ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला सोन्याच्या दरात तेजी; दसऱ्यापूर्वी वाढले भाव

स्थान: Lokhit newsroom

वार्ताहर: साहिल येरने

ऑक्टोबर महिन्याच्या सुरुवातीलाच भारतीय सराफा बाजारात सोन्याच्या दरात पुन्हा एकदा मोठी तेजी पाहायला मिळत आहे. गेल्या आठवड्याभरात आणि सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरच्या टप्प्यात सोन्याच्या किमतींमध्ये झालेली मोठी घसरण आता पूर्णपणे थांबली असून, ऑक्टोबर महिन्याच्या पहिल्या दोन दिवसांत सलग दरवाढ नोंदवली गेली आहे. नवरात्र, दसरा आणि दिवाळीसारख्या महत्त्वाच्या सणांच्या तोंडावर सोन्याच्या भावात झालेली ही वाढ ग्राहकांसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे. सणासुदीच्या काळात सोने खरेदी करणे भारतीय परंपरेत अत्यंत शुभ मानले जाते, मात्र ऐन खरेदीच्या मोसमात मौल्यवान धातूंच्या भावाने पुन्हा उसळी घेतल्याने ग्राहकांचे आर्थिक नियोजन कोलमडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. मुंबई, पुणे, नाशिक, नागपूर आणि राजधानी दिल्लीसह देशभरातील प्रमुख सराफा बाजारांमध्ये २४ कॅरेट आणि २२ कॅरेट सोन्याच्या दरात सकारात्मक कल दिसून येत असून बाजारात खरेदी-विक्रीच्या हालचाली वाढल्या आहेत. सप्टेंबर महिन्यातील शेवटच्या आठवड्याचा आढावा घेतल्यास सोन्याच्या दरांमध्ये सातत्याने घट दिसून आली होती. जागतिक बाजारातील घडामोडी आणि नफेखोरीमुळे दरात घसरण झाली होती, ज्यामुळे सर्वसामान्य ग्राहकांना आणि गुंतवणूकदारांना मोठा दिलासा मिळाला होता. अनेक मध्यमवर्गीय ग्राहक दसरा आणि धनत्रयोदशीच्या मुहूर्तावर सोने खरेदी करण्यासाठी भाव आणखी खाली येण्याची प्रतीक्षा करत होते. मात्र, १ ऑक्टोबर रोजी व्यवहार सुरू होताच सोन्याच्या भावाने अचानक यू-टर्न घेतला आणि दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच २ ऑक्टोबर रोजीही ही दरवाढ कायम राहिली. सलग दोन दिवस झालेल्या या भाववाढीमुळे सराफा बाजारातील वातावरण पुन्हा एकदा तापले असून दरातील अस्थिरतेमुळे खरेदीदारांमध्ये काहीसे संभ्रमाचे वातावरण तयार झाले आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील अनिश्चितता आणि भू-राजकीय तणाव हे सोन्याच्या या ताज्या भाववाढीमागील सर्वात प्रमुख कारण मानले जात आहे. मध्य पूर्वेतील वाढता तणाव, विशेषतः अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षमय परिस्थितीमुळे जागतिक बाजारात सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय म्हणून सोन्याची मागणी झपाट्याने वाढली आहे. जेव्हा जेव्हा आंतरराष्ट्रीय पातळीवर राजकीय किंवा आर्थिक अस्थिरता निर्माण होते, तेव्हा जागतिक वित्तीय संस्था आणि मोठे गुंतवणूकदार शेअर बाजारातील जोखीम कमी करून सोन्यासारख्या सुरक्षित मालमत्तेमध्ये भांडवल गुंतवण्यास प्राधान्य देतात. याव्यतिरिक्त अमेरिकन डॉलरच्या मूल्यातील चढ-उतार, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील कच्च्या तेलाच्या किमतींमधील बदल आणि जगातील प्रमुख मध्यवर्ती बँकांकडून सोन्याच्या साठ्यात केली जाणारी सातत्यपूर्ण वाढ या घटकांचाही थेट परिणाम भारतीय बाजारातील मौल्यवान धातूंच्या किमतींवर होत असतो. जागतिक कारणांसोबतच देशांतर्गत बाजारातील सणासुदीच्या मागणीनेही सोन्याच्या