स्थान: मुंबई
वार्ताहर: साहिल येरने
मुंबईत अनंत चतुर्दशीच्या गणेश विसर्जन मिरवणुकांनंतर समुद्रकिनाऱ्यांवर मोठ्या प्रमाणावर जमा झालेला कचरा, निर्माल्य आणि मूर्तींचे अवशेष हटवण्यासाठी विशेष स्वच्छता मोहीम राबवण्यात आली. जुहू चौपाटीसह गिरगाव आणि दादर चौपाटीवर विद्यार्थी, तरुण स्वयंसेवक, सामाजिक संस्था आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांनी एकत्र येत किनारे स्वच्छ केले. दिव्याज फाउंडेशन आणि बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या पुढाकाराने राबवण्यात आलेल्या या मोहिमेत अभिनेता अजय देवगण, अमृता फडणवीस आणि दिविजा फडणवीस यांच्यासह शेकडो शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांनी सहभाग नोंदवून पर्यावरण रक्षणाचा संदेश दिला. गणेशोत्सवाच्या भक्तिमय आणि उत्साही सांगतेनंतर किनाऱ्यांवर मोठ्या प्रमाणावर साचलेली घाण अवघ्या काही तासांत साफ करून स्वयंसेवकांनी निसर्गाप्रती आपली बांधिलकी सिद्ध केली. दरवर्षीप्रमाणे यंदाही गणेशोत्सवाच्या सांगतेनंतर मुंबईच्या विस्तीर्ण समुद्रकिनाऱ्यांवर हजारो गणेशमूर्तींचे विसर्जन करण्यात आले. या महासोहळ्यानंतर किनाऱ्यांवर मोठ्या प्रमाणावर निर्माल्य, प्लास्टिक पिशव्या, फुलांचे हार, पूजेचे साहित्य आणि मूर्तींचे विरघळलेले अवशेष वाहून आले होते. या पार्श्वभूमीवर विसर्जनाच्या दुसऱ्याच दिवशी सकाळी ‘सी शोर शाइन’ स्वच्छता मोहिमेचे आयोजन करण्यात आले. सकाळी लवकरच विविध शाळा आणि महाविद्यालयांचे विद्यार्थी हातमोजे आणि कचऱ्याच्या गोण्या घेऊन किनाऱ्यावर उतरले आणि त्यांनी संपूर्ण परिसर स्वच्छ करण्यास सुरुवात केली. विद्यार्थ्यांच्या या शिस्तबद्ध आणि उत्स्फूर्त सहभागामुळे परिसरातील वातावरण सकारात्मकतेने भरून गेले होते. या मोहिमेदरम्यान विद्यार्थ्यांनी दाखवलेला उत्साह आणि चिकाटी अत्यंत प्रेरणादायी होती. विद्यार्थ्यांनी केवळ कचरा गोळा केला नाही, तर गोळा केलेल्या कचऱ्याचे ओला कचरा, सुका कचरा, प्लास्टिक, थर्माकोल आणि निर्माल्य अशा विविध घटकांमध्ये जागीच वर्गीकरण केले. उत्सवाचा आनंद साजरा करताना पर्यावरणाचा ऱ्हास होऊ नये आणि आपल्या धार्मिक परंपरांमुळे सागरी परिसंस्थेला कोणतीही हानी पोहोचू नये, याची जाणीव या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांनी सामान्य नागरिकांमध्ये रुजवण्याचा प्रयत्न केला. अनेक स्थानिक नागरिकांनीही विद्यार्थ्यांचे हे काम पाहून स्वतःहून या मोहिमेत हातभार लावला. बॉलिवूड अभिनेते अजय देवगण यांनी जुहू चौपाटीवर प्रत्यक्ष उपस्थित राहून कचरा उचलण्याचे काम केले आणि विद्यार्थ्यांचे मनोबल वाढवले. या वेळी बोलताना त्यांनी नागरिकांच्या जबाबदारीवर भर दिला. ते म्हणाले की, ज्याप्रमाणे आपण आपल्या स्वतःच्या घरावर मनापासून प्रेम करतो आणि ते सदैव स्वच्छ ठेवतो, त्याचप्रमाणे आपण आपल्या देशावर, आपल्या शहरावर आणि निसर्गावरही प्रेम केले पाहिजे. आपले शहर, रस्ते आणि समुद्रकिनारे स्वच्छ व सुंदर ठेवणे ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. अजय देवगण यांनी विशेषतः तरुणांना आवाहन केले की, त्यांनी अशा स्वच्छता