बोदलकसा धरणाची सुरक्षा तपासणी सुरू; फुटलेल्या पाळीची पुनर्बांधणी टप्पा २ अंतर्गत होणार

# बोदलकसा धरणाची सुरक्षा तपासणी सुरू; फुटलेल्या पाळीची पुनर्बांधणी टप्पा २ अंतर्गत होणार

गोंदिया जिल्ह्यातील ऐतिहासिक बोदलकसा मध्यम प्रकल्पाच्या पाळीचा काही भाग फुटल्यानंतर जलसंपदा विभागाने परिस्थिती नियंत्रणात आणल्याची माहिती दिली आहे. धरणातून फुटलेल्या भागातून होणारा पाण्याचा विसर्ग १७ ऑक्टोबर रोजी दुपारी ४.३० वाजता पूर्णपणे बंद करण्यात आला. आता धरण सुरक्षा कायदा २०२१ नुसार धरणाची सर्वंकष पाहणी व तपासणी केली जात असून, अहवालानुसार आवश्यक दुरुस्ती आणि मजबुतीकरणाची कामे टप्प्याटप्प्याने करण्यात येणार आहेत, अशी माहिती जलसंपदा विभागाचे अधीक्षक अभियंता राजेश पाटील यांनी दिली.

## फुटलेल्या पाळीतून होणारा विसर्ग बंद

गोंदिया पाटबंधारे विभागांतर्गत येणारा बोदलकसा मध्यम प्रकल्प हा ब्रिटिशकालीन आणि शतकपूर्ती झालेला जुना धरण प्रकल्प आहे. अलीकडे धरणाच्या पाळीचा काही भाग फुटल्याची घटना समोर आली होती. त्यानंतर आपत्ती व्यवस्थापन विभाग आणि संबंधित पाटबंधारे विभागातील अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी तातडीने उपाययोजना केल्या.

प्रशासनाने धरणातील पाण्याची पातळी कमी करण्यासाठी नियंत्रित विसर्ग केला. डाव्या व उजव्या कालव्यांवरील हेड रेग्युलेटर तसेच सांडव्याद्वारे पाणी नियोजनबद्ध पद्धतीने सोडण्यात आले. फुटलेल्या भागातून होणारा विसर्ग थांबवण्यासाठी तात्पुरता बांध उभारण्यात आला. या उपाययोजनांनंतर पाण्याचा विसर्ग पूर्णपणे बंद करण्यात यश आल्याचे विभागाने सांगितले.

## सध्या ५०.२४ टक्के पाणीसाठा

जलसंपदा विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, बोदलकसा धरणात सध्या ७.६८२ दशलक्ष घनमीटर म्हणजेच ५०.२४ टक्के जीवित पाणीसाठा उपलब्ध आहे. प्रकल्पाच्या मुख्य विमोचकामधून डाव्या कालव्यावरील खरीप सिंचन सुरू ठेवण्यात आले आहे.

पाण्याचा विसर्ग नियंत्रित केल्यामुळे धरणाखालील गावांमध्ये पूरस्थिती निर्माण झाली नाही आणि परिसरातील शेतीपिकांचे नुकसान टळल्याचा दावा विभागाने केला आहे. फुटलेल्या भागातील विसर्ग थांबवल्यानंतर धरणाखालील परिसराला सध्या धोका नसल्याचेही अधीक्षक अभियंता राजेश पाटील यांनी सांगितले.

मात्र, धरणाच्या सुरक्षिततेबाबत दीर्घकालीन निष्कर्ष काढण्यासाठी तांत्रिक तपासणीचा अहवाल महत्त्वाचा ठरणार आहे. सध्याची परिस्थिती नियंत्रणात आणणे आणि भविष्यातील संभाव्य धोके टाळण्यासाठी कायमस्वरूपी दुरुस्ती करणे या दोन स्वतंत्र बाबी आहेत.

## धरण सुरक्षा कायद्यानुसार सर्वंकष तपासणी

बोदलकसा धरण जुने असल्याने धरण सुरक्षा कायदा २०२१ नुसार त्याची व्यापक पाहणी व तांत्रिक तपासणी केली जात आहे. या तपासणीतून धरणाची सद्यस्थिती, संरचनेची मजबुती आणि आवश्यक दुरुस्त्यांचे स्वरूप निश्चित होण्याची अपेक्षा आहे.

तपासणी अहवालाच्या आधारे धरणाचे मजबुतीकरण आणि इतर आवश्यक दुरुस्तीची कामे टप्प्याटप्प्याने हाती घेण्यात येणार आहेत. जुन्या धरणांच्या बाबतीत नियमित तपासणी, संरचनात्मक दोषांचे वेळेत निदान आणि नियोजनबद्ध देखभाल यांना विशेष महत्त्व असते. त्यामुळे या प्रकल्पाच्या तांत्रिक अहवालानुसार पुढील उपाययोजना करणे आवश्यक ठरणार आहे.

## पाळी आणि सांडव्याची पुनर्बांधणी

फुटलेल्या पाळीच्या भागाची तसेच सांडव्याची पुनर्बांधणी करण्यासाठी धरणाचे संकल्पन तयार करण्यात येणार आहे. ही कामे धापेवाडा उपसा सिंचन योजना टप्पा २ अंतर्गत हाती घेण्यात येणार असल्याची माहिती विभागाने दिली आहे.

अधीक्षक अभियंता पाटील यांच्या म्हणण्यानुसार, धरणाच्या परिसरातील कठीण खडकांमुळे धरण फुटण्याचा धोका नव्हता. तथापि, या दाव्याचे तांत्रिक मूल्यमापन आणि कायमस्वरूपी दुरुस्तीचे स्वरूप तपासणी अहवालातून स्पष्ट होणे महत्त्वाचे आहे.

## सिंचन आणि सुरक्षिततेचा समतोल आवश्यक

बोदलकसा प्रकल्पातील पाणीसाठा हा परिसरातील सिंचनासाठी महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे धरणाची सुरक्षितता सुनिश्चित करताना खरीप सिंचन सुरळीत ठेवणे हे प्रशासनासमोरील महत्त्वाचे आव्हान आहे. तात्पुरत्या उपाययोजनांमुळे परिस्थिती नियंत्रणात आल्याची माहिती असली, तरी कायमस्वरूपी पुनर्बांधणी आणि सुरक्षा तपासणी वेळेत पूर्ण होणे आवश्यक आहे.

धरणाच्या दुरुस्तीचे नियोजन, कामांची गुणवत्ता आणि नियमित देखरेख यांवर भविष्यातील सुरक्षितता अवलंबून राहील. त्यामुळे तपासणी अहवालातील निष्कर्ष, प्रस्तावित कामांचे वेळापत्रक आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी याबाबत पारदर्शक माहिती उपलब्ध करून देणे स्थानिक नागरिक आणि शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरेल.
#wartaa #GondiaNews #BodalkasaDam #DamSafety