स्थान: परभणी
# जलतारा शोषखड्डे अभियान: परभणीत अधिकारी-कर्मचाऱ्यांनी स्वतः पुढाकार घ्यावा, जिल्हाधिकाऱ्यांचे आवाहन
परभणी, दि. २३ : भविष्यातील पाणीटंचाईचा सामना करण्यासाठी आजपासूनच पावसाच्या पाण्याचे नियोजन करणे आवश्यक आहे. पाऊस पडून पाणी वाहून जाण्याऐवजी ते जमिनीत मुरले, तर भूजल पातळी वाढविण्यास आणि विहिरी तसेच बोअरवेलच्या पुनर्भरणास मदत होऊ शकते. याच उद्देशाने परभणी जिल्ह्यात जलतारा शोषखड्डे आणि जलपुनर्भरणाच्या उपाययोजनांना लोकचळवळीचे स्वरूप देण्याचे आवाहन जिल्हाधिकारी संजयसिंह चव्हाण यांनी केले आहे. शासकीय अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी स्वतः पुढाकार घेऊन आपल्या निवासस्थानी आणि शेतात प्राधान्याने शोषखड्डे तयार करावेत, तसेच या कामाचे छायाचित्र काढून जनजागृतीसाठी प्रसारित करावे, असे त्यांनी म्हटले आहे.
## पावसाचे पाणी जमिनीत मुरविण्यावर भर
पावसाचे पाणी वाहून गेल्यानंतर त्याचा स्थानिक जलसाठ्यांना अपेक्षित फायदा होत नाही. त्यामुळे उपलब्ध जागा, जमिनीचा प्रकार आणि परिसराची भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन पाणी जमिनीत मुरविण्याचे उपाय करणे महत्त्वाचे ठरते. जलतारा शोषखड्डे हे अशा उपायांपैकी एक साधन असून, योग्य ठिकाणी आणि योग्य पद्धतीने तयार केल्यास पावसाच्या पाण्याच्या पुनर्भरणासाठी त्यांचा उपयोग होऊ शकतो.
भूजल पातळी वाढविणे, विहिरी आणि बोअरवेलचे पुनर्भरण करणे तसेच भविष्यातील पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करण्यासाठी जलपुनर्भरणाच्या उपाययोजना उपयुक्त ठरू शकतात. मात्र, त्यांचा परिणाम स्थानिक भूगर्भरचना, मातीची पाणी शोषण्याची क्षमता आणि पावसाचे प्रमाण अशा घटकांवर अवलंबून असतो. त्यामुळे शोषखड्डे तयार करताना स्थानिक परिस्थितीनुसार योग्य जागा आणि पद्धत निवडणे आवश्यक आहे.
## अधिकारी-कर्मचाऱ्यांनी कृतीतून आदर्श घालावा
जलसंधारणाच्या कामात केवळ सूचना देण्यापेक्षा प्रत्यक्ष कृतीतून उदाहरण निर्माण करणे अधिक परिणामकारक ठरू शकते. शासकीय अधिकारी आणि कर्मचारी हे समाजातील महत्त्वाचे घटक असल्याने त्यांनी स्वतःच्या घरात किंवा शेतात जलपुनर्भरणाची कामे केल्यास इतर नागरिकांनाही प्रेरणा मिळू शकते, अशी भूमिका जिल्हाधिकाऱ्यांनी मांडली आहे.
अधिकारी-कर्मचाऱ्यांनी जलतारा शोषखड्डे तयार करून त्यांची छायाचित्रे किंवा सेल्फी जनजागृतीसाठी प्रसारित करावीत, असे आवाहन करण्यात आले आहे. या माध्यमातून जलसंधारणाचे महत्त्व सहकारी कर्मचारी, शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न अपेक्षित आहे.
## लोकसहभागातून जलसंधारणाला व्यापक स्वरूप
पाणीटंचाईचा प्रश्न केवळ एखाद्या गावापुरता किंवा एका विभागापुरता मर्यादित राहत नाही. पिण्याचे पाणी, शेती आणि दैनंदिन गरजांसाठी भूजलावर अवलंबून असलेल्या भागांमध्ये पावसाचे पाणी साठविणे आणि जमिनीत मुरविणे महत्त्वाचे ठरते. यासाठी ग्रामपंचायती, स्थानिक स्वराज्य संस्था, शेतकरी आणि सामाजिक संघटनांचा सहभाग आवश्यक आहे.
प्रत्येक परिसरात एकसारखी उपाययोजना लागू होईलच असे नाही. उपलब्ध जागा, पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह आणि स्थानिक भूगर्भीय परिस्थिती यांचा विचार करून उपाय निवडल्यास जलसंधारणाच्या प्रयत्नांना अधिक चांगली दिशा मिळू शकते. त्याचबरोबर जलस्रोतांचे प्रदूषण टाळणे आणि पाण्याचा काटकसरीने वापर करणेही आवश्यक आहे.
## ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ प्रत्यक्ष कृतीत आणण्याची गरज
जलसंधारण ही केवळ शासनाची जबाबदारी नसून नागरिकांच्या सहभागातून यशस्वी होणारी सामूहिक प्रक्रिया आहे. पावसाचे पाणी जमिनीत मुरविण्याचे प्रयत्न, भूजलाचा जबाबदारीने वापर आणि स्थानिक पातळीवरील जनजागृती यांची सांगड घातल्यास पाणी सुरक्षेच्या दिशेने प्रयत्नांना बळ मिळू शकते.
आज केलेले जलपुनर्भरणाचे प्रयत्न भविष्यातील पाण्याच्या उपलब्धतेसाठी हातभार लावू शकतात; मात्र त्यासाठी सातत्यपूर्ण आणि स्थानिक परिस्थितीला अनुरूप नियोजन आवश्यक आहे. ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ ही संकल्पना प्रत्यक्ष कृतीत उतरवून जलसंधारणाला व्यापक लोकचळवळीचे स्वरूप द्यावे, असे आवाहन जिल्हाधिकारी संजयसिंह चव्हाण यांनी केले आहे.
Leave a Reply