UP राज्यसभा निवडणूक: १० व्या जागेवरून भाजप आणि सपा आमनेसामने

स्थान: Up

वार्ताहर: साहिल येरने

उत्तर प्रदेशातील राज्यसभेच्या १० जागांच्या निवडणुकीवरून राजकीय वातावरण कमालीचे तापले असून दहाव्या जागेसाठी भारतीय जनता पक्ष आणि समाजवादी पक्ष यांच्यात प्रतिष्ठेची लढत रंगली आहे. विधानसभेतील सध्याच्या संख्याबळानुसार भाजपचे ७ आणि समाजवादी पक्षाचे २ उमेदवार सहजरीत्या विजयी होऊ शकतात. मात्र, उर्वरित दहाव्या जागेवर वर्चस्व प्रस्थापित करण्यासाठी दोन्ही पक्षांनी जोरदार मोर्चेबांधणी सुरू केली आहे. भाजपने फेब्रुवारी २०२४ च्या राज्यसभा निवडणुकीतील ‘संजय सेठ मॉडेल’ पुन्हा राबवून आठवी जागा जिंकण्याची रणनीती आखली आहे, तर दुसरीकडे समाजवादी पक्षाचे अध्यक्ष अखिलेश यादव यांनी सावध पावले टाकत भाजपचे राजकीय गणित उधळण्यासाठी विशेष रणनीती तयार केली आहे. त्यामुळे लखनौच्या राजकीय वर्तुळात दहाव्या जागेवरून तीव्र चुरस पाहायला मिळत आहे. उत्तर प्रदेश विधानसभेत राज्यसभेची एक जागा जिंकण्यासाठी प्रत्येक उमेदवाराला साधारणपणे ३७ ते ३८ पहिल्या पसंतीच्या मतांचा कोटा पूर्ण करावा लागतो. सध्याच्या आमदारांच्या संख्याबळानुसार भाजप आणि त्यांच्या मित्रपक्षांकडे सात जागा जिंकण्यासाठी पुरेसे आणि अतिरिक्त संख्याबळ आहे. त्याच वेळी समाजवादी पक्षाकडे स्वतःचे दोन उमेदवार निवडून आणण्यासाठी आवश्यक असणारी मते सुरक्षित आहेत. खरा पेच दहाव्या जागेसाठी निर्माण झाला आहे. भाजपला आपली आठवी जागा जिंकण्यासाठी स्वतःकडील उर्वरित अतिरिक्त मतांशिवाय काही अतिरिक्त मतांची गरज भासणार आहे. दुसरीकडे, समाजवादी पक्षाला आपला तिसरा उमेदवार राज्यसभेत पाठवण्यासाठी सुमारे १६ ते १७ मतांची तजवीज करावी लागणार आहे. यामुळेच ही निवडणूक केवळ आकड्यांची न राहता राजकीय खेळी आणि रणनीतीची बनली आहे. भाजपने यापूर्वी फेब्रुवारी २०२४ मध्ये झालेल्या राज्यसभा निवडणुकीत अशाच प्रकारचे राजकीय समीकरण यशस्वी करून दाखवले होते. त्या वेळी भाजपकडे सात उमेदवार निवडून आणण्याइतकेच स्पष्ट बहुमत असताना पक्षाने माजी सपा नेते आणि प्रसिद्ध उद्योगपती संजय सेठ यांना आठवे उमेदवार म्हणून मैदानात उतरवले होते. भाजपने केलेल्या कुशल रणनीतीमुळे आणि पडद्यामागील हालचालींमुळे समाजवादी पक्षाच्या सातहून अधिक आमदारांनी क्रॉस व्होटिंग केले होते. याचा मोठा फटका समाजवादी पक्षाला बसला आणि त्यांचे तिसरे अधिकृत उमेदवार आलोक रंजन पराभूत झाले, तर भाजपचे संजय सेठ अनपेक्षित विजय मिळवून राज्यसभेत पोहोचले. या घटनेला उत्तर प्रदेशच्या राजकारणात ‘संजय सेठ मॉडेल’ म्हणून ओळखले जाते. आता पुन्हा एकदा दहाव्या जागेचा तिढा समोर आल्यानंतर भाजप त्याच यशस्वी रणनीतीची पुनरावृत्ती