स्थान: Uttar Pradesh
वार्ताहर: साहिल येरने
बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेली तीव्र हवामान प्रणाली आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये ‘अर्णब’ चक्रीवादळ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मौसमी वादळामुळे देशातील उत्तर, मध्य आणि पूर्व भागांत मुसळधार पावसाने जनजीवन विस्कळीत केले आहे. उत्तर प्रदेश, छत्तीसगड, बिहार, मध्य प्रदेश आणि राजस्थानसह सुमारे १४ राज्यांमध्ये हवामान खात्याने सतर्कतेचा इशारा जारी केला आहे. दक्षिण छत्तीसगडमार्गे उत्तर-पूर्वेकडे सरकणाऱ्या या प्रणालीमुळे गेल्या दोन दिवसांपासून विविध राज्यांमध्ये मुसळधार ते अतिमुसळधार पाऊस सुरू असून पूरस्थिती निर्माण झाली आहे. या नैसर्गिक आपत्तीमुळे उत्तर प्रदेशमध्ये झालेल्या वेगवेगळ्या दुर्घटनांमध्ये १३ हून अधिक नागरिकांना आपला जीव गमवावा लागला आहे, तर अनेक ठिकाणी मोठ्या प्रमाणावर वित्तहानी झाल्याचे समोर आले आहे.
भारतीय हवामानशास्त्र विभागाच्या ताज्या माहितीनुसार, बंगालच्या उपसागरात तयार झालेले हे कमी दाबाचे क्षेत्र अधिक तीव्र होऊन डीप डिप्रेशनच्या स्वरूपात आंध्र प्रदेश आणि ओडिशाच्या किनारपट्टीवरून जमिनीवर दाखल झाले. ही हवामान प्रणाली आता दक्षिण छत्तीसगडवरून उत्तर व उत्तर-पूर्व दिशेने वेगाने पुढे सरकत आहे. मान्सूनच्या परतीचा काळ आणि पश्चिमेकडून येणारे विक्षोभ यांच्या एकत्रित प्रभावामुळे या प्रणालीची तीव्रता अधिक वाढली आहे. यामुळे उत्तर आणि मध्य भारतात आर्द्रतेचे प्रमाण प्रचंड वाढून अचानक मुसळधार पावसाला सुरुवात झाली आहे. हवामान विभागाने अनेक राज्यांत मुसळधार पावसाचा इशारा देत नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे.
उत्तर प्रदेशात या हवामान प्रणालीचा सर्वाधिक तडाखा बसल्याचे दिसून येत आहे. राज्यातील अनेक प्रमुख शहरांमध्ये आणि ग्रामीण भागात गेल्या ४० ते ४८ तासांपासून संततधार पाऊस सुरू आहे. अनेक जिल्ह्यांमध्ये ताशी ४० ते ५० किलोमीटर वेगाने जोरदार वारे वाहत असल्याने अनेक ठिकाणी वृक्ष उन्मळून पडले आहेत, विजेचे खांब वाकले आहेत आणि कच्च्या घरांचे नुकसान झाले आहे. उत्तर प्रदेश आपत्ती निवारण विभागाकडून आणि स्थानिक प्रशासनाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, भिंती कोसळणे, वीज पडणे आणि झाडे कोसळणे यांसारख्या अपघातांमध्ये १३ ते १५ जणांचा मृत्यू झाला आहे. अवध, पूर्वांचल आणि बुंदेलखंड भागातील परिस्थिती अत्यंत बिकट बनली असून अनेक घरांमध्ये पावसाचे पाणी शिरले आहे.
उत्तर प्रदेशातील ३२ जिल्ह्यांमध्ये अचानक पूर येण्याचा म्हणजेच फ्लॅश फ्लडचा धोका प्रशासनाने व्यक्त केला आहे. नदी-नाल्यांच्या पाणीपातळीत झपाट्याने वाढ होत असल्याने सखल भागात राहणाऱ्या नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याचे काम सुरू करण्यात आले आहे. खबरदारीचा उपाय म्हणून पूरबाधित आणि अतिवृष्टीग्रस्त जिल्ह्यांमधील सर्व शाळा आणि महाविद्यालयांना तात्पुरती सुट्टी जाहीर करण्यात आली आहे. स्थानिक प्रशासन, राष्ट्रीय व राज्य आपत्ती प्रतिसाद पथके तैनात करण्यात आली असून ते मदत कार्यात व्यस्त आहेत. जिल्हाधिकाऱ्यांना परिस्थितीवर थेट लक्ष ठेवण्याचे आणि गरज भासल्यास तातडीने मदत छावण्या सुरू करण्याचे निर्देश राज्य शासनाने दिले आहेत.
