स्थान: मुंबई
वार्ताहर: साहिल येरने
हिंदी चित्रपटसृष्टी आणि टेलिव्हिजन विश्वात आपल्या अष्टपैलू अभिनयाने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ अभिनेते मुश्ताक खान यांचे २४ सप्टेंबर रोजी मुंबईत निधन झाले. ते गंभीर कर्करोगाशी लढा देत होते. मुंबईतील विलेपार्ले येथील नानावटी रुग्णालयात उपचारादरम्यान संध्याकाळी सुमारे सात वाजण्याच्या सुमारास त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. चार दशकांहून अधिक काळ चित्रपट जगतात सक्रिय राहिलेल्या या हरहुन्नरी अभिनेत्याच्या निधनामुळे भारतीय मनोरंजन विश्वावर आणि त्यांच्या चाहत्यांवर तीव्र शोककळा पसरली आहे.
मुश्ताक खान यांच्या निधनाची अधिकृत माहिती त्यांचे सुपुत्र मोहसीन खान आणि त्यांचे व्यावसायिक भागीदार शिवम यादव यांनी दिली आहे. पीटीआय या वृत्तसंस्थेशी बोलताना मोहसीन खान यांनी सांगितले की, त्यांच्या वडिलांना काही दिवसांपूर्वी तीव्र पोटदुखीचा त्रास सुरू झाला होता. प्रकृती खालावल्यामुळे त्यांना तातडीने नानावटी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. तेथे तपासणीअंती डॉक्टरांनी त्यांना कर्करोग झाल्याचे निदान केले. त्यानंतरच्या काही दिवसांतच त्यांची प्रकृती अत्यंत नाजूक बनली आणि उपचारादरम्यान त्यांची प्राणज्योत मालवली.
अभिनेत्याच्या वयाबाबत आणि आजारपणाच्या नेमक्या स्वरूपाबाबत विविध माध्यमांमध्ये काही मतभेद असल्याचे दिसून येते. वृत्तसंस्था पीटीआय, द हिंदू आणि फिल्म इन्फॉर्मेशननुसार मुश्ताक खान यांचे वय ७५ वर्षे होते. तर दुसऱ्या बाजूला हिंदुस्तान टाइम्स, इकॉनॉमिक टाइम्स आणि टाइम्स नाऊ यांसारख्या काही प्रसारमाध्यमांनी त्यांचे वय ५६ वर्षे असल्याचे नमूद केले आहे. तसेच त्यांच्या आजाराबाबतही काही अहवालांमध्ये त्यांना फुफ्फुसाचा कर्करोग झाल्याचा उल्लेख आहे, तर काही वृत्तांमध्ये यकृताच्या कर्करोगाची अथवा कर्करोगाचा रीलॅप्स झाल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
मुश्ताक खान यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच चित्रपटसृष्टीतील दिग्गजांनी तीव्र दुःख व्यक्त केले आहे. ज्येष्ठ चित्रपट निर्माते अशोक पंडित आणि फेडरेशन ऑफ वेस्टर्न इंडिया सिने एम्प्लॉईजचे अध्यक्ष बी. एन. तिवारी यांनी त्यांच्या जाण्याने भारतीय चित्रपटसृष्टीचे मोठे नुकसान झाल्याची भावना व्यक्त केली. अनेक सहकलाकार, दिग्दर्शक आणि तंत्रज्ञांनी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून आपल्या भावना व्यक्त करत मुश्ताक खान यांच्यासोबतच्या आठवणींना उजाळा दिला आहे. एक अत्यंत मनमिळावू, नम्र आणि सहकलाकारांना नेहमी सहकार्य करणारा कलाकार म्हणून ते संपूर्ण चित्रपटसृष्टीत ओळखले जात होते.
आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत मुश्ताक खान यांनी शेकडो चित्रपट आणि गाजलेल्या टेलिव्हिजन मालिकांमध्ये वैविध्यपूर्ण भूमिका साकारल्या. त्यांनी केवळ विनोदीच नव्हे, तर अनेक सहाय्यक आणि नकारात्मक छटा असलेल्या भूमिकांनाही पडद्यावर जिवंत केले. त्यांची संवादफेक, चेहऱ्यावरील हावभाव आणि अचूक कॉमिक टायमिंग यामुळे ते प्रेक्षकांच्या नेहमीच स्मरणात राहिले. कोणत्याही मोठ्या स्टारकास्टच्या चित्रपटात आपल्या छोट्याशा भूमिकेच्या जोरावरही संपूर्ण दृश्यावर प्रभाव पाडण्याची त्यांची खास हातोटी होती.
त्यांच्या कारकिर्दीतील काही प्रमुख चित्रपटांवर नजर टाकल्यास दिग्दर्शक अनीस बज्मी यांच्या ‘वेलकम’ चित्रपटातील त्यांची भूमिका विशेष लक्षवेधी ठरली. या चित्रपटातील त्यांचा ‘मेरी एक टांग नकली है, मै हॉकी का बहुत बडा खिलाडी था…’ हा संवाद प्रचंड गाजला आणि तो आजही इंटरनेटवर मीम्सच्या माध्यमातून लोकप्रिय आहे. याशिवाय ‘हेरा फेरी’, ‘गदर: एक प्रेम कथा’, ‘आशिकी’, ‘हम हैं राही प्यार के’, ‘दिल है के मानता नहीं’, ‘जोडी नंबर वन’, ‘राउडी राठोड’ यांसारख्या अनेक सुपरहीट चित्रपटांमध्ये त्यांनी साकारलेल्या भूमिका रसिकांच्या आजही स्मरणात आहेत.
मुश्ताक खान यांनी आपल्या अभिनयाची सुरुवात अत्यंत संघर्षातून केली होती. कोणत्याही मोठ्या कौटुंबिक पार्श्वभूमीशिवाय केवळ स्वतःच्या कौशल्याच्या जोरावर त्यांनी बॉलिवूडमध्ये स्वतःचे एक वेगळे स्थान निर्माण केले. नव्वदच्या दशकात जेव्हा हिंदी सिनेमात सहाय्यक कलाकारांचे महत्त्व अनन्यसाधारण होते, तेव्हा मुश्ताक खान अनेक दिग्दर्शकांची पहिली पसंती बनले होते. मोठ्या पडद्यासोबतच त्यांनी दूरदर्शन आणि विविध खाजगी वाहिन्यांवरील लोकप्रिय मालिकांमध्येही काम करून घराघरांत स्वतःची ओळख निर्माण केली होती.
अगदी अलिकडच्या काळातही ते चित्रपटसृष्टीत पूर्णपणे कार्यरत होते. ‘गदर २’ आणि बॉक्स ऑफिसवर विक्रमी यश मिळवणाऱ्या ‘स्त्री २’ या चित्रपटांमध्येही त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका साकारून प्रेक्षकांची मने जिंकली होती. वाढत्या वयातही त्यांची अभिनयाप्रती असलेली निष्ठा आणि कामाचा उत्साह नव्या पिढीतील कलाकारांसाठी प्रेरणादायी ठरत होता. त्यांच्या अचानक जाण्याने चरित्र आणि विनोदी अभिनयाचा एक सशक्त अध्याय संपला आहे. त्यांच्या निधनामुळे भारतीय सिनेसृष्टीने एक उत्कृष्ट आणि निरलस कलाकार गमावला असून, त्यांनी साकारलेली पात्रे प्रेक्षकांच्या मनात कायम जिवंत राहतील.
Leave a Reply