किमतींना भक्कम आधार दिला आहे. भारतात ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर हा काळ सणांचा आणि त्यानंतर लगेच सुरू होणाऱ्या लग्नसराईचा मानला जातो. नवरात्रोत्सवाच्या समाप्तीनंतर येणारा दसरा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक मानला जात असल्याने या दिवशी सोने खरेदीला विशेष प्राधान्य दिले जाते. त्यानंतर येणाऱ्या धनत्रयोदशी आणि दिवाळीच्या काळातही भारतीय कुटुंबांमध्ये सोन्याची नाणी, वेढणी आणि दागिन्यांची मोठी खरेदी होते. या आगामी मागणीचा अंदाज घेऊन सराफा व्यावसायिकांनी आधीच साठा करण्यास सुरुवात केली असून, किरकोळ बाजारातही आगाऊ नोंदणीचे प्रमाण वाढले आहे. मागणी आणि पुरवठ्याच्या अर्थशास्त्रीय नियमांनुसार वाढत्या मागणीमुळे स्थानिक बाजारात किमती चढे राहण्यास अनुकूल वातावरण तयार झाले आहे. देशातील विविध शहरांमधील स्थानिक कररचना आणि वाहतूक खर्च यानुसार सोन्याच्या किरकोळ दरांमध्ये प्रति दहा ग्रॅममागे काही प्रमाणात तफावत दिसून येते. उदाहरणार्थ, मुंबई, पुणे, ठाणे, छत्रपती संभाजीनगर या महाराष्ट्रातील शहरांमधील दर आणि दिल्ली, कोलकाता किंवा चेन्नई येथील दरांमध्ये स्थानिक सराफा संघटनांच्या निर्णयानुसार किंचित फरक असतो. सर्वसामान्य ग्राहकांसाठी सोन्याचे दागिने खरेदी करताना २४ कॅरेट शुद्ध सोन्याच्या दराव्यतिरिक्त २२ कॅरेट किंवा १८ कॅरेट सोन्याचे भाव, त्यावर आकारले जाणारे घडणावळ शुल्क आणि ३ टक्के वस्तू व सेवा कर या सर्व घटकांचा समावेश अंतिम बिलामध्ये होतो. यामुळे किरकोळ ग्राहकाला सराफा दुकानात मोजावी लागणारी प्रत्यक्ष रक्कम मूळ बाजारभावापेक्षा अधिक असते. सोन्याच्या दरात तेजीचा कल कायम असतानाच चांदीच्या बाजारात मात्र संमिश्र हालचाली नोंदवल्या गेल्या आहेत. औद्योगिक क्षेत्रातील मागणी आणि आंतरराष्ट्रीय पुरवठा साखळीतील घडामोडींमुळे चांदीचे दर काही प्रमुख शहरांत स्थिर राहिले असून काही ठिकाणी किरकोळ घसरणही पाहायला मिळाली आहे. चांदीमधील ही संथ गती सोन्याच्या तुलनेत वेगळी असली, तरी सणासुदीच्या काळात चांदीची भांडी, नाणी आणि मूर्ती यांनाही चांगली मागणी राहण्याचा अंदाज वर्तवला जात आहे. मौल्यवान धातूंच्या बाजारात सोने आणि चांदी या दोन्ही धातूंमधील दरांची ही भिन्न दिशा गुंतवणूकदारांच्या विविध रणनीतींचे दर्शन घडवते. सोन्याच्या दरात झालेल्या या ताज्या वाढीमुळे ग्राहकांच्या खरेदी क्षमतेवर आणि मानसिकतेवर काही प्रमाणात परिणाम होताना दिसत आहे. अनेक कुटुंबांनी सणांच्या निमित्ताने निश्चित केलेल्या बजेटमध्ये दागिन्यांची खरेदी करण्याचे नियोजन केले होते. मात्र वाढत्या भावांमुळे आता अनेक ग्राहक हलक्या वजनाच्या दागिन्यांना किंवा रोजच्या वापरासाठीच्या आधुनिक डिझाईन्सना पसंती देत आहेत. याशिवाय डिजिटल गोल्ड, गोल्ड ईटीएफ यांसारख्या आधुनिक पर्यायांकडेही तरुण पिढीचा ओढा वाढताना दिसत आहे. सराफा बाजारातील तज्ज्ञांच्या मते, नजीकच्या काळात जागतिक घडामोडी शांत होईपर्यंत दरांमधील चढ-उतार सुरूच राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे सणासुदीच्या काळात सोने खरेदी करताना ग्राहकांनी भारतीय मानक ब्युरोद्वारे प्रमाणित हॉलमार्क असलेल्या दागिन्यांचीच निवड करावी आणि पक्के बिल घेणे बंधनकारक ठेवावे, असा सल्ला तज्ज्ञांकडून दिला जात आहे.