स्थान: रायगड
# कर्जत वृक्षतोड प्रकरण : ‘सह्याद्रीचं वाळवंट करायचं आहे का?’ सयाजी शिंदे यांचा टोरंट पॉवर प्रकल्पावर सवाल
**रायगड :** सह्याद्रीच्या डोंगररांगा, घनदाट जंगल आणि नद्यांचे अस्तित्व हे महाराष्ट्राच्या पर्यावरणीय संतुलनासाठी महत्त्वाचे आहे. अशा संवेदनशील परिसरात मोठ्या प्रकल्पांसाठी वृक्षतोड होत असल्यास विकासाच्या गरजांसोबत पर्यावरणावरील परिणामांचाही गंभीरपणे विचार करणे आवश्यक ठरते. रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात टोरंट पॉवर कंपनीच्या प्रस्तावित पंप स्टोरेज प्रकल्पासाठी होत असलेल्या वृक्षतोडीवरून सध्या वाद सुरू आहे. अभिनेते आणि पर्यावरणप्रेमी सयाजी शिंदे यांनी या मुद्द्यावर तीव्र नाराजी व्यक्त करत, “सह्याद्रीचं वाळवंट करायचं आहे का?” असा सवाल उपस्थित केला आहे.
## सह्याद्रीच्या पर्यावरणीय महत्त्वाकडे लक्ष वेधले
सह्याद्री देवराईच्या माध्यमातून पर्यावरण संवर्धनासाठी काम करणारे सयाजी शिंदे यांनी ‘एबीपी माझा’शी बोलताना कर्जतमधील वृक्षतोडीबाबत आपली भूमिका मांडली. सह्याद्री परिसरातील जंगल, डोंगर आणि नद्यांचे महाराष्ट्राच्या पर्यावरणाशी असलेले नाते त्यांनी अधोरेखित केले.
शिंदे यांच्या म्हणण्यानुसार, भारतातील वनक्षेत्राच्या तुलनेत सह्याद्रीचा भाग महत्त्वाचा असून या पर्वतरांगांमधून अनेक नद्या उगम पावतात किंवा वाहतात. जंगल आणि डोंगरांमुळे पर्जन्यचक्र तसेच नैसर्गिक परिसंस्थेला आधार मिळतो. त्यामुळे अशा भागात मोठ्या प्रकल्पांसाठी झाडे तोडण्यापूर्वी त्याचे दीर्घकालीन परिणाम लक्षात घेणे गरजेचे आहे, असा त्यांच्या प्रतिक्रियेचा आशय आहे.
## टोरंट पॉवर प्रकल्पावरून वाद
कर्जत तालुक्यात टोरंट पॉवर कंपनीसाठी प्रस्तावित पंप स्टोरेज जलविद्युत प्रकल्पामुळे वृक्षतोडीचा मुद्दा चर्चेत आला आहे. या प्रकल्पाच्या समर्थनार्थ ऊर्जा साठवण, वीजपुरवठ्याची गरज, गुंतवणूक आणि रोजगारनिर्मिती यांसारखे मुद्दे मांडले जात आहेत. दुसरीकडे, वृक्षतोडीमुळे जंगल आणि स्थानिक पर्यावरणावर होणाऱ्या संभाव्य परिणामांविषयी राजकीय नेते, पर्यावरणप्रेमी आणि स्थानिकांकडून चिंता व्यक्त केली जात आहे.
सयाजी शिंदे यांनी प्रकल्पासाठी सुमारे ६०० एकर जमीन दिली जात असल्याचा उल्लेख केला आणि त्या परिसरातील झाडे तोडली जात असल्याबाबत आक्षेप नोंदवला. मात्र, जमिनीचे नेमके क्षेत्रफळ, वृक्षतोडीची सद्यस्थिती आणि प्रकल्पाच्या विविध टप्प्यांसाठी लागू असलेल्या परवानग्या यांची स्वतंत्र अधिकृत पडताळणी आवश्यक आहे.
## विकास आणि पर्यावरण यांच्यात समतोल हवा
ऊर्जेची वाढती गरज पूर्ण करण्यासाठी पंप स्टोरेजसारखे प्रकल्प उपयोगी ठरू शकतात. अशा प्रकल्पांमध्ये अतिरिक्त वीज वापरून पाणी उंच ठिकाणी साठवले जाते आणि गरजेनुसार त्यातून पुन्हा वीज निर्माण केली जाते. मात्र, प्रकल्पाचे तंत्रज्ञान आणि ऊर्जा क्षेत्रातील संभाव्य फायदे यांबरोबरच त्यासाठी लागणारी जमीन, वनक्षेत्रावरील परिणाम, जैवविविधता आणि स्थानिक जलस्रोत यांचाही विचार करावा लागतो.
वृक्षतोडीच्या बदल्यात नव्याने झाडे लावण्याची योजना असल्यास ती कुठे राबवली जाणार, लागवड केलेल्या रोपांचे जगण्याचे प्रमाण किती असेल आणि त्यांचे दीर्घकालीन संगोपन कोण करणार, यासारख्या प्रश्नांची उत्तरे महत्त्वाची ठरतात. नव्या लागवडीचा उल्लेख हा मूळ जंगलाच्या पर्यावरणीय भूमिकेचा तात्काळ पर्याय ठरतोच असे नाही; त्यामुळे पर्यावरणीय परिणामांचे मूल्यमापन आणि प्रत्यक्ष देखरेख आवश्यक आहे.
## पर्यावरण संवर्धनाबाबत पारदर्शकतेची गरज
कर्जत वृक्षतोड प्रकरणाने विकास प्रकल्पांच्या नियोजनात पर्यावरणीय प्रश्न किती महत्त्वाचे आहेत, हे पुन्हा अधोरेखित केले आहे. प्रकल्पाची मंजुरी, वृक्षतोडीची व्याप्ती, पर्यावरणीय परिणामांचा अभ्यास आणि पुनर्लागवडीचे नियोजन याबाबत स्पष्ट माहिती उपलब्ध झाल्यास नागरिकांना वस्तुस्थिती समजण्यास मदत होईल.
सयाजी शिंदे यांनी व्यक्त केलेली चिंता ही सह्याद्रीच्या नैसर्गिक वारशाबाबत व्यापक चर्चा घडवणारी आहे. विकासाची गरज नाकारून प्रश्न सुटणार नाहीत; मात्र पर्यावरणीय हानीकडे दुर्लक्ष करून विकास साधण्याचाही विचार करता येणार नाही. ऊर्जा सुरक्षेच्या उद्दिष्टांसोबत जंगल, नद्या आणि जैवविविधतेचे संरक्षण कसे साधले जाणार, याचे उत्तर पारदर्शक नियोजन आणि प्रभावी अंमलबजावणीतूनच मिळू शकते.
Leave a Reply