स्थान: Marathvada
वार्ताहर: साहिल येरने
परभणी जिल्ह्यातील पूर्णा तालुक्यातील कमलापूर परिसरात निसर्गाच्या लहरीपणाचा आणि दुष्काळसदृश परिस्थितीचा अत्यंत विदारक चेहरा समोर आला आहे. तब्बल दोन महिन्यांपासून पावसाने पाठ फिरवल्यामुळे शेतातील उभ्या सोयाबीन पिकाची पूर्णपणे नासाडी झाली आहे. पाण्याचा तीव्र तुटवडा आणि कडक उन्हामुळे करपून गेलेले पीक काढण्यासाठी लागणारा मजुरीचा खर्च पदरात पडणाऱ्या संभाव्य उत्पन्नापेक्षा कितीतरी पट अधिक असल्याचे स्पष्ट झाल्यानंतर व्यथित झालेल्या अल्पभूधारक शेतकरी दांपत्याने आपल्या चार एकरातील सोयाबीन पिकावर नाईलाजाने अग्नीसंस्कार केला. कमलापूर येथील शेतकरी व्यंकटराव मोरे आणि त्यांच्या पत्नी चंद्रकला मोरे यांनी जड अंतःकरणाने घेतलेल्या या टोकाच्या निर्णयामुळे संपूर्ण मराठवाड्यातील शेतकरी वर्गामध्ये तीव्र हळहळ आणि चिंता व्यक्त केली जात आहे. पावसाच्या प्रदीर्घ खंडामुळे यंदा खरीप हंगामातील पिकांचे झालेले अतोनात नुकसान आणि त्यातून निर्माण झालेले ग्रामीण भागातील आर्थिक संकट या घटनेमुळे पुन्हा एकदा ऐरणीवर आले आहे. मोरे कुटुंबीयांनी खरीप हंगामाच्या सुरुवातीला मोठ्या आशेने आपल्या शेतात सोयाबीनची पेरणी केली होती. बियाणे, खते, मशागत आणि रासायनिक फवारण्यांसाठी त्यांनी उपलब्ध असलेले सर्व आर्थिक भांडवल पणाला लावले होते. सुरुवातीच्या काळात समाधानकारक पाऊस झाल्याने पिकांची वाढ चांगली झाली होती आणि यंदा चांगले उत्पादन मिळून मागील देणी फेडता येतील अशी आशा त्यांना होती. मात्र, पीक फुलोऱ्यात असताना आणि शेंगा भरण्याच्या अत्यंत संवेदनशील टप्प्यावर असतानाच पावसाने अचानक प्रदीर्घ खंड दिला. जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यातील पावसाची तूट संपूर्ण परभणी जिल्ह्यासह मराठवाड्याला महागात पडली. तब्बल ६० दिवसांपेक्षा अधिक काळ पावसाचा एकही मोठा थेंब न पडल्याने जमिनीतील ओलावा पूर्णपणे नाहीसा झाला. परिणामी, शेतात उभी असलेली पिके डोळ्यादेखत करपून वाळून गेली. पिकांमध्ये दाणेच भरले नाहीत आणि अनेक ठिकाणी केवळ बारीक व पोकळ शेंगा शिल्लक राहिल्या. जेव्हा पीक काढणीचा काळ जवळ आला, तेव्हा व्यंकटराव मोरे यांनी शेतातील परिस्थितीचा आणि अर्थकारणाचा बारकाईने हिशोब मांडला. सध्याच्या काळात शेतमजुरीचे दर, थ्रेशर मशिनचे भाडे आणि वाहतूक खर्च प्रचंड वाढलेला आहे. चार एकरातील करपलेले सोयाबीन काढण्यासाठी हजारो रुपयांचा खर्च अपेक्षित होता. याउलट, शेतातून निघणारे उत्पादन अत्यंत नगण्य असल्याने मजुरी आणि मळणीचा खर्चही त्यातून निघणे अशक्य बनले होते. पदरचे आणखी पैसे घालून पीक काढणे आणि ते कवडीमोल भावाने बाजारात नेणे म्हणजे अधिकच्या कर्जाच्या खाईत लोटले जाण्यासारखे होते. सततची नापिकी आणि वाढता कर्जाचा डोंगर डोळ्यांसमोर असताना, शेतात उभे असलेले निष्फळ पीक पाहून होणारा मानसिक त्रास सहन न झाल्याने मोरे दांपत्याने ते पीक शेतातच गोळा करून पेटवून देण्याचा अत्यंत वेदनादायी निर्णय घेतला. ज्या पिकासाठी घाम गाळला, ज्या पिकाला स्वतःच्या मुलाप्रमाणे वाढवले, त्याच पिकाला स्वतःच्या हाताने आग लावताना मोरे कुटुंबीयांना अश्रू अनावर झाले होते. मराठवाड्यातील शेती प्रामुख्याने मान्सूनच्या पावसावर अवलंबून आहे. गेल्या काही वर्षांत वातावरणातील बदलांमुळे पावसाचे वेळापत्रक पूर्णपणे कोलमडले आहे. कधी अतिवृष्टीमुळे पिके वाहून जातात, तर कधी पावसाच्या प्रदीर्घ खंडामुळे शेतातील पिके जळून खाक होतात. यंदाच्या खरीप हंगामात सुरुवातीपासूनच पावसाची अनियमितता जाणवत होती. परभणी जिल्ह्यातील अनेक तालुक्यांमध्ये सरासरीपेक्षा अत्यंत कमी पर्जन्यमानाची नोंद झाली आहे. विहिरी आणि बोअरवेलच्या पाण्याची पातळी खालावल्याने बागायती शेतीही अडचणीत सापडली आहे. कोरडवाहू शेतकऱ्यांची अवस्था तर त्याहूनही बिकट झाली असून, पेरणीचा खर्चही वसूल न झाल्याने शेतकरी आर्थिक विवंचनेत सापडले आहेत. कमलापूर येथील ही घटना केवळ एका शेतकरी कुटुंबापुरती मर्यादित नसून, ती संपूर्ण परिसरातील दुष्काळी वास्तवाचे प्रतिनिधित्व करते. या घटनेची माहिती मिळताच परिसरातील शेतकऱ्यांनी तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. अनेक भागांत अशीच परिस्थिती असून, शेतकरी हवालदिल झाले आहेत. शासनाने परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून नुकसानग्रस्त भागाचे तातडीने पंचनामे करावेत, बाधित शेतकऱ्यांना थेट आर्थिक मदत जाहीर करावी आणि खरीप पिकांसाठी तातडीने पीक विम्याची भरपाई मंजूर करावी, अशी मागणी जोर धरू लागली आहे. केवळ कागदी घोडे न नाचवता प्रत्यक्ष जमिनीवर जाऊन शेतकऱ्यांची व्यथा समजून घेणे गरजेचे बनले आहे. व्यंकटराव मोरे यांच्यासारख्या असंख्य अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना आज तातडीच्या आर्थिक आणि मानसिक आधाराची नितांत गरज आहे, अन्यथा ग्रामीण भागातील शेतकरी अधिक मोठ्या संकटात सापडण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
Leave a Reply