स्थान: Lokhit newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
केंद्र सरकारने एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित यांची भारतीय वायुसेनेच्या नव्या प्रमुखपदी नियुक्ती जाहीर केली आहे. ते भारतीय वायुदलाचे २९ वे एअर चीफ मार्शल म्हणून सर्वोच्च पदाची धुरा सांभाळतील. संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, आशुतोष दीक्षित ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दुपारच्या सत्रात आपल्या पदाचा अधिकृत कार्यभार स्वीकारतील. याच दिवशी सध्याचे वायुसेना प्रमुख एअर चीफ मार्शल अमर प्रीत सिंग अर्थात एपी सिंग हे प्रदीर्घ आणि उल्लेखनीय सेवेनंतर नियत वयोमानानुसार निवृत्त होत आहेत. या नव्या नियुक्तीमुळे भारतीय हवाई दलाच्या नेतृत्व रचनेत महत्त्वपूर्ण आणि रणनीतिक बदल घडून येणार असून देशाच्या हवाई संरक्षणाची सूत्रे एका अत्यंत अनुभवी, अभ्यासू आणि कुशल अधिकाऱ्याच्या हाती सोपवली जात आहेत. एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित सध्या भारतीय वायुसेनेचे उपप्रमुख म्हणजेच व्हाईस चीफ ऑफ एअर स्टाफ म्हणून महत्त्वपूर्ण जबाबदारी सांभाळत आहेत. वायुदलाच्या मुख्यालयातील या महत्त्वाच्या पदावर काम करत असताना त्यांनी हवाई दलाच्या आधुनिकीकरणाला गती देण्यासोबतच विविध परिचालन रणनीतींवर बारीक लक्ष केंद्रित केले आहे. आता वायुसेना प्रमुखपदी त्यांची निवड झाल्याने संरक्षण दलांमध्ये उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे. भविष्यातील आधुनिक युद्धतंत्र, स्वदेशी बनावटीची लढाऊ विमाने आणि तिन्ही संरक्षण दलांमधील परस्पर समन्वय अशा महत्त्वपूर्ण टप्प्यावर त्यांची ही नियुक्ती अत्यंत मोलाची मानली जात आहे. एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित यांचा जन्म ९ डिसेंबर १९६६ रोजी झाला होता. त्यांनी शालेय आणि उच्च शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर देशाच्या संरक्षण दलात सेवा बजावण्याचा निश्चय केला. ६ डिसेंबर १९८६ रोजी ते भारतीय वायुसेनेच्या लढाऊ वैमानिक शाखेत म्हणजेच फायटर स्ट्रीममध्ये दाखल झाले. गेल्या जवळपास चार दशकांच्या आपल्या देदीप्यमान कारकिर्दीत त्यांनी विविध प्रकारच्या जबाबदाऱ्या अत्यंत यशस्वीपणे पार पाडल्या आहेत. लढाऊ वैमानिक म्हणून सेवेची सुरुवात करणाऱ्या दीक्षित यांनी कठोर परिश्रम आणि उत्कृष्ट नेतृत्वगुणांच्या जोरावर वायुदलात सातत्याने महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत. उड्डाणाचा प्रदीर्घ अनुभव ही एअर मार्शल दीक्षित यांची सर्वात मोठी ताकद मानली जाते. त्यांच्याकडे ३ हजार ५०० हून अधिक तासांच्या सुरक्षित आणि आव्हानात्मक उड्डाणाचा प्रचंड अनुभव आहे. त्यांनी भारतीय वायुसेनेच्या ताफ्यातील बहुतांश लढाऊ तसेच प्रशिक्षण विमाने यशस्वीरीत्या चालवली आहेत. यामध्ये मिराज-२०००, मिग मालिकेतील विमाने, जॅग्वार, स्वदेशी बनावटीचे एलसीए तेजस आणि हॉक यांसारख्या आधुनिक विमानांचा समावेश आहे. केवळ एक कुशल लढाऊ वैमानिक म्हणूनच नव्हे, तर त्यांनी एक प्रायोगिक चाचणी वैमानिक म्हणजेच एक्सपेरिमेंटल टेस्ट पायलट आणि पात्र उड्डाण प्रशिक्षक म्हणजेच क्वालिफाईड फ्लाईंग इन्स्ट्रक्टर म्हणूनही वायुदलाला बहुमूल्य योगदान दिले आहे. नव्या विमानांची प्रत्यक्ष चाचणी घेणे आणि तरुण वैमानिकांना दर्जेदार प्रशिक्षण देणे यात त्यांचा विशेष हातखंडा