सप्टेंबर अखेरीस देशात मुसळधार पाऊस; पूर आणि भूस्खलनाचा इशारा

स्थान: Uttar Pradesh Uttrakhand

वार्ताहर: साहिल येरने

सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरीस देशभरातील अनेक राज्यांमध्ये हवामानात अचानक मोठा बदल झाला असून मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाने जनजीवन विस्कळीत केले आहे. मान्सूनच्या परतीच्या प्रवासादरम्यान बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेल्या तीव्र कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे म्हणजेच डीप डिप्रेशनमुळे मध्य, पूर्व तसेच उत्तर भारतातील अनेक भागांत पावसाचा जोर प्रचंड वाढला आहे. उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, ओडिशा, छत्तीसगड, झारखंड, पश्चिम बंगाल आणि बिहार या राज्यांमध्ये मुसळधार पावसामुळे नद्या दुथडी भरून वाहत असून सखल भागांमध्ये पूरस्थिती निर्माण झाली आहे. डोंगराळ भागांमध्ये दरडी कोसळण्याच्या आणि भूस्खलनाच्या घटनांमुळे रस्ते वाहतूक ठप्प झाली असून स्थानिक प्रशासनाने नागरिकांना आणि पर्यटकांना सुरक्षित ठिकाणी राहण्याचे आवाहन केले आहे. अनेक संवेदनशील जिल्ह्यांमध्ये खबरदारीचा उपाय म्हणून शाळा बंद ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. भारत मौसम विज्ञान विभागाच्या ताज्या अंदाजानुसार, बंगालच्या उपसागरातून उत्तर तटीय आंध्र प्रदेश आणि दक्षिण ओडिशाच्या दिशेने सरकलेल्या तीव्र कमी दाबाच्या प्रणालीमुळे संपूर्ण किनारपट्टी भागात वेगवान वारे आणि अतिवृष्टीची नोंद झाली आहे. ही हवामान प्रणाली छत्तीसगडमार्गे उत्तर आणि वायव्य दिशेने सरकल्याने मध्य भारतासह उत्तर भारतात पावसाचा विस्तार झाला. याच कालावधीत उत्तर भारतात सक्रिय असलेल्या पश्चिमी विक्षोभाचा प्रभाव वाढल्याने मैदानी तसेच डोंगराळ भागांमध्ये पावसाची तीव्रता अधिक वाढली आहे. या दोन्ही हवामान प्रणालींच्या एकत्रित प्रभावामुळे उत्तराखंड, उत्तर प्रदेश आणि शेजारील राज्यांसाठी हवामान विभागाने ऑरेंज आणि रेड अलर्ट जारी केला असून अचानक पूर येण्याचा इशारा दिला आहे. उत्तराखंडमध्ये परिस्थिती अत्यंत गंभीर बनली असून डेहराडून, नैनिताल, पिथौरागढ आणि चमोली यांसारख्या जिल्ह्यांमध्ये नद्या धोक्याच्या पातळीवरून वाहत आहेत. डोंगराळ भागात सतत पडणाऱ्या पावसामुळे दरडी कोसळल्याने अनेक प्रमुख महामार्ग आणि संपर्क रस्ते बंद झाले आहेत. या पार्श्वभूमीवर उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी यांनी उच्चस्तरीय आढावा बैठक घेऊन आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणांना चोवीस तास हाय अलर्टवर राहण्याचे आदेश दिले आहेत. प्रशासनाने आपत्ती निवारण पथके तैनात केली असून कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी बचाव साहित्य सज्ज ठेवण्यात आले आहे. नागरिकांनी अत्यंत आवश्यक कामाशिवाय घराबाहेर पडू नये आणि नद्यांच्या काठावर जाणे टाळावे, अशा स्पष्ट सूचना प्रशासनाने दिल्या आहेत. उत्तर