स्थान: Varanasi
वार्ताहर: साहिल येरने
वाराणसीतील रामनगर भागात रविवारी पहाटे उत्तर प्रदेश दहशतवादविरोधी पथक (एटीएस) आणि नक्षलवाद्यांमध्ये झालेल्या भीषण चकमकीत झारखंडचा कुख्यात नक्षलवादी कमांडर बृजेश गंझू ठार झाला आहे. बंदी घातलेल्या ‘तृतीय प्रस्तुती कमिटी’ (टीपीसी) या नक्षलवादी संघटनेचा तो शीर्ष कमांडर होता आणि त्याच्यावर झारखंड सरकार तसेच राष्ट्रीय तपास यंत्रणेकडून (एनआयए) मिळून तब्बल ३० लाख रुपयांचे रोख बक्षीस जाहीर करण्यात आले होते. या कारवाईमुळे झारखंड आणि लगतच्या राज्यांमध्ये दहशत पसरवणाऱ्या नक्षलवादी नेटवर्कला सुरक्षा यंत्रणांनी मोठा हादरा दिला आहे. मिळालेल्या गोपनीय माहितीनुसार, एटीएसच्या विशेष पथकाला कुख्यात नक्षलवादी कमांडर बृजेश गंझू वाराणसी शहरात लपण्यासाठी किंवा एखाद्या संशयास्पद कारवायांसाठी आला असल्याची पक्की गुप्त माहिती मिळाली होती. या माहितीच्या आधारे रविवारी पहाटे चार ते पाच वाजेच्या सुमारास रामनगर पोलीस ठाण्याच्या हद्दीतील लंका मैदान आणि टेंगरा मोडजवळ एटीएसच्या पथकाने कडेकोट नाकाबंदी केली होती. दरम्यान, एका दुचाकीवरून येत असलेल्या दोन संशयितांना पोलिसांनी थांबण्याचा इशारा केला. मात्र, पोलिसांना पाहताच त्यांनी पळून जाण्याचा प्रयत्न केला आणि शरण येण्याऐवजी बृजेश गंझूने एटीएस पथकावर थेट अंदाधुंद गोळीबार सुरू केला. पोलिसांनी स्वसंरक्षणार्थ आणि प्रत्युत्तरादाखल केलेल्या गोळीबारात बृजेश गंझू गोळ्या लागल्याने जागीच गंभीर जखमी झाला, तर त्याचा एक साथीदार पहाटेच्या अंधाराचा फायदा घेऊन घटनास्थळावरून पळून जाण्यात यशस्वी झाला. गोळीबाराच्या घटनेनंतर रक्ताच्या थारोळ्यात पडलेल्या बृजेश गंझूला एटीएस पथकाने तातडीने ताब्यात घेऊन उपचारासाठी नजीकच्या रुग्णालयात हलवले. मात्र, रुग्णालयातील डॉक्टरांनी तपासणीअंती त्याला मृत घोषित केले. या चकमकीदरम्यान नक्षलवाद्यांनी केलेल्या गोळीबारात एटीएसचे पोलीस उपअधीक्षक (डीएसपी) विपिन राय आणि हेड कॉन्स्टेबल नितेंद्र कृष्ण यांच्या दिशेने गोळ्या झाडण्यात आल्या होत्या. सुदैवाने, या दोन्ही अधिकाऱ्यांनी बुलेटप्रूफ जॅकेट घातलेले असल्याने गोळ्या जॅकेटला लागल्या आणि ते दोघेही थोडक्यात बचावले. या कारवाईत दोन्ही पोलीस अधिकारी सुरक्षित राहिले असून कोणत्याही जवानाला गंभीर दुखापत झालेली नाही. उत्तर प्रदेशचे अतिरिक्त पोलीस महासंचालक (कायदा व सुव्यवस्था) अमिताभ यश यांनी या चकमकीबाबत अधिकृत माहिती दिली. त्यांनी सांगितले की, अत्यंत गोपनीय माहितीच्या आधारे यूपी एटीएसच्या पथकाने वाराणसीतील रामनगर परिसरात एका संशयित दुचाकीस्वाराला रोखण्याचा प्रयत्न केला होता. थांबण्याऐवजी त्याने पोलिसांवर गोळीबार सुरू केला. पोलिसांनी केलेल्या प्रत्युत्तराच्या गोळीबारात संबंधित नक्षलवादी मारला गेला. घटनास्थळावरून फरार झालेल्या त्याच्या साथीदाराचा शोध घेण्यासाठी पोलिसांनी संपूर्ण परिसराची