स्थान: लोकहित newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन्सने जाहीर केलेल्या तीन दिवसांच्या देशव्यापी बँक संपाच्या पार्श्वभूमीवर, सर्वसामान्य नागरिकांची आणि ग्राहकांची गैरसोय टाळण्यासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँक आणि केंद्रीय वित्त मंत्रालयाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि मोठा निर्णय घेतला आहे. येत्या २८ ते ३० सप्टेंबर दरम्यान सरकारी बँकांचा देशव्यापी संप नियोजित असून, तत्पूर्वी रविवार, २७ सप्टेंबर रोजी देशभरातील सर्व सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँका नियमितपणे सुरू ठेवण्यास अधिकृत मंजुरी देण्यात आली आहे. महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात बँकिंग सेवा दीर्घकाळ विस्कळीत होऊ नयेत आणि ग्राहकांना आपले आर्थिक व्यवहार सुरळीतपणे पूर्ण करता यावेत यासाठी प्रशासकीय पातळीवर हा विशेष निर्णय घेण्यात आला आहे.
बँक कर्मचारी आणि अधिकाऱ्यांच्या या प्रस्तावित संपामुळे देशात सलग पाच दिवस बँकिंग व्यवहार पूर्णपणे ठप्प होण्याचा गंभीर धोका निर्माण झाला होता. नियमानुसार २६ सप्टेंबर रोजी महिन्याचा चौथा शनिवार असल्याने बँकांना नियमित साप्ताहिक सुट्टी आहे, तर २७ सप्टेंबर रोजी रविवारची साप्ताहिक सुट्टी होती. त्यानंतर लगेचच २८, २९ आणि ३० सप्टेंबर या सलग तीन दिवशी बँक संघटनांनी संपाची हाक दिली होती. जर रविवारी बँका बंद राहिल्या असत्या, तर शनिवार ते बुधवार असे सलग पाच दिवस बँकांचे कामकाज ठप्प झाले असते. याचा थेट आणि मोठा फटका व्यापारी, सामान्य नागरिक, ज्येष्ठ नागरिक, पेन्शनधारक आणि उद्योग क्षेत्राला बसण्याची शक्यता निर्माण झाली होती. ही परिस्थिती लक्षात घेऊन रिझर्व्ह बँकेने रविवारच्या दिवशी बँकांच्या सर्व शाखा, प्रशासकीय कार्यालये, एटीएमशी संलग्न कार्यालये आणि करन्सी चेस्ट पूर्ण क्षमतेने कार्यरत ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत.
या निर्णयाबाबत केंद्रीय वित्त मंत्रालयाने आपली भूमिका स्पष्ट करताना सांगितले आहे की, बँक ग्राहकांचे हित आणि त्यांची सुविधा ही सरकारची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे. संपाच्या पार्श्वभूमीवर नागरिकांच्या आवश्यक बँकिंग गरजा दीर्घकाळ विस्कळीत होऊ नयेत म्हणून २७ सप्टेंबर रोजी सार्वजनिक आणि ग्रामीण बँका सामान्यपणे कार्यरत राहतील. दुसरीकडे, रिझर्व्ह बँकेने देखील स्पष्ट केले आहे की, लोकांच्या दैनंदिन बँकिंग गरजांवर विपरीत परिणाम होऊ नये आणि बाजारात रोख रकमेचा तुटवडा भासू नये यासाठी बँकांच्या सर्व शाखा आणि करन्सी चेस्ट रविवारी पूर्ण क्षमतेने सुरू ठेवण्यास मान्यता देण्यात आली आहे. या निर्णयामुळे ग्राहकांना संप सुरू होण्यापूर्वीच आपले अत्यावश्यक आर्थिक व्यवहार, धनादेश वटणावळ आणि रोख जमा-उचल करण्याची मोठी संधी मिळणार आहे.
