स्थान: लोकहित newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
मुंबईतील नामांकित उच्च तंत्रज्ञान संस्था असलेल्या आयआयटी बॉम्बेमधील बी.टेक द्वितीय वर्षाचा विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या आत्महत्या प्रकरणाला आता एक अत्यंत महत्त्वाचे व निर्णायक वळण मिळाले आहे. साहिलच्या मृत्यूपूर्वी परीक्षा केंद्रात नेमके काय घडले होते आणि कोणत्या परिस्थितीमुळे हा तणाव निर्माण झाला होता, हे स्पष्ट करणारे परीक्षा हॉलमधील सीसीटीव्ही फुटेज आता समोर आले आहे. या व्हिडिओ फुटेजच्या माध्यमातून परीक्षा केंद्रातील संपूर्ण घटनाक्रम समोर आला असून घटनेच्या दिवशी परीक्षा सुरू असताना साहिलच्या हालचाली आणि परीक्षा पर्यवेक्षकांचा हस्तक्षेप यावर नवा प्रकाश पडला आहे. यवतमाळ येथील मूळ रहिवासी असलेल्या २२ वर्षीय साहिलच्या या टोकाच्या पावलामुळे शैक्षणिक वर्तुळात प्रचंड खळबळ उडाली होती. आता तपास यंत्रणांच्या हाती लागलेला हा प्रत्यक्ष डिजिटल पुरावा या संवेदनशील प्रकरणातील सत्य शोधण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा घटक ठरणार आहे. समोर आलेल्या सीसीटीव्ही फुटेजच्या विश्लेषणातून असे स्पष्टपणे दिसून येते की, मिड-सेमिस्टर परीक्षेच्या दिवशी साहिल परीक्षा हॉलमधील पहिल्याच बाकावर बसलेला होता. परीक्षा सुरू असताना तो आपल्या मोबाइल फोनचा वापर करत असल्याचे कॅमेऱ्यात स्पष्टपणे कैद झाले आहे. उपलब्ध माहितीनुसार आणि संस्था प्रशासनाच्या आरोपानुसार, साहिलने प्रश्नपत्रिकेचा फोटो काढून उत्तरांसाठी चॅटजीपीटी या कृत्रिम बुद्धिमत्ता टूलचा वापर करण्याचा प्रयत्न केला होता. परीक्षा हॉलमध्ये ड्युटीवर असलेले मुख्य पर्यवेक्षक प्राध्यापक सूर्यनारायण दुल्ला यांचे लक्ष साहिलच्या या संशयास्पद हालचालींकडे गेले. त्यांनी तातडीने हस्तक्षेप करून साहिलला हटकले, त्याचा फोन तपासला आणि परीक्षा नियमांचे उल्लंघन केल्याचा आक्षेप घेत त्याला तत्काळ परीक्षा हॉलमधून बाहेर जाण्यास सांगितले. सीसीटीव्हीमध्ये कैद झालेला हा प्रसंग साहिलसाठी प्रचंड मानसिक धक्का ठरल्याचे मानले जात असून, यानंतर काही तासांतच दुर्दैवी घटना घडली. परीक्षा हॉलमधून बाहेर काढल्यानंतर साहिल अत्यंत अस्वस्थ आणि प्रचंड मानसिक तणावाखाली असल्याचे त्याच्या निकटवर्तीयांचे म्हणणे आहे. परीक्षा केंद्रातून निघून गेल्यानंतर काही तासांच्या कालावधीतच आयआयटी बॉम्बेच्या पवई कॅम्पसमधील हॉस्टेल क्रमांक चारमधील त्याच्या खोलीत साहिल मृतावस्थेत आढळून आला. एका अत्यंत हुशार आणि आश्वासक विद्यार्थ्याचा असा अकाली आणि धक्कादायक अंत झाल्याचे समजताच संपूर्ण कॅम्पस हादरून गेला. घटनेची माहिती मिळताच पोलिसांनी घटनास्थळी धाव घेऊन पंचनामा केला आणि साहिलचा मृतदेह शवविच्छेदनासाठी पाठवला. या घटनेनंतर विद्यार्थ्यांमध्ये संतापाची लाट उसळली आणि त्यांनी परीक्षा प्रक्रियेतील कार्यपद्धती आणि प्रशासनाच्या भूमिकेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले. या प्रकरणावर आयआयटी बॉम्बे प्रशासनाने आपली अधिकृत भूमिका स्पष्ट करताना सांगितले आहे की, गैरप्रकाराच्या संशयानंतरही साहिलवर कोणतीही घाईघाईने औपचारिक शिस्तभंगाची किंवा थेट निलंबनाची