स्थान: साकोली
भंडारा जिल्ह्यातील साकोली तालुक्यात आरोग्य विभागाचा भोंगळ कारभार आणि प्रशासकीय अनास्थेमुळे एक गंभीर समस्या निर्माण झाली आहे. केंद्र व राज्य शासनाच्या महत्त्वाकांक्षी जननी सुरक्षा योजना तसेच जननी शिशु सुरक्षा कार्यक्रमांतर्गत चालवल्या जाणाऱ्या १०२ क्रमांकाच्या रुग्णवाहिका केवळ डिझेलसाठी निधी उपलब्ध नसल्यामुळे पूर्णपणे ठप्प झाल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. ग्रामीण भागातील गरोदर महिला, प्रसूती झालेल्या बाळंतिणी आणि नवजात बालकांना सुरक्षित व वेळेवर मोफत वाहतूक सुविधा पुरवण्यासाठी ही सेवा सुरू करण्यात आली होती. मात्र, शासनाकडून इंधनासाठी वेळेवर आर्थिक तरतूद किंवा निधी वितरित न झाल्याने तालुक्यातील सर्व पाचही प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमधील ही जीवनवाहिनी सध्या धूळ खात पडून आहे. साकोली तालुक्यातील गोंडुमरी, सांगडी, एकोडी, खांबा आणि विर्शी या पाचही प्राथमिक आरोग्य केंद्रांच्या कार्यक्षेत्रात ही गंभीर समस्या उद्भवली आहे. या प्राथमिक आरोग्य केंद्रांअंतर्गत दुर्गम व ग्रामीण भागातील अनेक लहान-मोठी गावे आणि पाडे येतात. या सर्व भागातील गोरगरीब कुटुंबांसाठी १०२ क्रमांकाची रुग्णवाहिका ही संकटाच्या काळात मोठा आधार मानली जाते. अचानक प्रसूती वेदना सुरू झाल्यानंतर गरोदर मातेला तातडीने नजीकच्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रात किंवा उपजिल्हा रुग्णालयात हलवण्यासाठी ही सेवा अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरते. परंतु, रुग्णवाहिकांमध्ये डिझेल भरण्यासाठी पैसेच नसल्याने ऐन प्रसूतीच्या वेळी बाळंतिणींचे आणि त्यांच्या कुटुंबीयांचे प्रचंड हाल होत आहेत. अचानक निर्माण होणाऱ्या वैद्यकीय आणीबाणीच्या प्रसंगी कुटुंबातील सदस्यांना खासगी वाहनांचा शोध घेण्यासाठी धावपळ करावी लागत आहे. खासगी वाहनांचे अवाजवी भाडे देणे सर्वसामान्य, शेतमजूर आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील कुटुंबांना परवडणारे नसते. त्यामुळे अनेक कुटुंबांवर आर्थिक भुर्दंड तर पडतच आहे, शिवाय योग्य वेळी वाहन न मिळाल्यास माता व बालकाच्या जिवाला मोठा धोका निर्माण होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. जननी सुरक्षा योजनेचा मूळ उद्देश संस्थात्मक प्रसूतींचे प्रमाण वाढवणे आणि माता-बालक मृत्यू दर कमी करणे हा आहे. यासाठीच शासनाने १०२ क्रमांकाची रुग्णवाहिका सेवा पूर्णपणे मोफत उपलब्ध करून दिली आहे. मात्र, अशा प्रकारच्या महत्त्वाच्या आपत्कालीन सेवेसाठी इंधनाचा निधी वेळेवर न मिळणे ही आरोग्य प्रशासनाची मोठी निष्काळजी मानली जात आहे. एका बाजूला शासन ग्रामीण आरोग्य यंत्रणा बळकट करण्याचे आणि गरोदर महिलांना सर्व सोयीसुविधा देण्याचे मोठे दावे करत असताना, दुसऱ्या बाजूला थेट जमिनीवर डिझेलसारख्या मूलभूत गरजेअभावी गाड्या उभ्या राहणे प्रशासकीय ढिसाळपणाचे दर्शन घडवते. विदर्भ आणि राज्यातील इतर काही भागांतही पेट्रोकार्डमधील अडचणी किंवा इंधन अनुदानातील दिरंगाईमुळे रुग्णवाहिका बंद पडल्याच्या घटना यापूर्वी समोर आल्या आहेत. आता साकोली तालुक्यातील पाचही प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमध्ये हीच स्थिती निर्माण झाल्याने स्थानिक जनतेमध्ये तीव्र संताप व्यक्त होत आहे. गोंडुमरी, सांगडी, एकोडी, खांबा आणि विर्शी परिसरातील ग्रामस्थांनी या समस्येकडे वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचे लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न केला आहे, मात्र अद्याप कोणतीही ठोस उपाययोजना करण्यात आलेली नाही. या संपूर्ण गंभीर प्रकरणासंदर्भात साकोली तालुक्याचे वैद्यकीय अधिकारी डॉ. रुपेश बडवाईक यांच्याशी संपर्क साधून वस्तुस्थिती जाणून घेण्याचा आणि प्रशासनाची बाजू समजून घेण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र, त्यांनी या विषयावर अधिकृत माहिती किंवा प्रतिक्रिया देण्यास असमर्थता दर्शवली. जबाबदार अधिकाऱ्यांनी माहिती देण्यास नकार दिल्याने या समस्येचे गांभीर्य अधिकच वाढले असून प्रशासकीय पातळीवर नेमकं काय चाललं आहे, असा प्रश्न आता उपस्थित केला जात आहे. प्राथमिक आरोग्य केंद्रांच्या स्तरावर डिझेलची बिले थकीत आहेत की वरिष्ठ पातळीवरूनच निधी मंजूर झालेला नाही, याबाबत अद्याप स्पष्टता मिळू शकलेली नाही. अधिकाऱ्यांच्या या भूमिकेमुळे ग्रामीण भागातील सामान्य जनतेमध्ये नाराजीचा सूर उमटत आहे. साकोली तालुक्यातील ग्रामीण भागातील नागरिकांनी आणि लोकप्रतिनिधींनी या प्रकरणात भंडारा जिल्हा आरोग्य प्रशासन व जिल्हा परिषदेने त्वरित हस्तक्षेप करावा अशी मागणी लावून धरली आहे. तातडीने आवश्यक तो इंधन निधी उपलब्ध करून देऊन धूळ खात पडलेल्या १०२ रुग्णवाहिका पुन्हा रस्त्यावर आणणे गरजेचे आहे. जर आरोग्य विभागाने या समस्येकडे तातडीने लक्ष दिले नाही, तर प्रसूतीदरम्यान एखाद्या महिलेच्या किंवा नवजात बालकाच्या जिवाचे बरेवाईट झाल्यास त्याची संपूर्ण जबाबदारी आरोग्य प्रशासनावर राहील, असा इशारा स्थानिक नागरिकांकडून दिला जात आहे. ग्रामीण मातांच्या आरोग्याशी आणि सुरक्षिततेशी खेळ थांबवून साकोलीतील ही रुग्णवाहिका सेवा पूर्ववत सुरू करण्याची अत्यंत निकड निर्माण झाली आहे.