छत्तीसगड राज्यामध्येही या हवामान प्रणालीने हाहाकार माजवला आहे. विशेषतः बस्तर, रायपूर, दुर्ग आणि बिलासपूर या विभागांमध्ये पावसाची संततधार कायम आहे. बस्तर भागातील अनेक नद्यांना पूर आल्याने अनेक गावांचा शहराशी असलेला संपर्क पूर्णपणे तुटला आहे. रस्ते पाण्याखाली गेले असून वाहतूक ठप्प झाली आहे. सखल भागातील वस्त्यांमध्ये पाणी साचल्याने शेकडो कुटुंबांचे हाल होत आहेत. छत्तीसगडमधील प्रमुख धरणांची पाणीपातळी झपाट्याने वाढल्याने पाण्याचा विसर्ग सुरू करण्यात आला आहे, ज्यामुळे नदीकाठच्या गावांना अतिसतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे. स्थानिक आपत्ती व्यवस्थापन पथके बस्तर आणि आसपासच्या ग्रामीण भागात अडकलेल्या लोकांना बाहेर काढण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत.
बिहारमधील परिस्थितीही चिंताजनक बनत चालली आहे. हवामान विभागाने बिहारमधील १९ जिल्ह्यांमध्ये यलो अलर्ट जारी केला आहे. सुपौल, पश्चिम चंपारण आणि सीमावर्ती भागांत नद्यांच्या पाणीपातळीत वाढ होत असल्याने पूरसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. सखल भागातील शेतात आणि वस्त्यांत पाणी साचले असून स्थानिक प्रशासनाने नदीकाठच्या लोकांना दक्ष राहण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. याचबरोबर मध्य प्रदेश आणि राजस्थानच्या पूर्व भागांतही जोरदार पावसाने हजेरी लावली आहे. अनेक ठिकाणी अचानक आलेल्या पाण्यामुळे स्थानिक नाले ओसंडून वाहत असून अंतर्गत वाहतूक व्यवस्थेवर मोठा परिणाम झाला आहे.
या अनपेक्षित आणि वादळी पावसामुळे शेती क्षेत्राचे प्रचंड नुकसान झाले आहे. सध्याचा काळ हा खरीप पिकांच्या काढणीचा आणि परिपक्वतेचा काळ असल्याने शेतकऱ्यांच्या चिंतेत मोठी भर पडली आहे. उत्तर प्रदेश, छत्तीसगड, मध्य प्रदेश आणि बिहारमध्ये भात, तीळ, मका, सोयाबीन आणि भाजीपाल्याची पिके शेतात पाण्याखाली गेली आहेत. वादळी वाऱ्यामुळे भाताची उभी पिके भुईसपाट झाली आहेत. शेतात पाणी साचून राहिल्यामुळे हाताशी आलेले पीक सडण्याची भीती निर्माण झाली असून यामुळे शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान होण्याची शक्यता आहे. कृषी विभागाकडून नुकसानीचे प्राथमिक अंदाज घेण्याचे काम सुरू आहे.
हवामान प्रणालीच्या नामकरणाबाबत तांत्रिकदृष्ट्या हवामान विभागाने या प्रणालीला डीप डिप्रेशन म्हटले असले तरी, तिच्या तीव्र प्रभावामुळे प्रसारमाध्यमांमध्ये आणि जनमानसात चक्रीवादळाच्या पुढील चक्रानुसार याला ‘अर्णब’ चक्रीवादळ म्हणून व्यापकपणे पाहिले जात आहे. वातावरणातील बदल आणि वाऱ्याचा वेग वादळासारखा असल्याने सुरक्षिततेचे सर्व नियम पाळण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. नागरिकांनी कोणत्याही अफवांवर विश्वास न ठेवता केवळ अधिकृत हवामान अंदाजांवर लक्ष ठेवावे. पुढील २४ ते ३६ तासांत ही प्रणाली उत्तर-पूर्वेकडे सरकून हळूहळू कमकुवत होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे, तोपर्यंत नागरिकांनी सुरक्षित राहावे आणि धोकादायक ठिकाणी जाणे टाळावे.
Leave a Reply