नागपुरात ११ वा आयुर्वेद दिन उत्साहात; निरोगी भविष्यासाठी वैज्ञानिक दृष्टीकोन

स्थान: Nagpur

वार्ताहर: साहिल येरने

भारतासह संपूर्ण जगभरात अकरावा राष्ट्रीय आयुर्वेद दिन मोठ्या उत्साहात आणि विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून साजरा करण्यात आला. या महत्त्वपूर्ण दिनानिमित्त महाराष्ट्रातील उपराजधानी असलेल्या नागपूर शहरात एका भव्य राष्ट्रीय सोहळ्याचे आयोजन करण्यात आले होते. यंदाच्या आयुर्वेद दिनासाठी ‘निरोगी भविष्यासाठी आयुर्वेद’ ही विशेष संकल्पना निश्चित करण्यात आली असून, या संकल्पनेच्या माध्यमातून पारंपरिक वैद्यकीय ज्ञानाला आधुनिक वैज्ञानिक तंत्रज्ञानाची जोड देऊन जागतिक स्तरावर आरोग्य संपन्नता निर्माण करण्याचा संदेश देण्यात आला आहे. नागपुरातील या मुख्य सोहळ्याला देशभरातील आयुर्वेद तज्ज्ञ, संशोधक, विद्यार्थी आणि आरोग्य क्षेत्रातील मान्यवर मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या विशेष संदेशाचे वाचन करण्यात आले. पंतप्रधानांनी आपल्या संदेशात आयुर्वेदाच्या ऐतिहासिक आणि आधुनिक वाटचालीचा गौरवपूर्ण उल्लेख केला. परंपरेपासून ज्ञान, वैज्ञानिक पुरावे आणि नवोपक्रमाकडे झालेला आयुर्वेदाचा प्रवास भविष्यातील पिढ्यांचे आरोग्य आणि कल्याण सुरक्षित करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरेल, असा महत्त्वपूर्ण विश्वास पंतप्रधानांनी आपल्या संदेशातून व्यक्त केला. प्राचीन भारतीय ज्ञानपरंपरेचा गाभा जपतानाच आधुनिक विज्ञानाच्या निकषांवर आयुर्वेदाची परिणामकारकता सिद्ध करण्याचे कार्य वेगाने सुरू असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले. या राष्ट्रीय सोहळ्याचे औपचारिक उद्घाटन केंद्रीय आयुष राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) प्रतापराव जाधव यांच्या हस्ते पार पडले. आपल्या उद्घाटनपर भाषणात त्यांनी देशातील आरोग्य यंत्रणेत पारंपरिक चिकित्सा पद्धतींचे महत्त्व विशद केले. आजच्या धकाधकीच्या युगात बदलती जीवनशैली, मानसिक ताणतणाव आणि अयोग्य आहारपद्धती यामुळे असंसर्गजन्य रोगांचे म्हणजेच जीवनशैलीशी निगडित आजारांचे प्रमाण चिंताजनक वेगाने वाढत आहे. अशा परिस्थितीत केवळ आजारांवर उपचार करण्यापेक्षा आजार होऊच नयेत यासाठी प्रतिबंधात्मक आरोग्यशैली अंगीकारणे काळाची गरज बनली आहे. आयुर्वेद ही केवळ एक उपचार पद्धती नसून ती परिपूर्ण जीवनशैली आहे, त्यामुळेच प्रतिबंधात्मक आरोग्यासाठी आयुर्वेद ही सर्वोत्तम गुरुकिल्ली ठरत असल्याचे मत यावेळी मान्यवरांनी मांडले. या ऐतिहासिक कार्यक्रमादरम्यान भारतीय आयुष क्षेत्राला नवी दिशा देणाऱ्या अनेक महत्त्वपूर्ण धोरणात्मक अहवालांचे आणि डिजिटल उपक्रमांचे लोकार्पण करण्यात आले. यामध्ये प्रामुख्याने ‘आयुष व्हिजन २०३०’ या सर्वसमावेशक अहवालाचा समावेश होता. हा अहवाल आगामी वर्षांमध्ये देशातील पारंपरिक चिकित्सा पद्धतींचा विस्तार, संशोधन, औषध निर्मितीची मानके आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील स्वीकारार्हता वाढवण्यासाठी एक ठोस मार्गदर्शक आराखडा ठरणार आहे. यासोबतच देशातील आयुष सेवा क्षेत्राच्या सर्वांगीण विकासाचा आढावा घेणारा ‘आयुष सर्व्हिसेस सेक्टर’ अहवालही मान्यवरांच्या हस्ते प्रकाशित करण्यात आला. आयुर्वेद संशोधनाला अधिक बळकटी देण्यासाठी आणि आधुनिक वैद्यकीय जगताशी जोडण्यासाठी केंद्रीय आयुर्वेदीय विज्ञान संशोधन परिषदेच्या वतीने विकसित करण्यात आलेल्या ‘CCRAS-AGNI’ या विशेष वेब पोर्टलचे अनावरण या सोहळ्यात करण्यात आले. या डिजिटल पोर्टलच्या माध्यमातून आयुर्वेदातील नाविन्यपूर्ण संकल्पना, क्लिनिकल प्रॅक्टिसमधील यश आणि वैज्ञानिक पुरावे यांचे संकलन करणे अधिक सुलभ होणार आहे. देशभरातील वैद्यांना आणि संशोधकांना आपले क्लिनिकल अनुभव आणि संशोधन थेट डिजिटल व्यासपीठावर मांडण्याची संधी यामुळे उपलब्ध होणार आहे. वैज्ञानिक पुरावे आणि आधुनिक संशोधनाच्या बळावरच आयुर्वेद जागतिक स्तरावर आपली वेगळी ओळख निर्माण करत असल्याचे या उपक्रमातून स्पष्ट होते. आजारांवर मात करण्यासाठी आणि निरोगी समाज घडवण्यासाठी आयुर्वेद दिनाची ही चळवळ आता केवळ एका दिवसापुरती मर्यादित न राहता ती लोकचळवळ बनली आहे. भारताने आयुर्वेद आणि योग यांसारख्या प्राचीन ज्ञानाच्या बळावर संपूर्ण विश्वाला एकात्मिक आरोग्याचा मार्ग दाखवला आहे. नागपूर येथे पार पडलेल्या या राष्ट्रीय सोहळ्याने भारतातील आरोग्य व्यवस्थेत पारंपरिक वैद्यक आणि आधुनिक विज्ञानाचा सुरेख संगम घडवून आणण्याचा निर्धार पुन्हा एकदा दृढ केला आहे. भविष्यातील आरोग्यविषयक आव्हानांचा मुकाबला करण्यासाठी शाश्वत, सुरक्षित आणि दुष्परिणाम नसलेली चिकित्सा प्रणाली म्हणून आयुर्वेद जगाचे नेतृत्व करेल, असा विश्वास या संपूर्ण कार्यक्रमातून व्यक्त करण्यात आला.