१००% इथेनॉलवर चालणारी टोयोटा इनोव्हा लवकरच; नितीन गडकरींचा दावा

स्थान: New Delhi

वार्ताहर: साहिल येरने

नवी दिल्ली येथे आयोजित एका कार्यक्रमात केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी पर्यावरणपूरक वाहनांच्या संदर्भात एक महत्त्वपूर्ण विधान केले आहे. प्रसिद्ध वाहन उत्पादक कंपनी टोयोटा लवकरच १०० टक्के इथेनॉलवर धावणारी इनोव्हा हायक्रॉस ही फ्लेक्स-फ्युएल कार भारतीय बाजारपेठेत दाखल करणार असल्याचे त्यांनी सांगितले. मंत्र्यांच्या विधानानुसार, या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असलेल्या कारचे अधिकृत व्यावसायिक पदार्पण ऑक्टोबर महिन्यात होण्याची शक्यता आहे. या वाहनामुळे प्रवासाचा खर्च लक्षणीयरीत्या कमी होईल आणि वाहनचालकांना पेट्रोलच्या तुलनेत प्रति लिटर केवळ २५ रुपयांच्या आसपास धावण्याचा खर्च येईल, असा मोठा दावाही गडकरी यांनी यावेळी केला. टोयोटाची ही बहुचर्चित कार केवळ सामान्य इथेनॉल इंजिनवर आधारित नसून यामध्ये इलेक्ट्रिफाइड फ्लेक्स-फ्युएल तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे. याचा अर्थ असा की, या वाहनात १०० टक्के इथेनॉलवर चालणारे अंतर्गत ज्वलन इंजिन तर असेलच, शिवाय त्यासोबत टोयोटाची प्रगत स्ट्रॉंग-हायब्रिड प्रणाली देखील जोडलेली असेल. या हायब्रिड प्रणालीमध्ये एक स्वतंत्र बॅटरी पॅक आणि इलेक्ट्रिक मोटर समाविष्ट असते. जेव्हा गाडी कमी वेगात किंवा शहरात धावते, तेव्हा इंजिनऐवजी इलेक्ट्रिक बॅटरीचा वापर केला जातो, ज्यामुळे इंधनाची प्रचंड बचत होते. तसेच वाहनाचा वेग मंदावताना किंवा ब्रेक लावताना रीजनरेटिव्ह ब्रेकिंग सिस्टीमच्या माध्यमातून बॅटरी स्वतःहून चार्ज होते. यामुळे प्रदूषण कमी होण्यास आणि इंधनाची बचत करण्यास मोठी मदत होते. केंद्रीय मंत्र्यांनी उल्लेख केलेल्या २५ रुपये प्रति लिटर खर्चाच्या दाव्यामागील गणित समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. अनेक ग्राहकांमध्ये असा संभ्रम निर्माण होऊ शकतो की इथेनॉल हे इंधन थेट २५ रुपये प्रति लिटर दराने पंपावर विकले जाईल. मात्र, हा थेट इंधनाचा किरकोळ विक्री दर नसून वाहनाचा प्रति किलोमीटर धावण्याचा प्रभावी खर्च आहे. तांत्रिकदृष्ट्या इथेनॉलची ऊर्जा घनता ही पेट्रोलपेक्षा काही प्रमाणात कमी असते, ज्यामुळे केवळ इथेनॉलवर गाडी चालवल्यास मायलेज थोडे कमी मिळू शकते. परंतु, इनोव्हा हायक्रॉसच्या या मॉडेलमध्ये इलेक्ट्रिक हायब्रिड मोटरचा समावेश असल्याने हे वाहन सुमारे ४० ते ६० टक्के वेळ केवळ विजेवर धावू शकते. परिणामी, एकूण इंधन वापर आणि हायब्रिड सिस्टीमचे मायलेज एकत्र मोजल्यास, प्रवासाचा एकूण खर्च पेट्रोलच्या हिशोबात प्रति लिटर २५ रुपये भरल्यासारखा कमी भासेल, असा या दाव्याचा खरा अर्थ आहे. टोयोटा किर्लोस्कर मोटरने यापूर्वी ऑगस्ट २०२३ मध्ये नवी दिल्ली येथे जगातील पहिल्या बीएस-६ स्टेज-२ इलेक्ट्रिफाइड फ्लेक्स-फ्युएल इनोव्हा हायक्रॉस प्रोटोटाइप मॉडेलचे अधिकृतपणे अनावरण केले होते. त्यावेळी या वाहनाची चाचणी यशस्वी ठरल्याचे सांगण्यात आले होते. भारतामध्ये वाढते प्रदूषण रोखण्यासाठी आणि कच्च्या तेलाच्या महागड्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी केंद्र सरकार गेल्या काही