स्थान: लोकहित newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
वाराणसी येथील अत्यंत पवित्र आणि ऐतिहासिक मानल्या जाणाऱ्या पिशाचमोचन तीर्थावर यंदाच्या पितृपक्षात ऑनलाइन पद्धतीने श्राद्ध, पिंडदान आणि तर्पण विधी करण्यावर पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे. धर्म, अध्यात्म आणि संस्कृतीची जागतिक राजधानी असलेल्या काशी नगरीतील पिशाचमोचन कुंडावर दरवर्षी पितृपक्षात लाखो भाविक आपल्या पूर्वजांच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी विधी करायला येतात. परंतु अलिकडच्या काळात वाढलेल्या डिजिटल व्यवस्थेचा गैरवापर रोखण्यासाठी आणि सनातन परंपरेचे पावित्र्य टिकवून ठेवण्यासाठी तीर्थ पुरोहित व महंत परिवाराने हा कठोर निर्णय घेतला आहे. यापुढे या पवित्र विमल तीर्थावर कोणत्याही व्यक्तीला संगणक, मोबाईल किंवा इंटरनेट स्क्रीनच्या माध्यमातून तर्पण अथवा पिंडदान करण्याची अनुमती दिली जाणार नाही. पिशाचमोचन तीर्थाचे महंत नीरज पांडेय आणि स्थानिक तीर्थ पुरोहित मंडळाने या निर्णयाची घोषणा करताना स्पष्ट केले की, सनातन धर्मशास्त्र आणि गरुड पुराणातील नियमांनुसार श्राद्ध विधीत यजमानाची प्रत्यक्ष शारीरिक उपस्थिती अनिवार्य असते. श्राद्ध म्हणजे श्रद्धेने केले जाणारे कर्म. यामध्ये पूर्वजांचे नामस्मरण करून त्यांचे प्रत्यक्ष आवाहन केले जाते आणि स्वतःच्या हातांनी पाणी व पिंडरूपात अन्न अर्पण केले जाते. ऑनलाइन किंवा व्हर्च्युअल माध्यमातून केले जाणारे श्राद्ध हे शास्त्रसंमत नसून त्यामुळे दिवंगत पूर्वजांच्या आत्म्याला कोणत्याही प्रकारची शांती अथवा मुक्ती मिळत नाही. इंटरनेटवर अशा विधींचे व्यापारीकरण होत असल्याबद्दल महंतांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली असून भक्तांनी अशा डिजिटल क्लृप्त्यांपासून सावध राहावे असे आवाहन केले आहे. स्कंद पुराणातील काशी खंडामध्ये पिशाचमोचन कुंडाचा विमल तीर्थ असा गौरवपूर्ण उल्लेख आढळतो. पौराणिक आख्यायिकेनुसार हे तीर्थ इतके प्राचीन आहे की, पृथ्वीवर पुण्यसलिला गंगा मातेचे अवतरण होण्यापूर्वीपासूनच या तीर्थाचे अस्तित्व काशीमध्ये होते. या पवित्र तीर्थाजवळ कपर्दीश्वर महादेवाचे प्राचीन मंदिर असून येथे केल्या जाणाऱ्या तर्पणाला अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त आहे. हिंदू धर्म मान्यतेनुसार, ज्या व्यक्तींचा अपघाती, अकाली किंवा अनैसर्गिक मृत्यू होतो आणि ज्यांचे आत्मे मोक्षापासून वंचित राहून प्रेतयोनीत भटकत राहतात, त्यांच्या मुक्तीसाठी पिशाचमोचन तीर्थावर त्रिपिंडी श्राद्ध व नारायण बली विधी केला जातो. येथे विधी संपन्न झाल्यानंतरच संबंधित अतृप्त आत्म्यांना प्रेतयोनीतून मुक्ती मिळून सद्गती प्राप्त होते अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे. भारतीय