स्थान: Tumsar
वार्ताहर: साहिल येरने
भंडारा जिल्ह्यातील तुमसर व जवाहरनगर परिसरात वाघाच्या सक्रिय वावरामुळे स्थानिक नागरिक, शेतकरी आणि भाविकांमध्ये प्रचंड भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे. तुमसर तालुक्यातील प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र गायमुख ते लेंडेझरी या मुख्य मार्गावर सकाळी भरदिवसा वाघाचे थेट दर्शन झाले, तर दुसरीकडे जवाहरनगरजवळील लोहारा गावात एका वासराची शिकार झाल्याची घटना समोर आली आहे. सातपुडा पर्वतरांगांच्या लगत असलेल्या या पट्ट्यात वन्यजीवांचा वावर सातत्याने वाढताना दिसत असून, एकाच वेळी दोन वेगवेगळ्या ठिकाणी घडलेल्या या घटनांमुळे वनविभागाच्या उपाययोजनांवर आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेवर पुन्हा एकदा प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे.
प्राप्त माहितीनुसार, बुधवार २ सप्टेंबर रोजी सकाळी सुमारे सात वाजताच्या सुमारास गायमुख ते लेंडेझरी रस्त्यावरून प्रवास करणाऱ्या काही प्रवाशांना अचानक रस्त्याच्या कडेला वाघ उभा असलेला दिसून आला. अचानक समोर आलेल्या या दृश्यामुळे प्रवाशांची मोठी तारांबळ उडाली. तरीही काही प्रवाशांनी धाडस दाखवत आपल्या मोबाईल कॅमेऱ्यामध्ये वाघाच्या हालचाली टिपल्या. हा व्हिडिओ काही वेळातच सोशल मीडियावर प्रसारित झाला. व्हिडिओ व्हायरल होताच संपूर्ण तुमसर तालुका हादरून गेला असून लेंडेझरी आणि गायमुख परिसरातील जवळपास दहा ते बारा गावांमधील नागरिकांमध्ये तीव्र घबराट पसरली आहे.
गायमुख परिसर हा निसर्गरम्य आणि घनदाट जंगलाने वेढलेला असून येथे प्रसिद्ध शिवमंदिर आहे. सध्या पवित्र श्रावण मास सुरू असल्याने आणि विशेषतः श्रावण सोमवारी या मार्गावर दर्शनासाठी दूरवरून येणाऱ्या भाविकांची मोठी गर्दी असते. अनेक भाविक पायी किंवा दुचाकीने या निर्जन वनक्षेत्रातून प्रवास करतात. अशा संवेदनशील काळात थेट रस्त्यावरच वाघाचे दर्शन झाल्यामुळे भाविकांच्या सुरक्षेचा गंभीर प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. सकाळी आणि संध्याकाळच्या वेळी भाविकांची वर्दळ अधिक असल्याने वनविभागाने या रस्त्यावर तत्काळ गस्त वाढवावी अशी जोरदार मागणी स्थानिक ग्रामस्थांमधून केली जात आहे.
दुसरीकडे, जवाहरनगर परिसरातील गट ग्रामपंचायत कोंढी अंतर्गत येणाऱ्या लोहारा गावात वाघाच्या हल्ल्याची थेट घटना घडली. लोहारा येथील स्थानिक रहिवासी तथा पशुपालक दलित शामराव श्यामकुमार यांनी आपल्या घरामागील आवारात नेहमीप्रमाणे बांधलेले वासरू अचानक बेपत्ता झाले होते. त्यांनी परिसरामध्ये कसून शोध घेतला असता, लोहारा ते कोटगाव मार्गावरील दाट झुडपांमध्ये वासराचा मृतदेह आढळून आला. वाघानेच या पाळीव जनावराची शिकार केल्याचे स्पष्ट झाले. लोकवस्तीच्या अगदी जवळ येऊन वाघाने हल्ला केल्याने ग्रामस्थांमध्ये तीव्र चिंता व्यक्त केली जात आहे.
