आशियाई स्पर्धेत सीमा कुमारीचे ऐतिहासिक कांस्यपदक

स्थान: Himachal Pradesh

वार्ताहर: साहिल येरने

जपानमधील ऐची-नागोया येथे पार पडलेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारताची २५ वर्षीय धाविका सीमा कुमारी हिने महिलांच्या १०,००० मीटर शर्यतीत कांस्यपदक पटकावून नवा इतिहास रचला आहे. अत्यंत चुरशीच्या ठरलेल्या या शर्यतीत सीमाने ३२ मिनिटे ५०.०५ सेकंदांची वेळ नोंदवत तिसरे स्थान मिळवले. या ऐतिहासिक कामगिरीसह भारताने तब्बल सोळा वर्षांनंतर या प्रकारात आशियाई पदकाचा दुष्काळ संपवला आहे. या अभूतपूर्व यशाने देशभरात कौतुकाचा वर्षाव होत असतानाच, सीमाच्या या यशामागील कौटुंबिक संघर्ष आणि आईबद्दलची तिची काळजी समोर आल्यामुळे क्रीडाप्रेमी भावुक झाले आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देशाचा तिरंगा फडकवणारी सीमा जपानमध्ये खेळत आहे, याची साधी कल्पनाही तिच्या वृद्ध आईला नव्हती. पदकाची खात्री पटल्यानंतरच तिच्या कुटुंबाला या महान कामगिरीची माहिती मिळाली आहे. हिमाचल प्रदेशातील अत्यंत दुर्गम अशा चंबा जिल्ह्यातील चुराह उपविभागातील रेटा या छोट्याशा खेड्यातून सुरू झालेला सीमाचा प्रवास खडतर आव्हानांनी भरलेला आहे. १० जानेवारी २००१ रोजी जन्मलेल्या सीमाने लहान वयातच अनेक कौटुंबिक संकटांचा सामना केला. सीमा अवघ्या बारा वर्षांची असताना तिच्या वडिलांचे आकस्मिक निधन झाले. त्यानंतर तिच्या कुटुंबाची संपूर्ण जबाबदारी तिची आई केसरी देवी यांच्या खांद्यावर आली. गरिबी, डोंगराळ भागातील अपुऱ्या सुविधा आणि रोजच्या जगण्याचा संघर्ष या सर्वांवर मात करत सीमाने धावण्याचा सराव सुरू ठेवला. गावातील कच्च्या आणि चढ-उतारांच्या रस्त्यांवर धावताना तिने पाहिलेले स्वप्न आज आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर प्रत्यक्षात उतरले आहे. वडिलांच्या निधनानंतर खचून न जाता क्रीडा क्षेत्रात ठाम उभे राहण्याचा तिचा निर्धार कौतुकास्पद ठरला. या मोठ्या यशानंतर सीमाने एका मुलाखतीदरम्यान केलेल्या खुलाशामुळे तिची आईबद्दलची अथांग माया स्पष्ट झाली. सीमाची आई केसरी देवी यांचे वय सुमारे ७८ वर्षे असून त्यांना उच्च रक्तदाबाचा जुनाट आजार आहे. सीमा जेव्हा घरापासून दूर कोणत्याही लांबच्या प्रवासाला जाते, तेव्हा तिच्या आईला प्रचंड मानसिक तणाव जाणवतो. आईला काळजी वाटू नये आणि तिच्या आरोग्यावर कोणताही विपरीत परिणाम होऊ नये म्हणून सीमाने आपण जपानला आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सहभागी होण्यासाठी जात असल्याचे आईपासून पूर्णपणे लपवून ठेवले होते. आईला वाटत होते की सीमा नेहमीप्रमाणे बेंगळुरू येथील भारतीय क्रीडा प्राधिकरणाच्या केंद्रात सराव करत आहे. सीमाने हा गुप्त प्रवास केवळ आपल्या मोठ्या बहिणीला सांगितला होता. शर्यत संपल्यानंतर सीमाने सांगितले की, आई खूप वृद्ध आहे आणि माझ्या प्रवासाने तिच्या प्रकृतीवर ताण येतो, म्हणूनच मी ही गोष्ट तिला सांगितली नाही. आता टीव्हीवरील बातम्या पाहून किंवा मोठ्या बहिणीकडून तिला माझ्या यशाची आणि जपान दौऱ्याची माहिती मिळेल. सीमाच्या क्रीडा कारकिर्दीला खरी दिशा २०१५ मध्ये मिळाली, जेव्हा तिची निवड धरमशाला येथील स्पोर्ट्स अथॉरिटी ऑफ इंडियाच्या वसतिगृहासाठी झाली. तेथून तिने व्यावसायिक प्रशिक्षणाला सुरुवात केली आणि स्थानिक तसेच राष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये स्वतःचे वर्चस्व सिद्ध केले. तिची प्रतिभा आणि कठोर परिश्रम पाहून तिला राष्ट्रीय शिबिरात पाचारण करण्यात आले. बेंगळुरूच्या राष्ट्रीय क्रीडा केंद्रात तिने दीर्घ अंतराच्या धावण्याच्या तंत्रावर कठोर मेहनत घेतली. अत्यंत प्रतिकूल आर्थिक परिस्थितीतून पुढे येत तिने राष्ट्रीय स्तरावर अनेक पदके जिंकली, ज्यामुळे तिची निवड २०२६ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेसाठी भारतीय संघात झाली. चंबाच्या डोंगराळ भागातून नागोयाच्या सिंथेटिक ट्रॅकवर धावताना तिने दाखवलेला संयम आणि वेग तिच्या क्रीडा कौशल्याची साक्ष देतो. रेटा गावातील ग्रामस्थ आणि हिमाचल प्रदेशातील क्रीडा वर्तुळात सीमाच्या या विजयामुळे उत्सवाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. एका सामान्य शेतकरी कुटुंबातील मुलीने आंतरराष्ट्रीय पातळीवर देशाचे नाव उंचावल्याचा अभिमान सर्वांना वाटत आहे. सीमाची आई केसरी देवी यांनी मुलीच्या यशावर प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, सीमाला लहानपणापासूनच धावण्याची आणि खेळांची प्रचंड आवड होती. वडिलांचे छत्र हरपल्यानंतरही तिने कधीही खेळाची जिद्द सोडली नाही. आज तिचे वडील हयात असते तर या क्षणी त्यांना झालेला आनंद अवर्णनीय राहिला असता. मुलीच्या या यशाने कुटुंबाचे कष्ट सार्थकी लागले आहेत, अशी भावना त्यांनी व्यक्त केली. महिलांच्या १०,००० मीटर शर्यतीत आशियाई स्तरावर पदकाची प्रतीक्षा भारताला बऱ्याच काळापासून होती. सीमाच्या या कांस्यपदकाने भारतीय ॲथलेटिक्सच्या इतिहासात नवे पान जोडले आहे. डोंगराळ भागातील नैसर्गिक क्षमता आणि कठोर शास्त्रीय प्रशिक्षणाचा योग्य मेळ घातल्यास आंतरराष्ट्रीय पदके मिळवता येतात, हे सीमाने आपल्या कामगिरीतून दाखवून दिले आहे. हे पदक केवळ सीमा कुमारीचे वैयक्तिक यश नसून भारतातील दुर्गम भागातील हजारो तरुणींसाठी एक मोठी प्रेरणा आहे. अत्यंत साध्या कौटुंबिक पार्श्वभूमीतून येऊनही जागतिक दर्जाच्या धावपटूंना कडवी टक्कर देत तिने मिळवलेले हे यश तिच्या अफाट आत्मविश्वासाचे आणि क्रीडा निष्ठेचे प्रतीक आहे.