नाकेबंदी केली असून कसून शोधमोहीम हाती घेण्यात आली आहे. मारला गेलेला नक्षलवादी कमांडर बृजेश गंझू हा मूळचा झारखंडमधील चतरा जिल्ह्याचा रहिवासी होता. गुन्हेगारी आणि नक्षलवादी जगतात तो ‘गोपाल सिंह भोक्ता’ आणि ‘सरदारजी’ या टोपणनावांनीही कुख्यात होता. झारखंड, बिहार आणि लगतच्या भागात सक्रिय असलेल्या ‘तृतीय प्रस्तुती कमिटी’ (टीपीसी / टीएसपीसी) या बंदी घातलेल्या फुटीरतावादी डाव्या नक्षलवादी संघटनेचे नेतृत्व तो करत होता. माओवादी विचारसरणीच्या नावाखाली ही संघटना स्थानिक भागातील उद्योगपती, खाण कंत्राटदार आणि सामान्य नागरिकांमध्ये दहशतीचे वातावरण निर्माण करत होती. बृजेश गंझूवर खून, प्राणघातक हल्ले, खंडणी, अपहरण, दरोडा, बेकायदेशीर शस्त्रास्त्रांची तस्करी आणि बेकायदेशीर कारवाया प्रतिबंधक कायद्यासह (यूएपीए) ३९ हून अधिक गंभीर गुन्हे विविध पोलीस ठाण्यांमध्ये दाखल होते. विशेषतः झारखंडमधील कोळसा खाण क्षेत्रात आणि मोठ्या विकास प्रकल्पांच्या कामात अडथळे आणून कोट्यवधी रुपयांची खंडणी उकळण्याचे काम त्याची टोळी करत होती. नक्षलवादी कारवायांना आर्थिक रसद पुरवण्यासाठी सुरू असलेल्या टेरर फंडिंग प्रकरणाचा तपास राष्ट्रीय तपास यंत्रणा करत होती. या टेरर फंडिंग प्रकरणात बृजेश गंझू अनेक वर्षांपासून वॉन्टेड आरोपी होता. त्याच्या वाढत्या हिंसक कारवाया आणि गुन्हेगारी जाळे मोडून काढण्यासाठी झारखंड सरकारने त्याच्या अटकेवर २५ लाख रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले होते. तसेच एनआयएने त्याच्यावर ५ लाख रुपयांचे बक्षीस घोषित केले होते. त्यामुळे त्याच्यावर एकूण ३० लाख रुपयांचे इनाम होते. बऱ्याच काळापासून अनेक राज्यांचे पोलीस दल आणि केंद्रीय तपास यंत्रणा त्याच्या शोधात होत्या. उत्तर प्रदेशातील वाराणसीसारख्या अत्यंत संवेदनशील आणि वर्दळीच्या धार्मिक शहरात इतक्या मोठ्या नक्षलवादी नेत्याचे येणे सुरक्षा यंत्रणांसाठी चिंतेची बाब मानली जात आहे. तो वाराणसीमध्ये कोणाच्या संपर्कात होता, शहरात आश्रय घेण्यासाठी त्याला कोणी मदत केली होती, उत्तर प्रदेशात त्याचे कोणते नवीन नेटवर्क तयार होत होते का, तसेच आगामी काळात त्याचा कोणताही घातपाती कट होता का, या दिशेने आता सुरक्षा यंत्रणा आणि एटीएस कसून तपास करत आहेत. या नक्षल कमांडरच्या खात्म्यामुळे टीपीसी संघटनेच्या टेरर फंडिंग आणि खंडणीच्या सिंडिकेटला मोठा तडा गेला आहे. घटनेनंतर फॉरेन्सिक पथक आणि श्वानपथकाने घटनास्थळी धाव घेऊन आवश्यक पुरावे गोळा केले आहेत. उत्तर प्रदेश आणि लगतच्या सीमावर्ती भागात सुरक्षा व्यवस्था अधिक कडक करण्यात आली आहे. फरार नक्षलवाद्याचा शोध घेण्यासाठी जंगलात आणि लगतच्या वस्त्यांमध्ये विशेष पथके तैनात करण्यात आली आहेत. यूपी एटीएसने दाखवलेल्या सतर्कतेमुळे आणि धाडसी कारवाईमुळे उत्तर प्रदेशात नक्षलवादी घटकांचे जाळे पसरवण्याचा प्रयत्न हाणून पाडण्यात आला आहे.
