एएमयूमध्ये ८ वर्षांनंतर छात्रसंघ निवडणुका जाहीर; प्रॉक्टरची उचलबांगडी

स्थान: Lokhit newsroom

वार्ताहर: साहिल येरने

उत्तर प्रदेशातील ऐतिहासिक अलिगढ मुस्लिम विद्यापीठाच्या (AMU) आवारात गेल्या सुमारे तीन आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या तीव्र आंदोलनाला अखेर मोठे यश आले आहे. विद्यापीठ प्रशासनाने आंदोलनकर्त्या विद्यार्थ्यांच्या प्रमुख मागण्या मान्य करत तब्बल आठ वर्षांनंतर अलिगढ मुस्लिम विद्यापीठ छात्रसंघाच्या (AMUSU) निवडणुका घेण्याची अधिकृत घोषणा केली आहे. शैक्षणिक सत्र २०२६-२७ साठी येत्या ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी या निवडणुकांसाठी मतदान पार पडणार आहे. त्याचबरोबर, विद्यार्थ्यांचा वाढता रोष आणि प्रशासकीय पेच लक्षात घेता कुलगुरू प्रा. नईमा खातून यांनी विद्यापीठाचे तत्कालीन प्रॉक्टर प्रा. मोहम्मद नावेद खान यांना पदावरून हटवून त्यांच्या जागी राज्यशास्त्र विभागाचे प्राध्यापक मोहम्मद नफीस अहमद अंसारी यांची नवे प्रॉक्टर म्हणून नियुक्ती केली आहे. या निर्णयामुळे विद्यापीठ परिसरातील दीर्घकाळ चाललेला तणाव निवळण्यास मदत झाली आहे.

विद्यापीठ कॅम्पसमधील ‘डक पॉइंट’ येथे २१ सप्टेंबर २०२६ पासून पदव्युत्तर पदवीचा (पीजी) विद्यार्थी यासिर फहद याने छात्रसंघ निवडणुका तातडीने जाहीर करण्याच्या मागणीसाठी बेमुदत उपोषण सुरू केले होते. हे उपोषण सलग १९ ते २० दिवस चालले. उपोषणाचा कालावधी जसजसा वाढत गेला, तसतसा विद्यार्थ्यांमधील असंतोष शिगेला पोहोचला आणि मोठ्या संख्येने विद्यार्थ्यांनी या आंदोलनाला पाठिंबा दिला. अखेर परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून ९ ऑक्टोबर रोजी विद्यापीठाच्या कुलगुरू प्रा. नईमा खातून यांनी स्वतः धरणे आंदोलन स्थळी भेट दिली. त्यांनी उपोषणकर्त्या विद्यार्थ्यांशी सविस्तर चर्चा केली आणि यासिर फहद याला स्वतःच्या हाताने ज्यूस पाजून त्याचे बेमुदत उपोषण सोडवले. प्रशासनाने विद्यार्थ्यांच्या मागण्यांसमोर नमते घेतल्याचे स्पष्ट झाल्यानंतर आंदोलनस्थळी विद्यार्थ्यांकडून घोषणाबाजी करत आनंदोत्सव साजरा करण्यात आला.

कुलसचिवांच्या कार्यालयाकडून जारी करण्यात आलेल्या अधिकृत निवेदनानुसार, छात्रसंघ निवडणुका पारदर्शक आणि शांततेत पार पाडण्यासाठी विधी विभागाचे प्राध्यापक जावेद तालिब यांची मुख्य निवडणूक अधिकारी (Chief Election Officer) म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. आगामी ५ नोव्हेंबर रोजी प्रत्यक्ष मतदान होणार असून, निवडणूक प्रक्रियेचे संपूर्ण वेळापत्रक लवकरच जाहीर केले जाईल, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. अलिगढ मुस्लिम विद्यापीठात शेवटच्या वेळी २०१८ मध्ये छात्रसंघाच्या निवडणुका झाल्या होत्या. त्यानंतर विविध प्रशासकीय, राजकीय आणि तांत्रिक कारणांमुळे या निवडणुका सातत्याने लांबणीवर पडत राहिल्या. तब्बल आठ वर्षांनंतर विद्यापीठात पुन्हा एकदा लोकशाही प्रक्रियेची आणि छात्र राजकारणाची पुनरावृत्ती होत असल्याने विद्यार्थ्यांमध्ये उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे.

