराणच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमाबाबत अत्यंत आक्रमक आणि स्पष्ट भूमिका मांडली आहे. अमेरिका कोणत्याही परिस्थितीत इराणला अणुबॉम्ब किंवा अण्वस्त्रे विकसित करू देणार नाही, असा ठाम आणि कठोर इशारा त्यांनी जागतिक व्यासपीठावरून दिला आहे. न्यूयॉर्क येथील संयुक्त राष्ट्रांच्या मुख्यालयात जगभरातील नेत्यांच्या उपस्थितीत बोलताना ट्रम्प यांनी नमूद केले की, आगामी नोव्हेंबर महिन्यातील अमेरिकन मध्यावधी निवडणुका पार पडल्यानंतर अमेरिका आणि इराण यांच्यात एखाद्या व्यापक शांतता करारावर सहमती होण्याची दाट शक्यता आहे.
संयुक्त राष्ट्रांच्या या महत्त्वाच्या महासभेत बोलताना राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी इराणच्या नेतृत्वासमोर दोन अत्यंत टोकदार पर्याय ठेवले आहेत. ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, इराणसमोर एकतर सध्या सुरू असलेल्या संघर्षाचा अंत करणारा शांतता करार स्वीकारून आपल्या देशाची नव्याने पुनर्बांधणी करण्याचा सुवर्णसंधीचा मार्ग आहे, किंवा अमेरिकेकडून संपूर्ण नायनाट पत्करण्याचा विध्वंसक पर्याय आहे. जागतिक शांतता, सुरक्षितता आणि स्थैर्याच्या दृष्टीने इराणचा वाढता अण्वस्त्र धोका रोखणे ही केवळ अमेरिकेचीच नव्हे, तर संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय समुदायाची सामायिक जबाबदारी असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. यासाठी त्यांनी सर्व देशांना इराणवर संपूर्ण आर्थिक बहिष्कार टाकण्याचे थेट आवाहन केले.
आपल्या सविस्तर भाषणात डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अमेरिकेच्या इराणविषयक आक्रमक परराष्ट्र धोरणाचे आणि कारवाईचे जोरदार समर्थन केले. इराणचा अण्वस्त्र कार्यक्रम वेळेत रोखण्यासाठी अमेरिकेने उचललेली पावले आणि केलेल्या लष्करी कारवाया आंतरराष्ट्रीय सुरक्षेसाठी पूर्णपणे आवश्यक आणि न्याय्य होत्या, असा दावा त्यांनी केला. अमेरिका आपल्या धोरणावर पूर्णपणे ठाम असून, मध्य पूर्वेतील प्रादेशिक सुरक्षेला धोका निर्माण करणाऱ्या कोणत्याही कृतीला किंवा अण्वस्त्र विस्ताराला मुभा दिली जाणार नाही, असे ट्रम्प यांनी निःसंदिग्ध शब्दांत सांगितले. इराणने तातडीने अण्वस्त्र निर्मितीचे प्रयत्न थांबवले नाहीत, तर त्याचे अत्यंत भयंकर परिणाम भोगावे लागतील, असा कडक इशारा त्यांनी दिला.
अमेरिकेतील अंतर्गत राजकीय घडामोडींचा संदर्भ देत राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी एक महत्त्वपूर्ण दावा केला. ते म्हणाले की, इराण सध्या अमेरिकेतील आगामी मध्यावधी निवडणुकांच्या निकालांची वाट पाहत आहे. तेहरानमधील राजकीय नेतृत्व अमेरिकेतील निवडणुकीच्या निकालांवर बारीक लक्ष ठेवून आहे आणि या निवडणुकांनंतरच उभय पक्षांमध्ये सकारात्मक चर्चा घडून येऊ शकते, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. मध्यावधी निवडणुकांची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये चर्चा होऊन एका ऐतिहासिक करारावर स्वाक्षरी होऊ शकते, अशी आशा त्यांनी व्यक्त केली. मात्र, या करारासाठी इराणला आपली अण्वस्त्र महत्त्वाकांक्षा आणि आक्रमक कारवाया पूर्णपणे थांबवाव्या लागतील, ही अमेरिकेची प्रमुख अट राहील.
जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या आणि आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीच्या संदर्भात बोलताना ट्रम्प यांनी इराणच्या आर्थिक कोंडीवर विशेष भर दिला. जोपर्यंत इराण जागतिक नियम व अटींचे पालन करत नाही आणि अण्वस्त्र निर्मितीचा हट्ट कायमचा सोडून देत नाही, तोपर्यंत जगातील सर्व देशांनी इराणशी असलेले सर्व प्रकारचे व्यापारी, व्यावसायिक आणि आर्थिक व्यवहार पूर्णपणे बंद करावेत, अशी मागणी ट्रम्प यांनी केली. जोपर्यंत इराणवर तीव्र आर्थिक दबाव आणला जात नाही, तोपर्यंत त्यांना वाटाघाटींच्या टेबलावर आणून शांततेचा मार्ग स्वीकारण्यास भाग पाडणे अशक्य ठरेल, असा युक्तिवाद ट्रम्प यांनी महासभेत केला.
संयुक्त राष्ट्र महासभेतील ट्रम्प यांचे हे भाषण अशा अत्यंत नाजूक टप्प्यावर आले आहे, जेव्हा पश्चिम आशियामध्ये तणाव कमालीचा वाढला आहे. ऊर्जा सुरक्षा, आंतरराष्ट्रीय सागरी जलमार्गांवरील व्यापारी जहाजांची सुरक्षितता आणि आखाती देशांमधील शांतता या सर्व मुद्द्यांवर ट्रम्प यांच्या विधानांचे मोठे दूरगामी परिणाम होण्याची शक्यता आहे. ट्रम्प यांनी आपल्या भाषणात हेही स्पष्ट केले की, अमेरिकेला विनाकारण दीर्घकाळ चालणारे युद्ध छेडण्याची अजिबात इच्छा नाही. परंतु आपल्या देशाच्या नागरिकांचे आणि मित्रराष्ट्रांचे रक्षण करण्यासाठी अमेरिका प्रसंगी कोणतीही टोकाची लष्करी कारवाई करण्यास मागेपुढे पाहणार नाही.
ट्रम्प यांच्या या वक्तव्यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात आणि मुत्सद्दी वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. एका बाजूला त्यांनी संपूर्ण नायनाटाचा इशारा देऊन इराणवर प्रचंड मनोवैज्ञानिक व राजनैतिक दबाव निर्माण केला आहे, तर दुसऱ्या बाजूला मध्यावधी निवडणुकांनंतर कराराची शक्यता वर्तवून शांततापूर्ण तोडग्याचे दरवाजेही उघडे ठेवले आहेत. या रणनीतीमुळे अमेरिकेची भूमिका एकाच वेळी कठोर आणि व्यावहारिक असल्याचे दिसून येत आहे. आता इराणचे सर्वोच्च नेतृत्व आणि आंतरराष्ट्रीय समुदाय या इशाऱ्याकडे व आवाहनाकडे कशा प्रकारे पाहतात आणि पुढील पावले काय उचलतात, यावर पश्चिम आशियाचे भविष्य अवलंबून असणार आहे.
एकंदरीत, ८१ व्या संयुक्त राष्ट्र महासभेत डोनाल्ड ट्रम्प यांनी घेतलेली भूमिका ही आंतरराष्ट्रीय सुरक्षेच्या समीकरणांना नवी दिशा देणारी ठरली आहे. अण्वस्त्रांचा फैलाव रोखणे आणि मध्य पूर्वेत शाश्वत शांतता प्रस्थापित करणे हे आपले प्राथमिक ध्येय असल्याचे ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा जगाला पटवून देण्याचा प्रयत्न केला आहे. आता संपूर्ण जगाचे लक्ष अमेरिकेतील नोव्हेंबर महिन्यातील मध्यावधी निवडणुकांकडे आणि त्यानंतर अमेरिका-इराण संबंधांमध्ये घडणाऱ्या संभाव्य घडामोडींकडे लागले आहे. जर निवडणुकांनंतर दोन्ही देशांमध्ये शांतता करार प्रत्यक्षात आला, तर तो जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी आणि सुरक्षेसाठी एक मोठा दिलासा ठरेल.
Leave a Reply