स्थान: Lokhit newsroom
वार्ताहर: साहिल येरने
नवी दिल्लीतील ऐतिहासिक जंतर-मंतर मैदानावर शनिवारी कॉकरोच जनता पार्टीने (सीजेपी) पुकारलेल्या ‘जंतर-मंतर २.०’ महामोर्चाच्या पार्श्वभूमीवर देशाच्या राजधानीत अभूतपूर्व सुरक्षा व्यवस्था तैनात करण्यात आली आहे. दिल्ली पोलिसांनी कायदा आणि सुव्यवस्थेचे कारण देत या आंदोलनाला कोणतीही अधिकृत परवानगी दिलेली नाही. तरीही पक्षाने आपल्या कार्यकर्त्यांना आणि समर्थकांना शनिवारी सकाळी १० वाजता जंतर-मंतर येथे मोठ्या संख्येने एकत्र येण्याचे खुले आवाहन केले आहे. या संभाव्य गर्दीमुळे राजधानीत शांतता बिघडू नये म्हणून केंद्र सरकारने केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलाच्या (सीएपीएफ) तब्बल २२१ कंपन्या राजधानीच्या विविध संवेदनशील भागांत तैनात करण्याचा निर्णय घेतला आहे. केंद्रीय गृह मंत्रालयाने ८ ते १२ ऑक्टोबर या कालावधीत दिल्लीच्या सुरक्षेसाठी केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलाच्या अतिरिक्त तुकड्यांना मंजुरी दिली आहे. या निर्णयानुसार सुमारे २३ हजार निमलष्करी जवान राजधानीत दाखल झाले आहेत. विविध वृत्तसंकेतस्थळांच्या माहितीनुसार या जवानांची संख्या २२ हजार ते २६ हजार इतकी असण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. यामध्ये केंद्रीय राखीव पोलीस दल (सीआरपीएफ), जलद कृती दल (आरएएफ), सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी), भारत-तिबेट सीमा पोलीस (आयटीबीपी) आणि केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दल (सीआयएसएफ) यांसारख्या प्रमुख दलांमधील जवानांचा समावेश आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, २२१ कंपन्यांपैकी १११ कंपन्या आधीच शहरात तैनात होत्या, तर उर्वरित ११० कंपन्यांना तातडीने पश्चिम बंगाल, जम्मू-काश्मीर आणि छत्तीसगड यांसारख्या इतर राज्यांमधून दिल्लीत पाचारण करण्यात आले आहे. केंद्रीय निमलष्करी दलांसोबतच दिल्ली पोलिसांचे स्वतःचे सुमारे १५ हजार ते २० हजार जवान प्रत्यक्ष रस्त्यावर गस्त घालत आहेत. त्यामुळे संपूर्ण राजधानीत सुमारे चाळीस हजारांहून अधिक सशस्त्र जवान सुरक्षेसाठी सज्ज झाले आहेत. संवेदनशील शासकीय इमारती, संसद मार्ग, जंतर-मंतर परिसर तसेच दिल्ली-नोएडा जोडणाऱ्या चिल्ला सीमेवर कडक नाकाबंदी करण्यात आली आहे. संशयास्पद हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवण्यासाठी ड्रोन कॅमेरे आणि सीसीटीव्ही यंत्रणेची मदत घेतली जात आहे. राष्ट्रीय राजधानीच्या सीमावर्ती भागांत येणाऱ्या वाहनांची कसून तपासणी केली जात असल्याने सीमेवर वाहनांच्या लांबच लांब रांगा लागण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. प्रवाशांना होणारा त्रास लक्षात घेऊन वाहतूक पोलिसांनी पर्यायी मार्गांचा वापर करण्याचे आवाहन केले आहे. कॉकरोच जनता पार्टीने या आंदोलनाची हाक देण्यामागे मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी हे प्रमुख कारण आहे. निवडणूक आयोगामार्फत राबवण्यात येणाऱ्या मतदार यादीच्या विशेष पुनर्रचना मोहिमेत (स्पेशल इंटेन्सिव्ह रिव्हिजन – एसआयआर) गंभीर त्रुटी आणि गैरप्रकार असल्याचा आरोप या पक्षाने केला आहे. मतदार याद्यांमधून अनेक पात्र नागरिकांची नावे वगळण्यात आल्याचा तसेच लोकशाही प्रक्रियेत पारदर्शकता नसल्याचा दावा पक्षाच्या नेत्यांनी केला आहे. या मुद्द्यावरून विरोधकांनीही निवडणूक आयोगाच्या कार्यपद्धतीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले असून, विविध विरोधी राजकीय पक्ष आणि प्रमुख विद्यार्थी संघटनांनी या आंदोलनाला आपला जाहीर पाठिंबा दर्शवला