स्थान: Bihar
वार्ताहर: साहिल येरने
बिहार विधान परिषदेच्या आगामी निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर राज्यातील सत्ताधारी राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीत म्हणजेच एनडीएमध्ये अंतर्गत संघर्ष उघडपणे समोर आला आहे. सारण शिक्षक मतदारसंघाच्या जागेवरून सुरू झालेला हा राजकीय वाद आता थेट युतीतील घटक पक्षांमधील मतभेदांचे कारण ठरत आहे. या मतदारसंघात एनडीएच्या वतीने मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांच्या जनता दल युनायटेडने आनंद पुष्कर यांना अधिकृत उमेदवारी दिली आहे. मात्र, दुसरीकडे राष्ट्रीय लोक मोर्चा पक्षाचे प्रदेश सरचिटणीस आणि मुख्य प्रवक्ते रामपुकार सिन्हा यांनी अपक्ष म्हणून उमेदवारी अर्ज दाखल करत आव्हान उभे केले आहे. विशेष म्हणजे, सिन्हा यांच्या या अपक्ष उमेदवारीला आरएलएम पक्षाच्या चारपैकी तब्बल तीन आमदारांनी जाहीर आणि प्रत्यक्ष पाठिंबा दिल्याने बिहारच्या राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे.
सारण शिक्षक मतदारसंघासाठी उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याच्या दिवशी राजकीय घडामोडींना वेग आला. रामपुकार सिन्हा यांनी ५ ऑक्टोबर रोजी अपक्ष उमेदवार म्हणून आपला नामनिर्देशन अर्ज दाखल केला. यावेळी आरएलएम पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष तथा दिनारा मतदारसंघाचे आमदार आलोक कुमार सिंह, पक्षाचे विधिमंडळ नेते तथा मधुबनीचे आमदार माधव आनंद आणि बाजपट्टीचे आमदार रामेश्वर महतो हे तिन्ही लोकप्रतिनिधी प्रत्यक्ष उपस्थित होते. या तिन्ही आमदारांनी पक्षाच्या आणि युतीच्या अधिकृत निर्णयाला डावलून आपल्याच पक्षातील बंडखोर नेत्याच्या पाठीशी उभे राहण्याचा निर्णय घेतला. आरएलएम पक्षात एकूण चार आमदार असून त्यापैकी तीन आमदारांनी थेट बंडखोरीला साथ दिली आहे, तर चौथ्या आमदार पक्षाचे संस्थापक उपेंद्र कुशवाहा यांच्या पत्नी स्नेहलता कुशवाहा आहेत. त्यामुळे या भूमिकेमुळे जेडीयू आणि आरएलएम यांच्यातील समन्वय पूर्णपणे बिघडल्याचे दिसून येत आहे.
जागावाटपाच्या सूत्रानुसार सारण शिक्षक मतदारसंघ हा एनडीएमध्ये जेडीयूच्या वाट्याला गेला होता. जेडीयूने आनंद पुष्कर यांना उमेदवारी जाहीर करून मोर्चेबांधणी सुरू केली होती. मात्र, रामपुकार सिन्हा हे दीर्घकाळापासून या शिक्षक मतदारसंघातून निवडणूक लढवण्यासाठी तयारी करत होते. युतीमध्ये ही जागा आरएलएमला न मिळाल्याने आणि पक्षाने त्यांना तिकीट न दिल्याने सिन्हा यांनी अपक्ष रिंगणात उतरण्याचा आक्रमक निर्णय घेतला. या जागेसाठी येत्या २३ ऑक्टोबर रोजी प्रत्यक्ष मतदान होणार असून २७ ऑक्टोबर रोजी मतमोजणी होणार आहे. मतदानाला अत्यंत कमी कालावधी शिल्लक असतानाच सत्ताधारी आघाडीतील घटक पक्षांमध्ये निर्माण झालेल्या या दुहीमुळे विरोधकांच्या हातात आयते कोलीत मिळाले आहे.
