स्थान: Lokhit newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
मुंबई येथील नामांकित इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (आयआयटी) बॉम्बेच्या कॅम्पसमध्ये बी.टेकच्या द्वितीय वर्षात शिकणाऱ्या साहिल रवींद्र वाकोडे या वीस वर्षीय विद्यार्थ्याच्या कथित आत्महत्या प्रकरणाचा तपास मुंबई पोलिसांच्या गुन्हे शाखेकडून अधिक वेगाने सुरू आहे. या संवेदनशील आणि बहुचर्चित प्रकरणात गुन्हे शाखेने आतापर्यंत विद्यार्थी, प्राध्यापक, वसतिगृह कर्मचारी आणि कुटुंबीयांसह सुमारे चाळीस जणांचे सविस्तर जबाब नोंदवले आहेत. यासोबतच विद्यार्थ्याचे डिजिटल साहित्य, न्यायवैद्यक पुरावे आणि परीक्षा कक्षातील सीसीटीव्ही चित्रीकरण तपासण्याचे काम सध्या सुरू असून, या संपूर्ण प्रकरणाची सत्यता समोर आणण्यासाठी विशेष तपास पथक कार्यरत आहे. १८ सप्टेंबर रोजी घडलेल्या या दुर्दैवी घटनेने उच्च शिक्षण क्षेत्रात मोठी खळबळ उडवून दिली असून विविध स्तरांतून तीव्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत.
तपास अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, साहिल वाकोडे ऊर्जा विज्ञान आणि अभियांत्रिकी विभागात द्वितीय वर्षात शिक्षण घेत होता. त्याच्या अकस्मात मृत्यूनंतर मुंबई पोलिसांच्या स्थानिक पथकाकडून हा तपास गुन्हे शाखेकडे वर्ग करण्यात आला. गुन्हे शाखेने घटनास्थळावरून जप्त केलेली साहिलची डिजिटल उपकरणे, विशेषतः पॅटर्न लॉक असलेला त्याचा वैयक्तिक मोबाईल फोन आणि लॅपटॉप न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेत (फॉरेन्सिक लॅब) विश्लेषणासाठी पाठवले आहेत. या उपकरणांमधील डेटा, संदेश, सोशल मीडिया संवाद आणि कॉल्स तपासले जात आहेत. तसेच ज्या परीक्षा दालनात ही घटना घडण्याच्या आधीची प्रक्रिया झाली होती, त्या ठिकाणचे सीसीटीव्ही फुटेज अत्यंत बारकाईने तपासले जात आहे, जेणेकरून त्या दिवशी घडलेल्या प्रत्येक हालचालीचा नेमका क्रम निश्चित करता येईल.
या प्रकरणात मृत साहिलच्या कुटुंबीयांनी अत्यंत गंभीर आणि संवेदनशील स्वरूपाचे आरोप केले आहेत. साहिलचे वडील रवींद्र वाकोडे आणि आई सोनाली वाकोडे यांच्या म्हणण्यानुसार, साहिलला गेल्या काही महिन्यांपासून शैक्षणिक संकुलात सातत्याने मानसिक त्रास आणि जातीय भेदभावाला सामोरे जावे लागत होते. कुटुंबीयांच्या तक्रारीच्या आधारे पोलिसांनी परीक्षा पर्यवेक्षक व प्राध्यापक सूर्यनारायण दुल्हा यांच्याविरुद्ध भारतीय न्याय संहितेच्या कलम १०८ (आत्महत्येस प्रवृत्त करणे) तसेच अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंधक कायद्यांतर्गत गुन्हा नोंदवला आहे. या प्रकरणात निष्पक्ष आणि सखोल तपास व्हावा, दोषींवर कठोर कारवाई व्हावी आणि केंद्रीय अन्वेषण विभागामार्फत चौकशी व्हावी, या मागण्यांसाठी पालकांनी दक्षिण मुंबईतील आझाद मैदानात उपोषणही केले आहे.
