वाशिममध्ये लोकसहभागातून वनराई बंधारा; भूजल पुनर्भरण आणि जलसंधारणाला चालना

स्थान: वाशिम,

वाशिम, २ नोव्हेंबर : दुष्काळसदृश परिस्थितीवर मात करण्यासाठी आणि भूजल पातळीत वाढ घडवून आणण्यासाठी वाशिम तालुक्यातील कार्ली गावाजवळ लोकसहभागातून वनराई बंधाऱ्याची निर्मिती करण्यात आली. वरिष्ठ भूवैज्ञानिक कार्यालय, वाशिम यांच्या पुढाकाराने ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ मोहिमेअंतर्गत हा जलसंधारण उपक्रम राबविण्यात आला.

लोकसहभागातून बंधाऱ्याची उभारणी

कार्ली गावालगतच्या नाल्यावर ग्रामस्थांच्या श्रमदानातून वनराई बंधारा उभारण्यात आला. या उपक्रमात सरपंच व्ही. व्ही. मार्के, ग्रामपंचायत अधिकारी विनोद बोरकर आणि ग्रामस्थांनी सहकार्य केले. वरिष्ठ भूवैज्ञानिक कार्यालयातील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनीही श्रमदानात सहभाग घेतला.

वरिष्ठ भूवैज्ञानिक वैभव श्रीरामे, सहायक भूवैज्ञानिक क्षितिज सोनटक्के आणि कनिष्ठ भूवैज्ञानिक सौरभ मोटघरे यांच्यासह कार्यालयातील कर्मचारी या उपक्रमात सहभागी झाले. स्थानिक नागरिकांच्या सहभागामुळे जलसंधारणाच्या कामाला सामूहिक प्रयत्नांचे स्वरूप प्राप्त झाले.

भूजल पुनर्भरणावर भर

भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा, महाराष्ट्र राज्य, पुणे येथील आयुक्त रवींद्र खेबूडकर यांच्या संकल्पनेतून आणि अमरावती विभागाचे उपसंचालक चंद्रकांत भोयर यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा उपक्रम राबविण्यात आला.

वनराई बंधाऱ्यामुळे पावसाचे वाहून जाणारे पाणी अडवून ते जमिनीत मुरण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. पाण्याचे स्थानिक स्रोत टिकवणे आणि पावसाच्या पाण्याचा अधिक प्रभावी वापर करणे, हे जलसंधारणाच्या अशा उपाययोजनांचे महत्त्वाचे उद्देश आहेत.

जलसंधारणाबाबत जनजागृती

या उपक्रमातून ग्रामस्थांमध्ये जलसंधारण आणि भूजल पुनर्भरणाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले. पावसाचे पाणी अडवणे, ते जमिनीत मुरवणे आणि उपलब्ध जलस्रोतांचे संवर्धन करणे यासाठी लोकसहभाग किती महत्त्वाचा आहे, याचा संदेश देण्यात आला.

वनराई बंधाऱ्याच्या निर्मितीबद्दल ग्रामस्थांनी समाधान व्यक्त केले. दुष्काळसदृश परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी अशा स्थानिक जलसंधारण उपाययोजना उपयुक्त ठरू शकतात. मात्र, भूजल पातळीतील प्रत्यक्ष वाढ आणि बंधाऱ्याच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन पुढील काळातील निरीक्षणातून स्पष्ट होईल.

कार्ली येथील हा उपक्रम जलसंधारणासाठी प्रशासन आणि ग्रामस्थांनी एकत्र येऊन केलेल्या प्रयत्नांचे उदाहरण ठरला आहे. पाणी अडवणे आणि जमिनीत जिरवणे या तत्त्वांवर आधारित अशा कामांची सातत्यपूर्ण अंमलबजावणी ग्रामीण भागातील पाणी उपलब्धतेसाठी महत्त्वाची ठरू शकते.