राहिला आहे. वायुसेनेचे उपप्रमुख होण्यापूर्वी एअर मार्शल दीक्षित यांनी अनेक महत्त्वाच्या उच्चस्तरीय पदांवर काम केले आहे. त्यांनी मुख्यालय एकात्मिक संरक्षण कर्मचारी म्हणजेच हेडक्वॉर्टर्स इंटिग्रेटेड डिफेन्स स्टाफ येथे चीफ ऑफ इंटिग्रेटेड डिफेन्स स्टाफ म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. या पदावर असताना त्यांनी तिन्ही सैन्यदलांमधील संयुक्त मोहिमा आणि आंतरदल समन्वयाला नवी दिशा दिली. त्यासोबतच त्यांनी मध्य वायु कमांडचे एअर ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ म्हणून संपूर्ण मध्य विभागाच्या हवाई संरक्षणाची धुरा वाहिली होती. याशिवाय वायुसेना मुख्यालयात डेप्युटी चीफ ऑफ एअर स्टाफ पदावर असताना त्यांनी आधुनिक संरक्षण सामग्री खरेदी आणि नव्या उपकरणांच्या चाचणी प्रक्रियेत मोलाची भूमिका बजावली होती. एअर मार्शल दीक्षित यांनी प्रत्यक्ष युद्धभूमीवर आणि सीमावर्ती मोहिमांमध्ये देखील मोलाची कामगिरी बजावली आहे. कारगिल युद्धादरम्यान राबवण्यात आलेल्या अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वाच्या ऑपरेशन सफेद सागर मोहिमेत त्यांनी प्रत्यक्ष सहभाग घेतला होता. याशिवाय दहशतवादविरोधी कारवाया आणि सीमा सुरक्षेसाठी राबवण्यात आलेल्या ऑपरेशन रक्षक आणि ऑपरेशन सिंदूर या मोहिमांमध्येही त्यांनी सक्रिय भूमिका पार पाडली होती. खडतर भौगोलिक परिस्थितीत आणि प्रतिकूल हवामानात शत्रूच्या हालचालींना चोख प्रत्युत्तर देण्याचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे. त्यांच्या या अतुलनीय योगदानाबद्दल आणि समर्पित राष्ट्रसेवेबद्दल त्यांना विविध लष्करी पदकांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. भारतीय संरक्षण क्षेत्र सध्या मोठ्या परिवर्तनाच्या उंबरठ्यावर उभे आहे. शेजारील देशांकडून निर्माण होणारी आव्हाने, सीमेवरील तणाव आणि जागतिक पातळीवरील बदलती रणनीतिक समीकरणे लक्षात घेता भारतीय वायुसेनेची क्षमता वाढवणे अत्यंत आवश्यक ठरले आहे. एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित यांच्या कार्यकाळात वायुदलाच्या ताफ्यात स्वदेशी बनावटीच्या तेजस एमके-१ए यांसारख्या लढाऊ विमानांचा समावेश वेगाने होण्याची शक्यता आहे. तसेच अत्याधुनिक पाचव्या पिढीतील लढाऊ विमाने विकसित करण्याच्या प्रकल्पांनाही मोठी गती मिळू शकते. त्याचबरोबर हवाई संरक्षण यंत्रणा अधिक भक्कम करणे, मानवरहित विमाने आणि अत्याधुनिक ड्रोन तंत्रज्ञानाचा वायुदलात प्रभावी वापर वाढवणे हे त्यांच्यापुढील प्रमुख प्राधान्य असेल. संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भर भारत या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमांतर्गत संरक्षण उत्पादनांच्या स्वदेशीकरणावर सध्या मोठा भर दिला जात आहे. एअर मार्शल दीक्षित यांच्या प्रदीर्घ चाचणी वैमानिकाच्या अनुभवामुळे स्वदेशी संरक्षण उद्योगाला मोठी चालना मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे. शिवाय तिन्ही संरक्षण दलांचे थिएटर कमांडच्या माध्यमातून एकत्रीकरण करण्याच्या प्रक्रियेत त्यांचा पूर्वीचा इंटिग्रेटेड डिफेन्स स्टाफमधील अनुभव अत्यंत मार्गदर्शक ठरेल. एअर चीफ मार्शल एपी सिंग यांच्या निवृत्तीनंतर वायुसेनेच्या गौरवशाली परंपरेला पुढे नेण्याचे आणि भारताच्या हवाई सीमा अभेद्य ठेवण्याचे मोठे आव्हान आणि संधी नव्या नेतृत्वाकडे असणार आहे.