वर्षांपासून पर्यायी इंधनाला सातत्याने प्रोत्साहन देत आहे. ब्राझील आणि अमेरिकेसारख्या देशांमध्ये इथेनॉलवर चालणाऱ्या फ्लेक्स-फ्युएल वाहनांचा वापर मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. केंद्रीय मंत्र्यांनी नमूद केल्याप्रमाणे, जगातील १९ हून अधिक देशांमध्ये इथेनॉलचा यशस्वीपणे वापर होत असून भारतातही आतापर्यंत या तंत्रज्ञानाबाबत कोणतीही मोठी तांत्रिक तक्रार समोर आलेली नाही. जरी केंद्रीय मंत्र्यांनी ऑक्टोबर महिन्यात ही कार बाजारात उपलब्ध होणार असल्याचे आणि लाँच कार्यक्रमाचे निमंत्रण मिळाल्याचे जाहीर केले असले, तरी टोयोटा कंपनीकडून अद्याप यासंदर्भात कोणतीही स्वतंत्र किंवा अधिकृत घोषणा करण्यात आलेली नाही. टोयोटा किर्लोस्कर मोटरने अद्याप या गाडीची अधिकृत बुकिंग तारीख, प्रत्यक्ष डिलिव्हरीचे वेळापत्रक किंवा बाजारपेठेतील अंतिम किंमत याबाबतची माहिती सार्वजनिक केलेली नाही. वाहन उद्योगातील तज्ज्ञांच्या मते, एखादे प्रोटोटाइप वाहन प्रत्यक्षात मोठ्या प्रमाणावर व्यावसायिक उत्पादनासाठी आणताना पुरवठा साखळी आणि तांत्रिक घटकांची पडताळणी पूर्ण करावी लागते. त्यामुळे टोयोटा कंपनी आगामी काळात या गाडीच्या प्रत्यक्ष विक्रीबाबत नेमकी काय अधिकृत भूमिका घेते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. १०० टक्के इथेनॉलवर धावणारी वाहने प्रत्यक्षात रस्त्यावर आणण्यासाठी केवळ वाहनांची उपलब्धता पुरेशी नसून देशभरात १०० टक्के इथेनॉल पुरवठ्याची मजबूत पायाभूत सुविधा उभारणे हे एक मोठे आव्हान आहे. सध्या भारतात पेट्रोलमध्ये २० टक्के इथेनॉल मिसळण्याचे उद्दिष्ट वेगाने गाठले जात असले, तरी १०० टक्के शुद्ध इथेनॉल उपलब्ध करून देणारे पंप सध्या मोजक्याच ठिकाणी आहेत. जोपर्यंत देशभरातील प्रमुख शहरांमध्ये आणि महामार्गांवर ई-१०० इंधन पंपांचे जाळे मोठ्या प्रमाणावर विस्तारत नाही, तोपर्यंत अशा गाड्या खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांना इंधन भरताना अडचणींचा सामना करावा लागण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. केंद्र सरकार देशातील ऊस उत्पादक आणि कृषी क्षेत्राच्या मदतीने इथेनॉल निर्मितीला चालना देत असल्याने भविष्यात ही इंधन व्यवस्था अधिक बळकट होण्याची आशा आहे. दीर्घकालीन दृष्टीने विचार केल्यास, १०० टक्के इथेनॉलवर चालणाऱ्या हायब्रिड वाहनांचे आगमन भारताच्या वाहन क्षेत्रासाठी आणि अर्थव्यवस्थेसाठी क्रांतीकारी ठरू शकते. इथेनॉल हे प्रामुख्याने शेतीतील टाकाऊ पदार्थांपासून आणि उसापासून तयार केले जात असल्याने याचा थेट आर्थिक फायदा देशातील बळीराजाला म्हणजेच शेतकरी वर्गाला मिळू शकतो. यामुळे देशातील परकीय चलनाचा अब्जावधी रुपयांचा खर्च वाचू शकेल आणि कार्बन उत्सर्जनात मोठी घट होऊन पर्यावरणाचे रक्षण होईल. इनोव्हा हायक्रॉससारख्या लोकप्रिय कौटुंबिक वाहनातून या तंत्रज्ञानाची सुरुवात होत असल्याने भविष्यात इतर वाहन उत्पादक कंपन्या देखील या दिशेने पावले उचलतील अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. येत्या काळात टोयोटा या वाहनाची अधिकृत घोषणा कधी करते आणि ग्राहक या नव्या तंत्रज्ञानाला कसा प्रतिसाद देतात, हे पाहणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.