स्थान: Lokhit newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
भारतीय स्मार्टफोन बाजारात गेल्या काही महिन्यांत वेगाने मोठे बदल झाले असून सर्वसामान्य ग्राहकांच्या खिशावर त्याचा थेट परिणाम जाणवू लागला आहे. काही काळापूर्वीपर्यंत १० हजार रुपयांच्या बजेटमध्ये दर्जेदार ५G कनेक्टिव्हिटी, उत्तम बॅटरी बॅकअप, चांगला कॅमेरा आणि सुरळीत परफॉर्मन्स देणारे अनेक पर्याय सहज उपलब्ध होते. मात्र, आता हे चित्र पूर्णपणे बदलले असून १० हजार रुपयांच्या आसपास चांगला ५G स्मार्टफोन शोधणे ग्राहकांसाठी अत्यंत कठीण झाले आहे. चांगल्या दर्जाचा डिस्प्ले, आधुनिक कॅमेरा सेन्सर, पुरेशी रॅम आणि स्टोरेज असणाऱ्या स्मार्टफोनसाठी आता ग्राहकांना आपले बजेट १५ हजार ते २० हजार रुपयांपर्यंत वाढवावे लागत आहे. बजेट श्रेणीतील या अनपेक्षित दरवाढीमुळे नवीन फोन खरेदी करू इच्छिणाऱ्या ग्राहकांना मोठ्या आर्थिक तडजोडी कराव्या लागत आहेत. देशात ५G नेटवर्कचा विस्तार वेगाने सुरू असताना बजेट ५G फोन बाजारातून कमी होणे हा तंत्रज्ञान क्षेत्रातील एक मोठा विरोधाभास मानला जात आहे.
स्मार्टफोन बाजाराचा इतिहास पाहिला तर भारतातील ५G सेवेच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अनेक आघाडीच्या कंपन्यांनी आक्रमक रणनीती आखत १० हजार रुपयांच्या मर्यादेत ५G फोन्स लाँच केले होते. तंत्रज्ञान प्रेमी आणि बजेट ग्राहकांनी या मॉडेल्सना भरभरून प्रतिसाद दिला होता. एकाच वेळी वेगवान इंटरनेट, मोठी बॅटरी आणि रोजच्या वापरासाठी आवश्यक असणारा परफॉर्मन्स मिळाल्याने ही श्रेणी प्रचंड लोकप्रिय ठरली होती. मात्र, जागतिक पातळीवर सुट्या भागांच्या किमतीत झालेली वाढ आणि तंत्रज्ञानातील गुंतागुंत यामुळे कंपन्यांना या किमतीत ५G फोन टिकवणे अशक्य झाले आहे. आजच्या घडीला १० हजार रुपयांच्या सेगमेंटमध्ये कंपन्या पुन्हा एकदा ४G स्मार्टफोन्स बाजारात उतरवत आहेत किंवा अत्यंत मर्यादित फीचर्स असलेले बेसिक मॉडेल्स सादर करत आहेत.
बाजारातील विश्लेषक संस्थांच्या ताज्या अहवालांनुसार, भारतात १५ हजार रुपयांपेक्षा कमी किमतीच्या स्मार्टफोनच्या शिपमेंटमध्ये मोठी घट नोंदवली गेली आहे. विशेषतः १०० डॉलर्स म्हणजेच सुमारे ९ हजार ५०० ते १० हजार रुपयांखालील सेगमेंटचा बाजारातील एकूण वाटा वेगाने आक्रसला आहे. याउलट, भारतीय स्मार्टफोन बाजाराची सरासरी विक्री किंमत म्हणजेच एव्हरेज सेलिंग प्राईस सातत्याने वाढत असल्याचे दिसून येत आहे. कंपन्यांचे संपूर्ण लक्ष आता अधिक नफा मिळवून देणाऱ्या मिड-रेंज आणि प्रीमियम सेगमेंटवर केंद्रित झाले आहे. त्यामुळे सुरुवातीच्या स्तरावर स्मार्टफोन अपग्रेड करू पाहणाऱ्या ग्राहकांसमोर पर्यायांची मोठी चणचण निर्माण झाली आहे.