आहे. त्यामुळे हे आंदोलन केवळ एका पक्षापुरते मर्यादित न राहता व्यापक राजकीय स्वरूप धारण करण्याची चिन्हे दिसत आहेत. दुसऱ्या बाजूला दिल्ली पोलीस प्रशासनाने कोणतीही अनुचित घटना घडू नये यासाठी अत्यंत सावध पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे. पोलिसांनी जंतर-मंतर परिसरात भारतीय नागरिक सुरक्षा संहितेनुसार जमावबंदीचे आदेश लागू करण्याचा इशारा दिला असून, चारपेक्षा जास्त व्यक्तींना एकत्र येण्यास सक्त मनाई करण्यात आली आहे. कार्यकर्त्यांना दिल्लीत प्रवेश करण्यापासून रोखण्यासाठी सीमा भागांवर लोखंडी बॅरिकेड्स उभारण्यात आले आहेत. सूत्रांच्या माहितीनुसार, आंदोलन चिघळू नये म्हणून पक्षाच्या काही स्थानिक नेत्यांवर नजर ठेवण्यात येत असून काहींना प्रतिबंधात्मक नोटिसा बजावण्यात आल्या आहेत. कोणतीही अधिकृत परवानगी नसताना जर कार्यकर्त्यांनी जंतर-मंतरकडे मोर्चा काढण्याचा प्रयत्न केला, तर त्यांच्यावर कडक कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असा स्पष्ट इशारा पोलिसांनी दिला आहे. या सुरक्षा व्यवस्थेचा मोठा परिणाम दिल्लीतील सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन जनजीवनावर आणि दळणवळणावर होताना दिसत आहे. विशेषतः दिल्ली, नोएडा आणि गाझियाबाद यांना जोडणाऱ्या प्रमुख रस्त्यांवर वाहतूक अत्यंत संथ गतीने सुरू आहे. मेट्रो स्थानकांवरही खबरदारीचा उपाय म्हणून अतिरिक्त सुरक्षा रक्षक तैनात करण्यात आले आहेत. जंतर-मंतर आणि संसद भवनाजवळील प्रमुख मेट्रो स्थानकांचे काही प्रवेशद्वार गर्दीच्या नियंत्रणासाठी तात्पुरते बंद ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. शहरातील व्यापारी संकुले आणि बाजारपेठांमध्येही पोलिसांचे पथक गस्त घालत आहे, जेणेकरून कोणत्याही अफवेमुळे घबराट पसरू नये. नागरिकांनी केवळ अधिकृत सूचनांवर विश्वास ठेवावा आणि कोणत्याही अफवांना बळी पडू नये, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे. कॉकरोच जनता पार्टी ही राजकीय आणि सामाजिक चळवळींमधून उगम पावलेली संघटना असून, सोशल मीडियावरील आक्रमक मोहिमांमुळे आणि विद्यार्थी आंदोलनांमधील सक्रियतेमुळे ती यापूर्वी देशभरात चर्चेत आली होती. पक्षाच्या विचित्र वाटणाऱ्या नावामुळे सुरुवातीला समाजमाध्यमांवर कुतूहल निर्माण झाले असले, तरी अलीकडच्या काळात त्यांनी निवडणूक सुधारणा आणि सामान्य नागरिकांच्या मताधिकारावरून घेतलेली आक्रमक भूमिका विशेष लक्षवेधी ठरली आहे. पक्षाचे पदाधिकारी आपल्या आंदोलनाच्या भूमिकेवर ठाम असून, शांततापूर्ण मार्गाने निदर्शने करणे हा संविधानाने दिलेला लोकशाही अधिकार असल्याचा दावा त्यांनी केला आहे. मात्र, प्रशासनाने राष्ट्रीय सुरक्षेचा आणि सार्वजनिक शांततेचा हवाला देत आंदोलनाला परवानगी देण्यास पूर्णपणे नकार दिला आहे. एकंदरीत पाहता, शनिवारी नियोजित असलेल्या या आंदोलनावरून राजधानी दिल्लीत प्रशासन आणि आंदोलनकर्ते यांच्यात मोठा संघर्ष उफाळण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. एकीकडे पोलिसांनी कोणत्याही परिस्थितीत गर्दी जमू न देण्याचा कडक पवित्रा घेतला आहे, तर दुसरीकडे पक्षाचे कार्यकर्ते कोणत्याही अडथळ्यांना न जुमानता जंतर-मंतरवर पोहोचण्याचा निर्धार व्यक्त करत आहेत. गृह मंत्रालयाने तैनात केलेल्या हजारो सुरक्षा जवानांमुळे संपूर्ण दिल्लीला अक्षरशः छावणीचे स्वरूप आले आहे. येत्या काही तासांत आंदोलक आणि पोलीस प्रशासन यांच्यातील घडामोडी कशा प्रकारे आकार घेतात आणि हा तणाव शांततेत मिटतो की चिघळतो, याकडे संपूर्ण देशाचे आणि राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.
Leave a Reply