श्राद्ध परंपरेमध्ये बिहारमधील गया तीर्थाला जाण्यापूर्वी काशीच्या पिशाचमोचन कुंडावर येऊन प्राथमिक विधी करण्याची हजारो वर्षांची परंपरा आहे. या ठिकाणी केल्या जाणाऱ्या त्रिपिंडी श्राद्धामुळे तीन पिढ्यांचे अतृप्त आत्मे शांत होतात असा शास्त्रीय विश्वास आहे. त्यामुळेच देशभरातून आणि जगभरातून स्थलांतरित झालेले भारतीय नागरिक पितृपंधरवड्यात काशीला आवर्जून भेट देतात. गेल्या काही वर्षांत करोना महामारीच्या काळानंतर अनेक संस्था आणि पुरोहितांनी ऑनलाइन पूजेची पद्धत सुरू केली होती. मात्र पिशाचमोचन तीर्थाच्या महंतांनी अशा पद्धतींचा कडाडून विरोध केला आहे. त्यांच्या मते, देवपूजा आणि पितृपूजा या दोन्ही अत्यंत संवेदनशील आध्यात्मिक प्रक्रिया आहेत. पितृकर्मात पिंड, कुश, काळे तीळ आणि गंगाजलाचा प्रत्यक्ष स्पर्श अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो, जो ऑनलाइन माध्यमातून शक्यच नाही. पिशाचमोचन कुंडावर दररोज सकाळी ब्रह्ममुहूर्तापासून हजारो भाविक पिंडदान करण्यासाठी रांगा लावतात. पुरोहितांनी घेतलेल्या या ऐतिहासिक निर्णयाचे देशभरातील पारंपारिक अभ्यासक आणि भाविकांनी स्वागत केले आहे. धर्मातील मूलभूत मूल्यांचे आणि वैदिक विधींचे पावित्र्य जपण्यासाठी हा निर्णय अत्यावश्यक असल्याचे काशीतील इतर विद्वानांचेही मत आहे. तंत्रज्ञानाच्या युगात सोयीसाठी धर्मशास्त्रातील मूळ नियमांना बगल देणे योग्य नाही, असा संदेश या निर्णयाद्वारे संपूर्ण सनातन समाजाला दिला गेला आहे. महंत नीरज पांडेय यांनी देशभरातील भाविकांना आवाहन केले आहे की, जर कोणाला आपल्या दिवंगत पूर्वजांचे श्राद्ध घालायचे असेल तर त्यांनी स्वतः काशीमध्ये प्रत्यक्ष उपस्थित राहावे. जर काही कारणास्तव प्रत्यक्ष उपस्थित राहणे शक्य नसेल, तर त्यांनी आपल्या घराच्या अंगणात किंवा स्थानिक पवित्र नदीकाठी स्वतःच्या हाताने यथाशक्ती तर्पण करावे, परंतु ऑनलाइन श्राद्धाच्या भुलथापांना बळी पडू नये. पूर्वजांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी स्वतः दिलेला वेळ, श्रद्धा आणि हाताने केलेले अर्पण हेच पितरांपर्यंत पोहोचते. वाराणसीच्या या महत्त्वाच्या निर्णयामुळे देशातील इतर प्रमुख तीर्थक्षेत्रांवरही ऑनलाइन विधींच्या वैधतेवर नवी चर्चा सुरू झाली आहे. सनातन परंपरेचे मूळ स्वरूप टिकवून ठेवण्यासाठी पिशाचमोचन कुंडाने घेतलेले हे पाऊल अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानले जात असून पितृपक्षाच्या काळात काशीतील या प्राचीन विमल तीर्थावर भाविकांची अथांग गर्दी पाहायला मिळत आहे. पूर्वजांच्या आत्म्याच्या कल्याणासाठी प्रत्येक हिंदूने शास्त्रोक्त पद्धतीनेच श्राद्ध विधी संपन्न करावा, असा स्पष्ट संदेश या पवित्र तीर्थावरून सर्वदूर दिला जात आहे.
Leave a Reply