प्रदेश आणि बिहारच्या अनेक जिल्ह्यांमध्येही परिस्थिती आव्हानात्मक बनली आहे. पूर्व आणि पश्चिम उत्तर प्रदेशातील प्रमुख नद्यांची पाणीपातळी वाढल्यामुळे नदीकाठच्या शेकडो गावांना पुराचा धोका निर्माण झाला आहे. शेतात पाणी साचल्यामुळे काढणीला आलेल्या खरीप पिकांचे प्रचंड नुकसान झाले असून शेतकऱ्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. सखल भागातील वस्त्यांमध्ये पाणी शिरल्याने हजारो नागरिकांना स्थलांतरित करावे लागत आहे. प्रशासनाने पूरबाधित भागांत मदत आणि बचाव छावण्या सुरू केल्या असून पिण्याचे पाणी, अन्नधान्य आणि वैद्यकीय सुविधा पुरवण्यावर भर दिला जात आहे. बिहारच्या सीमावर्ती भागातही नद्यांच्या जलस्तरात अचानक वाढ झाल्याने पूर नियंत्रण विभागाला सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे. मध्य आणि पूर्व भारतात ओडिशा, छत्तीसगड आणि झारखंड या राज्यांमध्ये पावसाने मोठे नुकसान घडवून आणले आहे. दक्षिण ओडिशा आणि छत्तीसगडच्या अंतर्गत जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार पावसामुळे नाले ओसंडून वाहत आहेत. छत्तीसगड आणि महाराष्ट्र यांच्या सीमावर्ती भागातील, विशेषतः भामरागड परिसरातील सखल भागांमध्ये पाणी भरल्यामुळे अनेक गावांचा संपर्क तुटला आहे. स्थानिक महसूल आणि पोलीस प्रशासनाने तत्परतेने पावले उचलत बाधित भागातील नागरिकांना तात्पुरत्या निवारण केंद्रांमध्ये हलवले आहे. झारखंड आणि पश्चिम बंगालमधील खाणकाम तसेच औद्योगिक पट्ट्यांमध्ये मुसळधार पावसामुळे दैनंदिन कामकाजावर मोठा परिणाम झाला आहे. अनेक शहरांमध्ये रस्त्यांवर पाणी साचल्याने वाहतूक कोंडी निर्माण झाली आहे. सुरक्षेचा उपाय म्हणून अनेक प्रभावित जिल्ह्यांच्या जिल्हाधिकाऱ्यांनी शाळा, महाविद्यालये आणि अंगणवाड्यांना सुट्टी जाहीर केली आहे. वादळी वारे आणि खवळलेल्या समुद्रामुळे हवामान विभागाने उत्तर तटीय आंध्र प्रदेश आणि ओडिशाच्या किनारपट्टीवरील मच्छीमारांना समुद्रात न जाण्याचा कडक इशारा दिला आहे. किनारी भागातील बंदरांवर विशेष धोक्याचे संकेत लावण्यात आले आहेत. राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दल आणि राज्य आपत्ती प्रतिसाद दलाच्या तुकड्या संवेदनशील ठिकाणी तैनात करण्यात आल्या असून परिस्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवले जात आहे. सप्टेंबरच्या शेवटच्या आठवड्यात झालेल्या या अवकाळी आणि जोरदार पावसामुळे काढणीच्या टप्प्यावर असलेल्या सोयाबीन, भात, कापूस आणि भाजीपाला पिकांचे मोठे नुकसान झाले आहे. शेतकऱ्यांचे आधीच मान्सूनच्या लहरीपणामुळे नुकसान झाले असताना या परतीच्या पावसाने त्यांच्या समस्येत आणखी भर घातली आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, ही कमी दाबाची प्रणाली पुढील दोन ते तीन दिवसांत हळूहळू कमकुवत होण्याची शक्यता आहे, तरीही तोपर्यंत नागरिकांनी स्थानिक प्रशासनाच्या सूचनांचे काटेकोर पालन करावे आणि अधिकृत हवामान अंदाजांवरच विश्वास ठेवावा.