स्थान: गोंदिया
गोंदिया जिल्ह्यातील तिरोडा तालुक्यात मांडवी गावाने लोकसहभागातून जलसंधारणाच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेच्या (GSDA) निर्देशानुसार ग्रामस्थ आणि प्रशासनाच्या संयुक्त प्रयत्नांतून स्थानिक नाल्यावर दोन वनराई बंधारे उभारण्यात आले. पावसाचे पाणी अडवून साठवणे, भूजल पुनर्भरणाला चालना देणे आणि शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता वाढवणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
### पावसाचे पाणी अडवून भूजल वाढवण्याचा प्रयत्न
पावसाळ्यात नाल्यांमधून वाहून जाणारे पाणी अडवून त्याचा स्थानिक पातळीवर उपयोग करून घेणे, हा वनराई बंधाऱ्यांचा मुख्य हेतू आहे. मांडवी येथे उभारण्यात आलेल्या बंधाऱ्यांमुळे नाल्यातील पाण्याचा प्रवाह रोखून त्याची साठवणूक होण्यास मदत झाली आहे. साठवलेले पाणी जमिनीत मुरल्याने भूजल पुनर्भरणाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
या उपक्रमाचा लाभ परिसरातील सिंचन विहिरींना होऊ शकतो. भूजल पातळीत सुधारणा झाल्यास शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता वाढण्यास आणि पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांना बळकटी मिळण्यास मदत होईल.
### ग्रामस्थांच्या बैठकीतून प्रत्यक्ष कामाला सुरुवात
उपक्रमाच्या अंमलबजावणीपूर्वी मांडवी ग्रामपंचायत कार्यालयात पदाधिकारी आणि ग्रामस्थांची बैठक घेण्यात आली. बैठकीत वनराई बंधाऱ्यांचे महत्त्व, जलसंधारणाची गरज आणि पावसाचे पाणी अडविण्याचे फायदे याबाबत माहिती देण्यात आली.
त्यानंतर भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा, गोंदिया येथील अधिकारी-कर्मचारी, स्थानिक लोकप्रतिनिधी आणि ग्रामस्थ यांच्या सहभागातून प्रत्यक्ष काम सुरू झाले. नाल्यावर सिमेंटच्या रिकाम्या गोण्यांमध्ये रेती आणि माती भरून दोन बंधाऱ्यांची रचना करण्यात आली.
### भूजल विभागाचे तांत्रिक मार्गदर्शन
या कामासाठी भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेचे वरिष्ठ भूवैज्ञानिक कुणाल इंगळे, सहायक भूवैज्ञानिक डॉ. अभिजीत धारशिवकर, कनिष्ठ भूवैज्ञानिक अविनाश भोगे आणि कनिष्ठ भूवैज्ञानिक प्रतीक श्रीकोंडावर यांच्यासह कार्यालयातील इतर अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी तांत्रिक मार्गदर्शन केले.
लोकसहभाग आणि तांत्रिक मार्गदर्शन यांच्या समन्वयातून बंधाऱ्यांची उभारणी पूर्ण करण्यात आली. अशा उपक्रमांमध्ये स्थानिक परिस्थितीनुसार योग्य ठिकाणी पाणी अडवणे आणि त्याचा जमिनीत मुरण्यासाठी उपयोग होणे महत्त्वाचे ठरते.
### लोकप्रतिनिधी आणि ग्रामस्थांचे श्रमदान
या उपक्रमात कवलेवाडा क्षेत्राचे जिल्हा परिषद सदस्य किरण पारधी, मांडवी ग्रामपंचायतीचे सरपंच तुरेंद्र नागपुरे, उपसरपंच निशा माहुले, ग्रामपंचायत सदस्य मंदा देवगडे, ज्योती चौधरी आणि सविता मेश्राम यांच्यासह गावातील नागरिकांनी उत्स्फूर्त श्रमदान केले.
प्रशासन, लोकप्रतिनिधी आणि ग्रामस्थ यांच्या समन्वयातून जलसंधारणाचे काम पूर्ण झाले. ग्रामीण भागातील पाणीटंचाईचा प्रश्न हाताळण्यासाठी स्थानिक सहभागातून राबवलेले असे उपक्रम उपयुक्त ठरू शकतात.
### गावाच्या जलसुरक्षेसाठी महत्त्वाचे पाऊल
पावसाचे पाणी अडवणे आणि जमिनीत जिरवणे ही ग्रामीण जलव्यवस्थापनाची महत्त्वाची गरज आहे. मांडवीतील वनराई बंधाऱ्यांमुळे भूजलसाठा वाढण्यास, विहिरींची पाणीपातळी सुधारण्यास आणि शेतीसाठी सिंचनाची उपलब्धता बळकट होण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
या उपक्रमाचा दीर्घकालीन परिणाम पावसाचे प्रमाण, स्थानिक भूगर्भरचना आणि बंधाऱ्यांची देखभाल यांवर अवलंबून असेल. मात्र, लोकसहभागातून जलसंधारणाची सुरुवात करून मांडवी गावाने जलसुरक्षेच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण प्रयत्न केला आहे.
Leave a Reply