मोहिमांमध्ये सातत्याने पुढाकार घेऊन समाज परिवर्तनाचे वाहक बनावे. या मोहिमेच्या आयोजनात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या दिव्याज फाउंडेशनच्या संस्थापक अमृता फडणवीस यांनी देखील समुद्र संवर्धनाचे महत्त्व विशद केले. समुद्र मुंबईला तिची खरी ओळख, नैसर्गिक सौंदर्य आणि आत्मा देतो, असे सांगत त्या म्हणाल्या की, आपले किनारे स्वच्छ ठेवणे ही केवळ एक औपचारिक नागरी जबाबदारी नसून आपण ज्या शहरात राहतो आणि ज्या शहरावर प्रेम करतो, त्याविषयीची ती एक भावनिक बांधिलकी आहे. त्यांच्यासोबत मोहिमेत सहभागी झालेल्या दिविजा फडणवीस यांनी नमूद केले की, युवकांनी अशा सामाजिक आणि पर्यावरणीय उपक्रमांत सातत्याने सहभागी होणे अत्यंत आवश्यक आहे, कारण यामुळे देशाप्रती आणि पर्यावरणाप्रती जबाबदारीची खरी जाणीव निर्माण होते. गणेशोत्सवादरम्यान लाखो मूर्तींचे नैसर्गिक जलस्रोतांमध्ये विसर्जन केले जाते. प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्ती आणि त्यावर वापरले जाणारे रासायनिक रंग पाण्यामध्ये सहजासहजी विरघळत नाहीत. त्यामुळे समुद्राच्या पाण्यातील ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी होते आणि सागरी जीवांना गंभीर धोका निर्माण होतो. याशिवाय प्लास्टिक, थर्माकोल आणि इतर अविघटनशील वस्तू समुद्राच्या तळाशी साचून राहतात. विसर्जनानंतर त्वरित स्वच्छता मोहीम राबवून हा कचरा समुद्रात खोल वाहून जाण्यापूर्वीच गोळा करणे अत्यंत गरजेचे ठरते, जेणेकरून सागरी पर्यावरणाचा समतोल राखता येतो. बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या घनकचरा व्यवस्थापन विभागाचे कर्मचारी आणि अधिकारी देखील या स्वच्छता मोहिमेत सक्रियपणे सहभागी झाले होते. किनाऱ्यावरून गोळा केलेल्या हजारो किलो कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावण्यासाठी महापालिकेने विशेष वाहने आणि कॉम्पॅक्टर्स तैनात केले होते. उत्सवातील निर्माल्याचे स्वतंत्र संकलन करून त्याचे सेंद्रिय खतामध्ये रूपांतर करण्याचे प्रकल्प महापालिकेमार्फत राबवले जात आहेत. यामुळे कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन होते आणि निसर्गाला हानी पोहोचण्यापासून रोखता येते. मुंबई पोलिसांनीही या मोहिमेदरम्यान चोख सुरक्षा आणि वाहतूक व्यवस्था ठेवली होती. विसर्जनानंतरची ही स्वच्छता मोहीम केवळ एका दिवसाच्या सफाईपुरती मर्यादित नसून, त्यातून नागरिकांमध्ये सण-उत्सव पर्यावरणपूरक पद्धतीने साजरे करण्याची जाणीव निर्माण करणे हा मुख्य उद्देश होता. गेल्या काही वर्षांत शाडूच्या मातीच्या मूर्ती, कृत्रिम तलावांमधील विसर्जन आणि पर्यावरणस्नेही साहित्याचा वापर वाढला असला, तरीही अजून व्यापक स्तरावर नागरी सहभागाची आवश्यकता असल्याचे उपस्थित स्वयंसेवकांनी अधोरेखित केले. मुंबईच्या समुद्रकिनाऱ्यांवर पार पडलेली ही व्यापक स्वच्छता मोहीम नागरिकांमधील सामाजिक दायित्व आणि पर्यावरण संरक्षणाचा एक आदर्श वस्तुपाठ ठरली आहे. उत्सव आणि पर्यावरण संरक्षण या दोन्ही गोष्टी एकमेकांच्या हातात हात घालून कशा चालवल्या जाऊ शकतात, याचे हे उत्तम उदाहरण ठरले आहे.
Leave a Reply