बँक कर्मचारी आणि अधिकाऱ्यांची शिखर संघटना असलेल्या युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन्सने आपल्या विविध प्रलंबित मागण्यांकडे सरकारचे लक्ष वेधण्यासाठी हा आंदोलनाचा मार्ग स्वीकारला आहे. या संपामागील सर्वात प्रमुख मागणी म्हणजे बँकांमध्ये पाच दिवसांचा कामाचा आठवडा लागू करणे ही आहे. कर्मचाऱ्यांच्या मागणीनुसार, महिन्यातील सर्व शनिवार सुट्टी म्हणून घोषित करण्यात यावेत. या प्रलंबित मुद्द्यावर यापूर्वी ११ सप्टेंबर रोजी बँक कर्मचाऱ्यांनी एक दिवसाचा देशव्यापी लाक्षणिक संप पुकारला होता. मात्र, त्यानंतर इंडियन बँक्स असोसिएशन आणि सरकारसोबत झालेल्या बैठकांमध्ये कोणताही ठोस तोडगा निघू शकला नाही आणि या वाटाघाटी अनिर्णित राहिल्या. मागण्यांवर समाधानकारक निर्णय न झाल्यामुळे बँक संघटनांनी सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरीस तीन दिवसांचा देशव्यापी संप पुकारण्याचा आक्रमक पवित्रा घेतला आहे.
सप्टेंबर महिन्याचा अखेरचा दिवस म्हणजेच ३० सप्टेंबर हा सर्व बँकांसाठी अर्धवार्षिक हिशोब पूर्ण करण्याचा म्हणजेच क्लोजिंगचा अत्यंत महत्त्वाचा काळ असतो. अशा महत्त्वाच्या आर्थिक टप्प्यावरच कर्मचाऱ्यांनी संपाची हाक दिल्यामुळे बँकिंग यंत्रणेवर आणि आर्थिक व्यवहारांवर व्यापक परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर अनेक प्रमुख बँकांनी आधीच आपल्या खातेदारांना एसएमएस आणि अधिकृत संदेश पाठवून या संपाची पूर्वकल्पना देण्यास सुरुवात केली आहे. बँकांनी ग्राहकांना जाहीर आवाहन केले आहे की, त्यांनी आपले सर्व आवश्यक आणि प्रलंबित व्यवहार २७ सप्टेंबर रोजी किंवा त्यापूर्वीच पूर्ण करून घ्यावेत, जेणेकरून संपाच्या तीन दिवसांत कोणत्याही प्रकारच्या आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागणार नाही.
दरम्यान, या संपाचा प्रभाव प्रामुख्याने कोणत्या बँकांवर पडणार, याबाबतही स्पष्टता समोर आली आहे. हा संप प्रामुख्याने स्टेट बँक ऑफ इंडिया, पंजाब नॅशनल बँक, इंडियन बँक यांसारख्या सार्वजनिक क्षेत्रातील राष्ट्रीयीकृत बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँकांशी संबंधित आहे. खासगी क्षेत्रातील प्रमुख बँका या संपात थेट सहभागी झालेल्या नाहीत. त्यामुळे खासगी बँकांच्या शाखांचे नियमित कामकाज सुरू राहील; मात्र सरकारी बँका बंद असल्यामुळे आंतरबँक व्यवहार, चेक क्लिअरन्स आणि सरकारी खात्यांशी संबंधित देवाणघेवाण यावर काही प्रमाणात परिणाम जाणवू शकतो.
सलग तीन दिवसांच्या या संभाव्य संपाच्या काळात ग्राहकांना दैनंदिन व्यवहारांसाठी डिजिटल बँकिंग पर्यायांचा जास्तीत जास्त वापर करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. यूपीआय, इंटरनेट बँकिंग, मोबाईल बँकिंग अॅप्स, एनईएफटी आणि आरटीजीएस यांसारख्या ऑनलाइन सेवा २४ तास अखंडितपणे सुरू राहतील. तरीही संपाच्या कालावधीत एटीएममधील रोख रक्कम संपण्याची शक्यता गृहीत धरून नागरिकांनी आवश्यक रोख रकमेची तजवीज आधीच करून ठेवावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे. रविवारच्या सुट्टीच्या दिवशी बँका सुरू ठेवण्याचा रिझर्व्ह बँकेचा आणि सरकारचा हा निर्णय ग्राहकांसाठी अत्यंत दिलासादायक ठरला असून संभाव्य आर्थिक कोंडी टाळण्यासाठी हे पाऊल महत्त्वपूर्ण मानले जात आहे.
Leave a Reply