दुसरीकडे, आयआयटी बॉम्बे प्रशासन आणि संस्थेच्या फॅकल्टी फोरमने या संदर्भातील आरोपांचे खंडन करत स्वतःची बाजू स्पष्ट केली आहे. संस्थेच्या प्राथमिक अहवालानुसार आणि उपलब्ध माहितीनुसार, १८ सप्टेंबर रोजी आयोजित करण्यात आलेल्या सत्र परीक्षेदरम्यान संबंधित विद्यार्थ्याकडे अनधिकृत मोबाईल फोन आढळून आला होता. परीक्षा हॉलमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान आणि चॅटजीपीटीसारख्या साधनांचा गैरवापर करून गैरप्रकार केला जात असल्याचा संशय आल्यामुळे नियमानुसार पर्यवेक्षकांनी कारवाई केली होती. फॅकल्टी फोरमने दिलेल्या स्पष्टीकरणात नमूद केले आहे की, प्राध्यापकांनी कोणत्याही पूर्वग्रहाशिवाय केवळ विद्यापीठाच्या मानक नियमावलीचे (एसओपी) पालन केले होते. जातीय भेदभावाचे सर्व आरोप निराधार असल्याचे संस्थेच्या काही घटकांचे म्हणणे आहे. तथापि, तपासाची निष्पक्षता कायम राहावी म्हणून संबंधित प्राध्यापकाला सध्या रजेवर पाठवण्यात आले असून संस्थेचे संचालक प्राध्यापक शिरीष केदारे यांनी तपासात पोलिसांना पूर्ण सहकार्य करण्याचे आश्वासन दिले आहे.
गुन्हे शाखेचे पथक आतापर्यंत नोंदवलेल्या चाळीस जणांच्या जबाबांमधील परस्परविरोधी दाव्यांची पडताळणी करत आहे. यामध्ये साहिलच्या वर्गमित्रांचे, वसतिगृहातील त्याच्या सहकाऱ्यांचे, विभागप्रमुखांचे आणि सुरक्षारक्षकांचे जबाब समाविष्ट आहेत. साहिलच्या मानसिक स्थितीवर कोणत्या घटकांचा प्रभाव पडत होता, त्याला अभ्यासाचा किंवा परीक्षेचा काही विशिष्ट दबाव होता का, अथवा त्याला संकुलात वेगळ्या प्रकारच्या वागणुकीला सामोरे जावे लागत होते का, या सर्व बाजूंचा सखोल अभ्यास तपास यंत्रणा करत आहे. न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेकडून डिजिटल उपकरणांचा अहवाल प्राप्त झाल्यानंतर या प्रकरणातील अनेक तांत्रिक बाबी अधिक स्पष्ट होण्याची शक्यता अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केली आहे.
आयआयटीसारख्या देशातील सर्वोच्च तांत्रिक शिक्षण संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याचा आणि सामाजिक समावेशकतेचा मुद्दा या घटनेमुळे पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. मागील काही वर्षांत देशभरातील अग्रगण्य संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या संशयास्पद मृत्यूंच्या आणि आत्महत्येच्या घटना घडल्याने शैक्षणिक वातावरणातील पारदर्शकता, समुपदेशन व्यवस्था आणि अंतर्गत तक्रार निवारण यंत्रणा यावर व्यापक चर्चा सुरू झाली आहे. साहिल वाकोडे प्रकरणात आरोप-प्रत्यारोपांची मालिका सुरू असली तरी गुन्हे शाखेचा अंतिम अहवाल आणि न्यायवैद्यक तपास पूर्ण झाल्यानंतरच सत्य काय आहे हे निश्चितपणे समोर येऊ शकेल. सध्या पोलीस प्रशासन सर्व तांत्रिक व प्रत्यक्ष पुराव्यांची निष्पक्षपणे छाननी करत आहे.
Leave a Reply