गोंदिया जिल्हा विकासासाठी प्रशासन-WOTR करार; जलसुरक्षा, हवामानपूरक शेती आणि रोजगारनिर्मितीवर भर

स्थान: गोंदिया

# गोंदिया जिल्हा विकास: जलसुरक्षा, शाश्वत शेती आणि उपजीविका वाढीसाठी प्रशासन-WOTR यांच्यात सामंजस्य करार

गोंदिया जिल्ह्याचा विकास केवळ पायाभूत सुविधांपुरता मर्यादित न राहता जलसुरक्षा, नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन, शेतीची टिकाऊ उत्पादकता आणि ग्रामीण कुटुंबांच्या उत्पन्नवाढीशी जोडला जाणे आवश्यक आहे. या दृष्टीने जिल्हा प्रशासन आणि वॉटरशेड ऑर्गनायझेशन ट्रस्ट (WOTR) यांच्यात झालेला सामंजस्य करार महत्त्वाचा ठरू शकतो. या सहकार्याच्या माध्यमातून जिल्ह्यात शाश्वत आणि सर्वसमावेशक विकासाचे विविध उपक्रम राबविण्याचे नियोजन आहे.

## जिल्हाधिकारी मंदार पत्की यांच्या उपस्थितीत करारावर स्वाक्षऱ्या

गोंदिया, दि. २३ : जिल्ह्याच्या सर्वांगीण, शाश्वत आणि सर्वसमावेशक विकासाला चालना देण्यासाठी जिल्हा प्रशासन, गोंदिया आणि वॉटरशेड ऑर्गनायझेशन ट्रस्ट यांच्यात सामंजस्य करार करण्यात आला. जिल्हाधिकारी मंदार पत्की आणि WOTRचे कार्यकारी संचालक प्रकाश केसकर यांनी या करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या.

या सहकार्यांतर्गत विविध विकास प्रकल्प राबविण्यात येणार असून, त्यासाठी एचडीएफसी बँकेमार्फत निधी उपलब्ध करून दिला जाणार आहे. प्रकल्पांची अंमलबजावणी WOTRच्या माध्यमातून केली जाणार असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. मात्र, या प्रकल्पांसाठी किती निधी उपलब्ध होणार, कोणत्या गावांना प्रथम प्राधान्य दिले जाणार आणि कामांची कालमर्यादा काय असेल, याचा तपशील उपलब्ध माहितीत नमूद नाही.

## जलसुरक्षा आणि एकात्मिक पाणलोट विकासाला प्राधान्य

या उपक्रमांतर्गत जलसुरक्षा, एकात्मिक पाणलोट विकास आणि नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन यांवर विशेष भर दिला जाणार आहे. पाण्याचे संवर्धन, जमिनीतील ओलावा टिकवणे आणि उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा नियोजनबद्ध वापर यांसारख्या बाबी ग्रामीण विकासासाठी महत्त्वाच्या ठरतात.

गोंदिया जिल्ह्यातील भौगोलिक परिस्थिती, नैसर्गिक संसाधने आणि स्थानिक समुदायांच्या गरजा लक्षात घेऊन विकासकामांचे नियोजन केले जाणार आहे. त्यामुळे एकाच प्रकारची योजना सर्वत्र राबविण्याऐवजी स्थानिक गरजांनुसार उपाययोजना आखण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते. प्रत्यक्ष परिणाम मात्र निवडलेल्या प्रकल्पांचे स्वरूप, निधीचे नियोजन आणि अंमलबजावणीच्या गुणवत्तेवर अवलंबून असतील.

## हवामानपूरक शेती आणि ग्रामीण उपजीविकेला चालना

हवामान बदलामुळे शेतीसमोर निर्माण होणाऱ्या आव्हानांचा विचार करून हवामान बदलास अनुकूल शेतीपद्धतींचा प्रसार करण्याचे उद्दिष्ट या सहकार्यामध्ये समाविष्ट आहे. पाणी आणि मातीचे संवर्धन, उपलब्ध संसाधनांनुसार शेतीचे नियोजन आणि शाश्वत कृषिपद्धतींचा अवलंब यामुळे शेतकऱ्यांना बदलत्या परिस्थितीशी जुळवून घेण्यास मदत होऊ शकते.

यासोबतच ग्रामीण भागात उपजीविकेच्या संधी वाढविणे आणि स्थानिक संस्थांचे बळकटीकरण करणे यांनाही महत्त्व दिले जाणार आहे. ग्रामीण कुटुंबांना उत्पन्नाचे अधिक टिकाऊ पर्याय उपलब्ध होण्यासाठी स्थानिक गरजांशी सुसंगत उपक्रम आवश्यक असतात. मात्र, या करारातून नेमक्या कोणत्या व्यवसायांना किंवा उपजीविका प्रकल्पांना मदत मिळणार, याबाबतची माहिती अद्याप स्पष्ट झालेली नाही.

## शासकीय योजनांशी समन्वय आणि लोकसहभाग

केंद्र व राज्य शासनाच्या विविध योजनांशी या उपक्रमांची सांगड घालून उपलब्ध संसाधनांचा प्रभावी वापर करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. जिल्हा प्रशासनाचा समन्वय, एचडीएफसी बँकेचे आर्थिक सहकार्य आणि WOTRचे तांत्रिक ज्ञान व अंमलबजावणीचा अनुभव यांच्या मदतीने विकासकामांना गती देण्याचा कराराचा उद्देश आहे.

जलस्रोतांचे संवर्धन, ग्रामस्तरावरील संस्थांची क्षमता वाढविणे, हवामानपूरक शेतीचा प्रसार आणि शाश्वत उपजीविकेच्या संधी निर्माण करण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सक्रिय सहभाग घेतला जाणार आहे. लोकसहभागामुळे प्रकल्पांच्या नियोजनात स्थानिक गरजा समाविष्ट होण्यास आणि तयार झालेल्या सुविधांची देखभाल करण्यास मदत होऊ शकते.

या प्रसंगी जिल्हा मृदा व जलसंधारण विभागाचे कार्यकारी अभियंता भूमेश दामहे तसेच एचडीएफसी बँकेचे पदाधिकारी उपस्थित होते.

## कराराचे यश अंमलबजावणीवर अवलंबून

गोंदिया जिल्ह्यासाठी हा करार शाश्वत विकासाच्या नव्या उपक्रमांना दिशा देऊ शकतो. मात्र, करारावर स्वाक्षऱ्या होणे ही सुरुवात आहे; अंतिम यश मोजले जाईल ते प्रत्यक्ष कामे किती प्रभावीपणे पूर्ण होतात, जलसुरक्षेत किती सुधारणा होते, शेतकऱ्यांना कितपत लाभ मिळतो आणि ग्रामीण कुटुंबांसाठी किती टिकाऊ संधी निर्माण होतात यावर. प्रकल्पनिहाय निधी, उद्दिष्टे, कालमर्यादा आणि परिणामांची नियमित माहिती सार्वजनिक केल्यास या उपक्रमांची पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व अधिक मजबूत होऊ शकते.