या घटनेची माहिती मिळताच वनविभागाचे पथक घटनास्थळी दाखल झाले. स्थानिक उपसरपंच अंजली नागदेवे आणि पोलिस पाटील शेखर ढोक यांच्या उपस्थितीत वन कर्मचाऱ्यांनी घटनास्थळाचा रीतसर पंचनामा केला. परिसराची तपासणी केली असता तेथे वाघाच्या पायांचे ठसे स्पष्टपणे आढळून आले, ज्यामुळे या भागात वाघाचा वावर असल्याचे सिद्ध झाले. वन विभागाने वाघाच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी लोहारा-कोटगाव परिसरामध्ये पाच ट्रॅप कॅमेरे बसवले आहेत. दरम्यान, पीडित पशुपालक दलित श्यामकुमार यांनी झालेल्या नुकसानीची तात्काळ भरपाई देण्याची मागणी प्रशासनाकडे केली आहे.
भंडारा जिल्ह्यातील हा परिसर सातपुडा पर्वतरांगांशी जोडलेला असून वन्यजीवांसाठी नैसर्गिक अधिवास मानला जातो. मात्र, मागील काही महिन्यांत तुमसर वनपरिक्षेत्रात वन्यजीवांचे मानवी वस्त्यांमधील प्रमाण वाढल्याचे दिसून येत आहे. यापूर्वी तुमसर तालुक्यात वाघाच्या हल्ल्यांमध्ये दोघांचा मृत्यू झाल्याच्या घटना घडल्या होत्या. त्या घटनांची पार्श्वभूमी लक्षात घेता आता पुन्हा वाघाचा उघड वावर दिसल्याने शेतकरी आणि शेतमजुरांमध्ये कमालीची धास्ती निर्माण झाली आहे. सध्या शेतीची कामे सुरू असल्याने शेतकऱ्यांना भीतीपोटी शेतात जाणे कठीण झाले आहे.
जंगलातील मानवी हस्तक्षेप आणि जनावरांच्या चराईमुळे मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील संघर्ष दिवसेंदिवस तीव्र होत चालला आहे. वन्यप्राणी पाण्याच्या आणि भक्ष्याच्या शोधात जंगलाची सीमा ओलांडून गावांच्या व रस्त्यांच्या दिशेने येत आहेत. प्रशासनाने यावर तात्पुरत्या उपायांपलीकडे जाऊन ठोस उपाययोजना करण्याची गरज आहे. सीमावर्ती गावांमधील सौर कुंपण, रात्रीच्या वेळी पुरेशी दिवाबत्ती आणि जलद प्रतिसाद पथकांची निर्मिती या बाबींवर प्राधान्याने लक्ष देणे गरजेचे बनले आहे.
सध्याची परिस्थिती पाहता वनविभागाने स्थानिक रहिवाशांना विशेष खबरदारी घेण्याचा सल्ला दिला आहे. ग्रामस्थांनी पहाटेच्या वेळी आणि रात्री उशिरा एकट्याने जंगलाच्या दिशेने जाणे टाळावे, शेतात काम करताना समूहाने राहावे आणि सोबत काठी बाळगावी, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत. पाळीव जनावरांना सुरक्षित ठिकाणी बांधण्याचे आवाहनही करण्यात आले आहे. अफवांवर विश्वास न ठेवता वन्यप्राणी आढळल्यास तात्काळ वनअधिकाऱ्यांना माहिती देण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
वन्यजीव संवर्धनासोबतच स्थानिक नागरिकांची सुरक्षाही तितकीच महत्त्वाची आहे. गायमुख रस्त्यावरील वाघाचे दर्शन आणि लोहारा गावातील जनावरांची शिकार या दोन्ही घटना प्रशासनासाठी धोक्याची घंटा आहेत. भाविकांची गर्दी लक्षात घेता गायमुख मार्गावर नियमित वनरक्षक तैनात ठेवणे आणि नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना त्वरित आर्थिक मदत देणे अत्यंत आवश्यक आहे. वेळेवर खबरदारी घेतल्यास पुढील संभाव्य अनुचित प्रकार टाळता येतील.
Leave a Reply