दरम्यान, आंदोलक विद्यार्थ्यांच्या मुख्य मागण्यांपैकी एक महत्त्वाची मागणी तत्कालीन प्रॉक्टर यांच्या उचलबांगडीची होती. विद्यापीठ प्रशासनाने या मागणीचीही गांभीर्याने दखल घेतली. कुलसचिवांनी जारी केलेल्या कार्यालयीन आदेशानुसार, कुलगुरूंनी आपल्या अधिकारांचा वापर करत प्रॉक्टर प्रा. मोहम्मद नावेद खान यांना पदावरून हटवले. त्यांच्या जागी राज्यशास्त्र विभागाचे प्रा. मोहम्मद नफीस अहमद अंसारी यांची पुढील दोन वर्षांसाठी किंवा पुढील आदेशापर्यंत नवीन प्रॉक्टर म्हणून तात्काळ नियुक्ती करण्यात आली आहे. काही अनधिकृत वर्तुळात आणि सोशल मीडियावर प्रॉक्टर यांनी स्वतःहून राजीनामा दिल्याची चर्चा रंगली असली, तरी अधिकृत प्रशासकीय आदेशानुसार ही थेट प्रशासकीय फेरबदल आणि पदावरून हटवण्याची कारवाई असल्याचे स्पष्ट होते.

उपोषण सोडवल्यानंतर कुलगुरू प्रा. नईमा खातून यांनी विद्यार्थ्यांशी संवाद साधत त्यांच्या भूमिकेचे कौतुक केले. कुलगुरू म्हणाल्या की, विद्यार्थ्यांचे हे आंदोलन पूर्णपणे लोकशाही मार्गाने, शांततापूर्ण आणि तत्त्वनिष्ठ होते आणि अखेर या संघर्षाचे सकारात्मक फळ मिळाले आहे. त्या लोकशाही भावनेचा आणि विद्यार्थ्यांच्या अधिकारांचा आदर करत विद्यापीठाने त्यांच्या सर्व रास्त मागण्या मान्य केल्या आहेत. चर्चेच्या माध्यमातून पुढे जाण्याचा मार्ग सुकर झाला असून, यापुढेही संपूर्ण कॅम्पसमध्ये असाच परस्परांवरील विश्वास, सामंजस्य आणि शांततापूर्ण वातावरण विद्यार्थ्यांनी कायम ठेवावे, असे आवाहन त्यांनी यावेळी केले.

अलिगढ मुस्लिम विद्यापीठाचा इतिहास पाहता येथील छात्रसंघाने देशाच्या राजकारणात आणि सामाजिक चळवळींमध्ये अनेक दिग्गज नेते दिले आहेत. मात्र २०१८ नंतर निवडणुका न झाल्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या हक्कांचा, वसतिगृहातील समस्यांचा आणि शैक्षणिक अडचणींचा आवाज विद्यापीठ प्रशासनापर्यंत पोहोचवण्यासाठी कोणतीही थेट लोकशाही व्यवस्था अस्तित्वात नव्हती. विद्यार्थ्यांच्या म्हणण्यानुसार, छात्रसंघाच्या अभावामुळे प्रशासकीय मनमानी वाढली होती आणि विद्यार्थ्यांचे प्रश्न दुर्लक्षित राहिले होते. याच पार्श्वभूमीवर नव्या पिढीतील विद्यार्थ्यांनी एकजुटीने लढा उभारत केवळ घोषणा न करता थेट उपोषणाचे हत्यार उपसले, ज्याचा दबाव विद्यापीठ प्रशासनावर अखेर यशस्वी ठरला.

या निर्णयामुळे विद्यापीठ आवारातील तणावपूर्ण वातावरण संपुष्टात आले असून कॅम्पसमध्ये पुन्हा एकदा शैक्षणिक आणि राजकीय घडामोडींना वेग आला आहे. नवे प्रॉक्टर प्रा. नफीस अहमद अंसारी यांच्यासमोर आता कॅम्पसमधील कायदा, सुव्यवस्था आणि विद्यार्थ्यांची सुरक्षितता राखण्याचे मोठे आव्हान असणार आहे. दुसरीकडे, मुख्य निवडणूक अधिकारी प्रा. जावेद तालिब यांच्या नेतृत्वाखालील निवडणूक समिती लवकरच आचारसंहिता, उमेदवारी अर्ज भरण्याची प्रक्रिया आणि मतमोजणीबाबतची सविस्तर नियमावली जाहीर करणार आहे. तब्बल आठ वर्षांच्या मोठ्या खंडानंतर होणाऱ्या या निवडणुका शांततेत आणि सुरळीत पार पाडणे हे प्रशासनासमोर आगामी काही आठवड्यांत मुख्य उद्दिष्ट असणार आहे. एकूणच, शांततापूर्ण सत्याग्रह आणि संवाद यांच्या जोरावर मिळवलेला हा विजय विद्यापीठाच्या इतिहासात मैलाचा दगड ठरला आहे.