करण्याच्या तयारीत असल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे म्हणणे आहे. भाजपकडे राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीतील घटक पक्ष जसे की अपना दल सोनेलाल, राष्ट्रीय लोकदल, निषाद पक्ष आणि सुहेलदेव भारतीय समाज पक्ष यांचे पाठबळ आहे. याशिवाय विरोधकांमधील नाराज आणि संपर्कात असलेल्या आमदारांच्या मदतीने आठवी जागा खिशात घालण्याचा भाजपचा प्रयत्न आहे. राज्यसभेतील संख्याबळ वाढवणे आणि विरोधकांवर मनोवैज्ञानिक दबाव निर्माण करणे हा भाजपच्या या रणनीतीचा मुख्य उद्देश मानला जातो. दुसरीकडे, मागील वेळच्या पराभवातून धडा घेत समाजवादी पक्षाचे नेतृत्व यावेळी अत्यंत सावध झाले आहे. सपा अध्यक्ष अखिलेश यादव यांनी पक्षांतर्गत संभाव्य फुटीरता रोखण्यासाठी आमदारांवर बारीक लक्ष ठेवण्यास सुरुवात केली आहे. समाजवादी पक्षाने आपल्या आमदारांची एकजूट कायम ठेवण्यासाठी विशेष रणनीती आखली आहे. कोणत्याही परिस्थितीत आमदारांचे क्रॉस व्होटिंग होऊ नये यासाठी पक्षाचे ज्येष्ठ नेते प्रत्यक्ष संवाद साधत आहेत. अखिलेश यादव यांनी यावेळी भाजपला राजकीय धक्का देण्यासाठी काही अंतर्गत हालचाली सुरू केल्याचे समजते. विरोधकांमधील किंवा भाजपच्या मित्रपक्षांमधील असंतुष्ट घटकांना आपल्या बाजूने वळवण्याची शक्यताही सपाकडून पडताळली जात आहे. राज्यसभेची ही निवडणूक केवळ संसदेतील एका जागेपुरती मर्यादित नसून उत्तर प्रदेशच्या आगामी राजकीय समीकरणांवर प्रभाव टाकणारी ठरणार आहे. जर भाजपने पुन्हा एकदा विरोधकांमध्ये फूट पाडून दहावी जागा जिंकली, तर समाजवादी पक्षाच्या संघटनात्मक ताकदीवर आणि अखिलेश यादव यांच्या नेतृत्वावर पुन्हा प्रश्न उपस्थित केले जाऊ शकतात. उलटपक्षी, अखिलेश यादव यांनी आपली मते अबाधित ठेवून किंवा अतिरिक्त मतांची जुळवाजुळव करून तिसरी जागा जिंकली, तर तो भाजपसाठी मोठा राजकीय धक्का ठरेल आणि यामुळे विरोधकांचे मनोबल मोठ्या प्रमाणात वाढेल. दहाव्या जागेसाठी आवश्यक असलेल्या पहिल्या पसंतीच्या मतांची जुळवाजुळव करणे हे दोन्ही बाजूंच्या चाणक्यांसाठी मोठे आव्हान ठरले आहे. भाजप आपल्या साधनसंपत्ती, राजकीय प्रभाव आणि फ्लोर मॅनेजमेंटच्या जोरावर आत्मविश्वासात आहे. तर समाजवादी पक्ष आपल्या हक्काच्या मतांचे रक्षण करत मित्रपक्षांची मोट बांधण्याचा प्रयत्न करत आहे. मतदानाच्या दिवसापर्यंत सुरू राहणारी ही राजकीय रस्सीखेच उत्तर प्रदेशच्या सत्ताकारणात नवा अध्याय लिहिणार आहे. येत्या काही दिवसांत उमेदवारांची अंतिम घोषणा आणि मतदानाचा निकाल याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे. दोन्ही बाजूंच्या राजकीय चालींवरून ही लढत अत्यंत अटीतटीची आणि चुरशीची होणार यात शंका नाही.