कारवाई करण्यात आलेली नव्हती. परीक्षा हॉलमधून बाहेर आल्यानंतर त्याचे समुपदेशन करण्याचा प्रयत्न झाला होता आणि त्याला समजावून सांगण्यात आले होते, असा दावा व्यवस्थापनाने केला आहे. संस्थेच्या नियमांनुसार अशा प्रकरणांमध्ये चौकशीची एक विशिष्ट पद्धत असते आणि त्यापूर्वी कोणतीही अंतिम कारवाई केली जात नाही, असे प्रशासनाचे म्हणणे आहे. तसेच या संपूर्ण प्रकरणाची सखोल आणि निष्पक्ष चौकशी करण्यासाठी संस्थेने तातडीने दहा सदस्यीय विशेष चौकशी समितीची स्थापना केली आहे. ही समिती परीक्षा केंद्रातील नियमांची अंमलबजावणी, प्राध्यापकांचा व्यवहार आणि घडलेल्या सर्व प्रसंगांची वस्तुनिष्ठ तपासणी करत आहे. दुसरीकडे, साहिलच्या कुटुंबीयांनी आणि सहकारी विद्यार्थ्यांनी प्रशासनाचे हे सर्व दावे फेटाळून लावत अतिशय गंभीर आरोप केले आहेत. साहिलच्या कुटुंबीयांच्या म्हणण्यानुसार, संबंधित प्राध्यापकांकडून साहिलवर जातीवाचक टिप्पणी करण्यात आली होती आणि त्याला सातत्याने मानसिक त्रास दिला जात होता. परीक्षा हॉलमध्ये त्याला संपूर्ण वर्गासमोर अपमानित करण्यात आले आणि त्याचे शैक्षणिक वर्ष उद्ध्वस्त करण्याची, तसेच एका वर्षासाठी त्याला निलंबित करण्याची थेट धमकी देण्यात आली, असा दावा विद्यार्थ्यांच्या एका गटाने केला आहे. या गंभीर आरोपांनंतर प्रकरणाला सामाजिक आणि कायदेशीर स्वरूप प्राप्त झाले. वाढता दबाव आणि तक्रारीच्या आधारे पोलिसांनी संबंधित प्राध्यापकांविरुद्ध गुन्हा दाखल केला आहे, तर आयआयटी प्रशासनाने चौकशी प्रलंबित असेपर्यंत संबंधित प्राध्यापकांना सक्तीच्या रजेवर पाठवण्याचा निर्णय घेतला आहे. सध्या या संपूर्ण प्रकरणाचा तपास मुंबई पोलिसांच्या गुन्हे शाखेकडे सोपवण्यात आला असून तपास यंत्रणा सर्व बाजूंची कसून चौकशी करत आहे. गुन्हे शाखेचे अधिकारी परीक्षा केंद्रातील प्रत्येक मिनिटाचे सीसीटीव्ही फुटेज, साहिलच्या हॉस्टेलच्या आवारातील हालचाली आणि प्रत्यक्षदर्शी विद्यार्थ्यांचे जबाब नोंदवून घेत आहेत. याशिवाय साहिलच्या जप्त करण्यात आलेल्या मोबाइल फोनची फॉरेन्सिक सायन्स लॅबोरेटरीमार्फत तांत्रिक तपासणी केली जात आहे. परीक्षेच्या वेळी नेमके कोणते ॲप्लिकेशन वापरले गेले, इंटरनेट सर्च हिस्ट्री काय होती आणि त्याने कोणाशी संवाद साधला होता, याचे डिजिटल पुरावे गोळा केले जात आहेत. आयआयटीसारख्या देशातील सर्वोच्च शिक्षण संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांवर येणारा तीव्र शैक्षणिक ताण, स्पर्धा आणि अशा तणावाच्या प्रसंगी उपलब्ध असणाऱ्या मानसिक समुपदेशन यंत्रणेची कार्यक्षमता यावर या घटनेने पुन्हा एकदा मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे. परीक्षेतील गैरप्रकारांना आळा घालणे आवश्यक असले, तरी अशा प्रकरणांची हाताळणी करताना विद्यार्थ्यांच्या मानसिक स्थितीची काळजी घेणे किती गरजेचे आहे, यावर शैक्षणिक वर्तुळात जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे. परीक्षा केंद्रातील सीसीटीव्ही फुटेजमुळे गैरप्रकाराच्या संशयाची घटना समोर आली असली, तरी त्यानंतर घडलेल्या अपमानास्पद वागणुकीचे आणि दबावाचे आरोप किती खरे आहेत, हे गुन्हे शाखेच्या अंतिम तपासातूनच निष्पन्न होणार आहे.
Leave a Reply