बंडखोर आमदारांनी आपल्या या अनपेक्षित भूमिकेचे जोरदार समर्थन केले आहे. राजकारण म्हणजे केवळ निवडणुका जिंकणे किंवा सत्तेची पदे मिळवणे नव्हे, तर पक्षासाठी अहोरात्र घाम गाळणाऱ्या निष्ठावान कार्यकर्त्यांचा सन्मान आणि त्यांचा विश्वास टिकवून ठेवणे ही लोकप्रतिनिधींची जबाबदारी असते, असे या आमदारांनी नमूद केले. आमदार आलोक कुमार सिंह आणि आमदार माधव आनंद यांनी स्पष्ट केले की, रामपुकार सिन्हा यांनी गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ पक्षाच्या विस्तारासाठी आणि स्थानिक शिक्षकांच्या न्याय्य हक्कांसाठी सातत्याने काम केले आहे. स्थानिक कार्यकर्ते आणि शिक्षक वर्गाच्या तीव्र आग्रहाखातरच आम्ही सिन्हा यांच्या उमेदवारीला पाठिंबा देत आहोत. त्याचबरोबर, हा पाठिंबा स्थानिक पातळीवरील शिक्षकांच्या प्रश्नांवर आधारित असून, याचा अर्थ बिहारमधील एनडीए सरकारमधून बाहेर पडणे किंवा सरकारवरील विश्वास गमावणे असा होत नाही, असा सावध पवित्राही आमदारांनी घेतला आहे.
दुसरीकडे, आरएलएमचे प्रमुख आणि राज्यसभा खासदार उपेंद्र कुशवाहा यांनी या संपूर्ण प्रकरणावर पक्षाची बाजू सावरण्याचा प्रयत्न केला आहे. पक्षात कोणत्याही प्रकारची फूट किंवा बंडखोरी झालेली नाही, असा दावा त्यांनी केला आहे. आरएलएम हा एनडीएचा एक विश्वासू आणि कटिबद्ध घटक पक्ष असून आम्ही एनडीएच्या सर्व अधिकृत उमेदवारांच्या विजयासाठी एकदिलाने प्रयत्न करत आहोत, असे त्यांनी स्पष्ट केले. मात्र, पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष आणि गटनेत्यासह तीन आमदार उघडपणे प्रचारात उतरून बंडखोर उमेदवाराचा प्रचार करत असताना, उपेंद्र कुशवाहा यांच्या विधानावर राजकीय विश्लेषकांकडून शंका उपस्थित केल्या जात आहेत. पक्षाच्या धोरणांविरोधात जाणाऱ्या या आमदारांवर पक्षश्रेष्ठी काही शिस्तभंगाची कारवाई करणार की याकडे दुर्लक्ष करणार, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
बिहारमध्ये यापूर्वी विरोधी महाआघाडीमध्ये अंतर्गत कलह आणि जागावाटपावरून नाराजी नाट्य पाहायला मिळाले होते. आता सत्ताधारी एनडीएमध्येही अशाच प्रकारची कुरघोडी आणि अंतर्गत संघर्ष चव्हाट्यावर आल्याने राजकीय वातावरण चांगलेच तापले आहे. शिक्षक मतदारसंघातील मतदार प्रामुख्याने सुशिक्षित आणि शिक्षक वर्गातील असल्याने तेथील राजकीय समीकरणे सामान्य मतदारसंघांपेक्षा वेगळी असतात. एकाच विचारसरणीच्या दोन उमेदवारांमध्ये मतविभागणी होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाल्याने जेडीयूचे अधिकृत उमेदवार आनंद पुष्कर यांच्या समोरील अडचणी वाढल्या आहेत. जेडीयूच्या स्थानिक पदाधिकाऱ्यांनी या प्रकारावर तीव्र नाराजी व्यक्त करत, मित्रपक्षाच्या आमदारांनी आघाडी धर्माचे काटेकोर पालन केले पाहिजे, अशी मागणी केली आहे.
सारण शिक्षक मतदारसंघातील ही लढत आता केवळ उमेदवारांपुरती मर्यादित न राहता एनडीएच्या अंतर्गत एकतेची आणि मित्रपक्षांमधील समन्वयाची मोठी परीक्षा ठरली आहे. पक्षाचे बंडखोर नेते रामपुकार सिन्हा यांना मिळालेला आमदारांचा पाठिंबा प्रत्यक्ष मतदानात किती मतात रूपांतरित होतो आणि जेडीयूचे अधिकृत उमेदवार या आव्हानाला कसे सामोरे जातात, यावरच या जागेचे भवितव्य अवलंबून आहे. २३ ऑक्टोबर रोजी होणाऱ्या मतदानानंतर २७ ऑक्टोबरला येणारा निकालच या बंडखोरीचा एनडीएवर काय परिणाम झाला हे स्पष्ट करेल.