या दरवाढीमागे आणि ५G फोन्सच्या गायब होण्यामागे अनेक महत्त्वाची तांत्रिक व आर्थिक कारणे आहेत. यामध्ये सर्वात प्रमुख कारण म्हणजे स्मार्टफोनसाठी लागणाऱ्या घटकांच्या खर्चात झालेली प्रचंड वाढ मानली जाते. मेमरी चिप्स, डी-रॅम, फ्लॅश स्टोरेज आणि ५G प्रोसेसरचे दर आंतरराष्ट्रीय बाजारात वाढले आहेत. ५G तंत्रज्ञानासाठी आवश्यक असणारे मॉडेम आणि चिपसेट हे नेहमीच्या ४G चिपसेटपेक्षा अधिक महाग असतात. याशिवाय उच्च रिफ्रेश रेट असलेले डिस्प्ले आणि प्रगत कॅमेरा सेन्सर बेस मॉडेलमध्ये समाविष्ट केल्यामुळे फोनचा उत्पादन खर्च कमालीचा वाढला आहे. आजकाल ग्राहकांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच एआय-आधारित फीचर्स आणि प्रगत कॅमेरा प्रणाली हवी असते, ज्यामुळे फोनचा एकूण निर्मिती खर्च आणखी वाढतो.
दुसरे महत्त्वाचे कारण म्हणजे नफ्याचे प्रमाण होय. १० हजार रुपयांच्या खालील श्रेणीमध्ये फोन विकताना कंपन्यांना मिळणारा नफ्याचा वाटा अत्यंत नगण्य असतो. अनेकदा सुट्या भागांच्या किमती वाढल्यास कंपन्यांना तोटा सहन करावा लागतो. अशा स्थितीत टिकून राहण्यासाठी ब्रँड्सनी आपले उत्पादन आणि मार्केटिंगचे बजेट १५ हजार ते २५ हजार रुपयांच्या दरम्यान असणाऱ्या मिड-रेंज स्मार्टफोन्सकडे वळवले आहे. या श्रेणीत आधुनिक फीचर्स देणे आणि त्याच वेळी योग्य नफा कमावणे कंपन्यांना अधिक सोपे जाते. परिणामी, बजेट ५G श्रेणीतील नवनवीन फोन्सचे लाँचिंग जवळपास थांबले आहे.
या संपूर्ण परिस्थितीचा सर्वाधिक फटका देशातील मध्यमवर्गीय आणि विद्यार्थी वर्गाला बसत आहे. ज्या ग्राहकांचे बजेट कडकपणे १० हजार रुपयांचे आहे, त्यांना आता एकतर जुन्या ४G कनेक्टिव्हिटीवर समाधान मानावे लागत आहे किंवा दुय्यम दर्जाचे स्पेसिफिकेशन्स स्वीकारावे लागत आहेत. अनेक ग्राहक फोन खरेदी पुढे ढकलत आहेत किंवा फायनान्स आणि ईएमआय पर्यायांचा वापर करून जास्त किमतीचा फोन खरेदी करत आहेत. यामुळे ग्राहकांच्या स्मार्टफोन बदलण्याच्या चक्राचा कालावधीही वाढला असून लोक एकच फोन जास्त काळ वापरण्याकडे झुकत आहेत.
भारतात ५G तंत्रज्ञान खेड्यापाड्यांपर्यंत आणि निमशहरी भागात पोहोचवण्यासाठी स्वस्त ५G उपकरणांची मोठी आवश्यकता आहे. मात्र, सध्याची बाजाराची दिशा पाहता नजीकच्या भविष्यात १० हजार रुपयांच्या आत सर्वसमावेशक फीचर्स असलेला ५G स्मार्टफोन मिळणे कठीण दिसते. जोपर्यंत प्रोसेसर आणि मेमरी चिप्सच्या किमती मोठ्या प्रमाणावर खाली येत नाहीत किंवा उत्पादन खर्चात मोठी बचत होत नाही, तोपर्यंत बजेट स्मार्टफोन खरेदीदारांना अधिक पैशांची तरतूद करणे अपरिहार्य ठरणार आहे.
Leave a Reply