स्थान: Lokhit newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
रशिया आणि युक्रेन यांच्यात सुरू असलेला दीर्घकालीन संघर्ष संपुष्टात आणण्यासाठी भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सातत्याने प्रयत्नशील असून त्यांच्याकडे या वादावर तोडगा काढण्यासाठी अतिशय चांगल्या आणि व्यावहारिक कल्पना आहेत, अशा शब्दांत रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी पंतप्रधान मोदींचे कौतुक केले आहे. मॉस्को येथे आयोजित वाल्दाई इंटरनॅशनल डिस्कशन क्लबच्या वार्षिक बैठकीत आंतरराष्ट्रीय विचारवंत आणि पत्रकारांशी संवाद साधताना राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांनी हे महत्त्वपूर्ण वक्तव्य केले.
पुतिन यांनी नमूद केले की, भारत आणि रशिया यांच्यात अनेक दशकांपासून ऐतिहासिक आणि धोरणात्मक मैत्रीपूर्ण संबंध राहिले आहेत. दोन्ही देशांच्या नेतृत्वामध्ये वैयक्तिक पातळीवरही उत्तम संवाद आणि सौहार्द आहे. मात्र, इतके घनिष्ठ संबंध असूनही पंतप्रधान नरेंद्र मोदी प्रत्येक भेटीदरम्यान युक्रेनमधील युद्ध थांबवण्याचा आणि शांतता प्रस्थापित करण्याचा मुद्दा स्पष्टपणे उपस्थित करतात. हा संघर्ष लवकरात लवकर संपावा यासाठी मोदींचे प्रयत्न सुरू असून दोन्ही बाजू स्वीकारू शकतील अशा शांततापूर्ण तोडग्यासाठी त्यांच्याकडे सकारात्मक दृष्टिकोन आणि महत्त्वपूर्ण कल्पना आहेत.
रशियन राष्ट्राध्यक्षांनी पुढे स्पष्ट केले की, युक्रेन संघर्षाबाबत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची भूमिका पूर्णपणे तटस्थ आहे. ते कोणत्याही एका गटाची बाजू न घेता केवळ शांतता प्रस्थापित करण्यावर भर देत आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर निर्माण झालेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान मोदी हे जागतिक शांततेसाठी अत्यंत प्रामाणिकपणे कार्यरत असलेल्या मोजक्या नेत्यांपैकी एक आहेत. त्यांच्या प्रत्येक चर्चेमध्ये युद्ध संपवून मुत्सद्देगिरीच्या मार्गाने चर्चेच्या टेबलावर येण्याचा आग्रह असतो, हे पुतिन यांनी या वेळी अधोरेखित केले.
गेल्या काही महिन्यांत भारताच्या राजनैतिक भूमिकेला जागतिक पटलावर मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रशियाचा अधिकृत दौरा करून राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांच्याशी सविस्तर चर्चा केली होती. त्यानंतर लगेचच त्यांनी युक्रेनची राजधानी कीव्ह येथे जाऊन युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोदिमीर झेलेन्स्की यांचीही भेट घेतली होती. एकाच वेळी रशिया आणि युक्रेन या दोन्ही देशांच्या प्रमुखांशी थेट संवाद साधण्याची क्षमता भारताने दाखवून दिली आहे. यामुळे भारत हा केवळ प्रेक्षक नसून दोन्ही देशांमधील तणाव कमी करण्यासाठी एक विश्वासार्ह मध्यस्थ बनू शकतो, अशी चर्चा आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीत सुरू झाली आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी यापूर्वी समरकंद येथे झालेल्या शांघाय सहकार्य संघटनेच्या बैठकीत पुतिन यांच्याशी संवाद साधताना आजचे युग हे युद्धाचे युग नाही असे स्पष्ट मत मांडले होते. भारताच्या या भूमिकेला जागतिक पातळीवर आणि पाश्चिमात्य देशांमध्येही मोठे समर्थन मिळाले होते. भारताने नेहमीच संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेचा आदर, सर्व देशांच्या सार्वभौमत्वाचे रक्षण आणि सीमांचा आदर या तत्त्वांचा पुनरुच्चार केला आहे. कोणत्याही संघर्षावर तोडगा रणांगणावर निघू शकत नाही, तर त्यासाठी मुत्सद्देगिरी आणि संवाद हाच एकमेव पर्याय आहे, हा भारताचा सातत्यपूर्ण दृष्टिकोन राहिला आहे.
वाल्दाई इंटरनॅशनल डिस्कशन क्लब हा जागतिक धोरण आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडींवर चर्चा करणारा रशियातील सर्वात प्रतिष्ठित मंच मानला जातो. या व्यासपीठावरून रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष जागतिक राजकारणावर आपली अधिकृत भूमिका मांडतात. अशा आंतरराष्ट्रीय मंचावर पुतिन यांनी भारताच्या भूमिकेचा गौरवपूर्ण उल्लेख करणे, हे भारताच्या वाढत्या जागतिक प्रभावाची आणि राजनैतिक महत्त्वाची साक्ष मानली जात आहे. पाश्चात्त्य देशांनी रशियावर आर्थिक निर्बंध लादलेले असताना भारताने रशियाशी आपले आर्थिक आणि सामरिक संबंध संतुलित ठेवले आहेत, तसेच शांततेचा पुरस्कारही ठामपणे केला आहे.
रशिया-युक्रेन संघर्षामुळे संपूर्ण जगाला अन्नधान्य, खते आणि इंधनाच्या पुरवठा साखळीत मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. विशेषतः विकसनशील आणि अविकसित देशांना या युद्धाचे सर्वाधिक चटके बसत आहेत. भारताने नेहमीच ग्लोबल साउथचा आवाज बनून या समस्येकडे जगाचे लक्ष वेधले आहे. पंतप्रधान मोदींनी रशिया आणि युक्रेन या दोन्ही देशांना चर्चेच्या माध्यमातून तोडगा काढण्याचे आवाहन केले असून, पुतिन यांच्या ताज्या वक्तव्यावरून रशिया भारताच्या या प्रयत्नांची गांभीर्याने दखल घेत असल्याचे स्पष्ट होते.
आंतरराष्ट्रीय विश्लेषकांच्या मते, भारत सध्या पूर्व आणि पश्चिम यांच्यातील एक महत्त्वाचा सेतू बनला आहे. रशियाशी असलेल्या पारंपरिक संबंधांचा वापर करून आणि पाश्चिमात्य देशांशी असलेले धोरणात्मक सहकार्य टिकवून ठेवत भारताने आपले स्वतंत्र परराष्ट्र धोरण राबवले आहे. राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांनी पंतप्रधान मोदींच्या शांतता संकल्पनांचे केलेले कौतुक हे भारताच्या निष्पक्ष आणि रचनात्मक भूमिकेला मिळालेली आंतरराष्ट्रीय मान्यता आहे. भविष्यात जर रशिया आणि युक्रेन यांच्यात शांतता चर्चेची प्रत्यक्ष प्रक्रिया सुरू झाली, तर त्यामध्ये भारताची भूमिका अत्यंत निर्णायक ठरेल, हेच या घडामोडींवरून अधोरेखित होते.
Leave a Reply