स्थान: लोकहित newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
भारत आणि अमेरिकेच्या लष्करादरम्यान राजस्थानमधील बिकानेर येथील महाजन फील्ड फायरिंग रेंजवर सुरू असलेल्या ‘युद्ध अभ्यास २०२६’ या द्विपक्षीय लष्करी सरावादरम्यान ‘स्काईस्ट्राइकर’ या प्रगत लोइटिरिंग म्यूनिशनने अचूक प्रहार करत आपले सामरिक सामर्थ्य सिद्ध केले आहे. प्रत्यक्ष युद्धासारख्या अत्यंत आव्हानात्मक आणि वास्तववादी परिस्थितीत पार पडलेल्या या प्रात्यक्षिकामध्ये स्काईस्ट्राइकरने जमिनीवरील पूर्वपरिमित लक्ष्यांचा अचूक शोध घेतला, त्यावर अचूक नजर रोखली आणि क्षणाचाही विलंब न लावता यशस्वी मारा केला. भारतीय लष्कराने या यशस्वी मोहिमेची माहिती अधिकृतरीत्या जाहीर केली असून, यामुळे आधुनिक रणभूमीवरील मानवरहित स्वायत्त यंत्रणांचे वाढते महत्त्व पुन्हा एकदा ठळकपणे अधोरेखित झाले आहे. हा महत्त्वपूर्ण संयुक्त सराव १५ सप्टेंबर २०२६ पासून सुरू असून, यामध्ये दोन्ही देशांचे सैन्य दल अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि आधुनिक युद्धनीतीचा ताळमेळ साधत विविध सामरिक मोहिमा अत्यंत कौशल्याने पार पाडत आहेत. संरक्षण विश्लेषकांच्या मते, स्काईस्ट्राइकर ही केवळ एक साधी ड्रोन यंत्रणा नसून ते एक अत्यंत घातक आणि कार्यक्षम ‘लोइटिरिंग म्यूनिशन’ म्हणजेच कामिकाझे किंवा आत्मघाती ड्रोन मानले जाते. इस्रायलच्या नामांकित ‘एल्बिट सिस्टीम्स’ आणि भारताच्या ‘अल्फा डिझाइन टेक्नॉलॉजीज’ यांच्या संयुक्त सहयोगाने ही अत्याधुनिक शस्त्रप्रणाली भारतात विकसित आणि असेंबल करण्यात आली आहे. या प्रणालीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये वापरण्यात आलेले सायलेंट इलेक्ट्रिक प्रोपल्शन तंत्रज्ञान होय. यामुळे हवेत उड्डाण करताना या ड्रोनचा आवाज अत्यंत नगण्य असतो, ज्यामुळे शत्रूच्या रडार यंत्रणांना किंवा सैनिकांना याचा वेध घेणे अत्यंत कठीण ठरते. स्काईस्ट्राइकर ५ किलोग्रॅम किंवा १० किलोग्रॅम वजनाचे स्फोटक वॉरहेड सहज वाहून नेऊ शकते. तसेच हे ड्रोन हवेमध्ये सुमारे १ ते २ तास सातत्याने घिरट्या घालत शत्रूच्या हालचालींवर बारीक नजर ठेवू शकते आणि योग्य संधी मिळताच थेट लक्ष्यावर आदळून त्याचा समूळ नायनाट करते. महाजन फील्ड फायरिंग रेंजवरील या यशस्वी चाचणीदरम्यान स्काईस्ट्राइकरने दाखवलेली अचूकता भारतीय सैन्याच्या अचूक मारक क्षमतेला नवी दिशा देणारी ठरणार आहे. दुर्गम आणि सुरक्षित मानल्या गेलेल्या शत्रूच्या तळांवर पारंपारिक तोफखान्याच्या सहाय्याने हल्ला करणे अनेकदा आव्हानात्मक ठरते. अशा वेळी गुप्तहेर माहितीच्या आधारे हवेतून अचूक लक्ष्यभेद करण्यासाठी लोइटिरिंग म्यूनिशन अत्यंत प्रभावी ठरतात. युद्धाच्या बदलत्या स्वरूपात स्वतःचे सैनिक सुरक्षित अंतरावर राहून अशा मानवरहित तंत्रज्ञानाच्या मदतीने शत्रूची महत्त्वाची ठाणी, चिलखती वाहने किंवा लष्करी कमांड सेंटर्स नष्ट करू शकतात. या प्रात्यक्षिकाने भारतीय सैन्याची स्वदेशी आणि संयुक्त उपक्रमांतून विकसित शस्त्रास्त्रांवरील पकड किती भक्कम आहे, हे जगाला दाखवून दिले आहे. ‘युद्ध अभ्यास २०२६’ हा भारत आणि अमेरिकेच्या सैन्यामधील दीर्घकालीन धोरणात्मक लष्करी सहकार्याचा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा मानला जातो. या सरावामध्ये केवळ लोइटिरिंग म्यूनिशनच नव्हे, तर दोन्ही देशांची अनेक अत्याधुनिक आणि विध्वंसक शस्त्रप्रणाली प्रत्यक्ष मैदानात उतरवण्यात आली आहेत. भारताकडून स्वदेशी बनावटीची पिनाका मल्टी-बॅरल रॉकेट लाँचर प्रणाली, एम७७७ अल्ट्रा-लाइट हॉवित्झर तोफा, धनुष तोफा आणि बोईंग अपाचे अटॅक हेलिकॉप्टर्सचा प्रभावी वापर या सरावात केला जात आहे. त्याच वेळी अमेरिकन सैन्याने आपली जगप्रसिद्ध ‘हायमार्स’ म्हणजेच हाय मोबिलिटी आर्टिलरी रॉकेट सिस्टीम आणि अत्याधुनिक ड्रोनविरोधी ‘एम-लीड्स’ संरक्षण यंत्रणा या सरावात तैनात केली आहे. दोन्ही सैन्यांनी या सर्व शस्त्रास्त्रांच्या समन्वयातून एकत्रित मारक क्षमतेची प्रत्यक्ष चाचणी घेतली आहे. जागतिक पातळीवर अलीकडच्या काळात झालेल्या विविध आंतरराष्ट्रीय लष्करी संघर्षांनी आधुनिक युद्धाचे पारंपारिक स्वरूप पूर्णपणे बदलून टाकले आहे. आजच्या काळात पायदळ आणि तोफखान्यासोबतच सायबर, इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर आणि स्वायत्त मानवरहित प्रणालींची भूमिका निर्णायक ठरत आहे. भारतीय संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, या सरावाचा मूळ हेतू दोन्ही देशांच्या सैन्यामधील आंतर-कार्यक्षमता वाढवणे, आधुनिक तंत्रज्ञानाचे सैन्यात यशस्वी संकलन करणे आणि मल्टी-डोमेन ऑपरेशन्ससाठी पूर्ण सज्जता निर्माण करणे हा आहे. वाळवंटी भागातील कठीण हवामानात दोन्ही देशांच्या जवानांनी एकत्रित रणनीती आखून विविध संयुक्त ऑपरेशन्स यशस्वीरीत्या राबवले आहेत. इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील बदलती सुरक्षा समीकरणे पाहता भारत आणि अमेरिका यांच्यातील हा लष्करी समन्वय अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. दोन्ही देशांमधील संरक्षण भागीदारी केवळ सरावांपुरती मर्यादित नसून संरक्षण तंत्रज्ञान, गुप्तचर माहितीची देवाणघेवाण आणि शस्त्रास्त्र निर्मितीच्या क्षेत्रातही सातत्याने विस्तारत आहे. महाजन रेंजवर स्काईस्ट्राइकरने केलेले अचूक प्रात्यक्षिक भारतीय सैन्याच्या आधुनिकीकरणाचा वेग अधोरेखित करते. मेक इन इंडिया आणि आत्मनिर्भर भारत उपक्रमांतर्गत खाजगी क्षेत्रातील सहभागामुळे भारतीय संरक्षण क्षेत्र वेगाने स्वावलंबनाकडे वाटचाल करत असल्याचे यातून स्पष्ट होते. भविष्यातील कोणत्याही सुरक्षा आव्हानाला तोंड देण्यासाठी भारतीय सैन्य अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज होत असल्याचा हा एक भक्कम पुरावा आहे. एकंदरीत, युद्ध अभ्यास २०२६ मधील स्काईस्ट्राइकरचे हे यशस्वी प्रात्यक्षिक भारताच्या संरक्षण सिद्धतेत एक महत्त्वाचा मैलाचा दगड ठरले आहे. कमी खर्चात आणि मानवी जीवितहानीचा धोका न पत्करता शत्रूवर थेट निर्णायक प्रहार करण्याची ही क्षमता भारताच्या संरक्षण रणनीतीला अधिक धारदार बनवणारी आहे. भारतीय आणि अमेरिकन सैन्याने दाखवलेला हा ताळमेळ उभय देशांमधील सामरिक विश्वास आणखी दृढ करणारा ठरला असून, आगामी काळात अशा प्रकारच्या अत्याधुनिक मानवरहित हत्यारांचा वापर भारतीय संरक्षण दलांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वाढणार असल्याचे स्पष्ट संकेत या सरावातून मिळाले आहेत.
Leave a Reply