स्थान: मुंबई
वार्ताहर: साहिल येरने
मुंबईसह राज्यभरात गेले दहा दिवस अत्यंत भक्तिभावाने, जल्लोषात आणि पारंपरिक उत्साहात साजरा झालेल्या गणेशोत्सवाची सांगता झाली आहे. अनंत चतुर्दशीच्या पवित्र मुहूर्तावर मुंबईतील विविध उपनगरे आणि मध्यवर्ती भागांमधून निघालेल्या भव्य विसर्जन मिरवणुकांनी संपूर्ण शहराला भक्तिमय रंगामध्ये न्हाऊ घातले. घरोघरी आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांमध्ये स्थानापन्न झालेल्या लाडक्या विघ्नहर्त्याला निरोप देण्यासाठी लाखो भाविक रस्त्यांवर उतरले होते. ‘गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या’ असा एकच गजर करत आणि ढोल-ताशांच्या दणदणाटात मुंबईकरांनी आपल्या लाडक्या दैवताला भावपूर्ण निरोप दिला. मुंबईच्या विस्तीर्ण समुद्रकिनाऱ्यांवर सकाळपासूनच सुरू झालेली ही विसर्जन प्रक्रिया रात्रभर आणि दुसऱ्या दिवशीच्या सकाळपर्यंत अविरतपणे सुरू राहिली. गणेश चतुर्थीच्या दिवशी घरोघरी आणि मंडळांमध्ये मोठ्या थाटामाटात प्रतिष्ठापना झालेल्या श्री गणेशाच्या मूर्तींचे दहा दिवसांच्या नियमित पूजनानंतर शास्त्रोक्त पद्धतीने विसर्जन करण्यात आले. विशेषतः मुंबईतील विसर्जनासाठी प्रसिद्ध असणाऱ्या समुद्रकिनाऱ्यांवर भाविकांचा अथांग जनसागर पाहायला मिळाला. दक्षिण मुंबईतील ऐतिहासिक गिरगाव चौपाटी, दादर चौपाटी, जुहू चौपाटी, वर्सोवा, मार्वे, मनोरी आणि अक्सा बीच या प्रमुख ठिकाणी बाप्पाच्या दर्शनासाठी आणि निरोपासाठी जनसमुदाय उसळला होता. अबालवृद्धांसह तरुणाईने मिरवणुकांमध्ये उत्स्फूर्त सहभाग घेतला. रंगीबेरंगी गुलालाची मुक्त उधळण, पारंपरिक लेझीम पथकांचे तालबद्ध संचलन, झांज पथके आणि नाशिक ढोलच्या तालावर ठेका धरणारे भाविक यामुळे मुंबईतील वातावरण अत्यंत भारलेले होते. दहा दिवस अखंड मनोभावे सेवा केल्यानंतर लाडक्या बाप्पाला निरोप देताना अनेक भाविकांचे डोळे पाणावले होते, तर मनात पुढील वर्षी बाप्पाच्या पुन्हा आगमनाची आस स्पष्टपणे जाणवत होती. मुंबईतील सार्वजनिक गणेशोत्सवाला एक शतकाहून अधिक मोठा सामाजिक आणि ऐतिहासिक वारसा लाभलेला आहे. लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळकांनी राष्ट्रीय एकात्मतेसाठी सुरू केलेल्या या उत्सवाने आजही सर्व धर्म आणि स्तरांतील नागरिकांना एकत्र आणण्याची परंपरा अखंडित ठेवली आहे. यंदाच्या विसर्जन मिरवणुकांमध्ये विविध सामाजिक संदेश देणारे देखावे, ऐतिहासिक प्रसंग आणि कलात्मकतेचा सुंदर मिलाफ पाहायला मिळाला. लालबाग, परळ, गिरगाव, खेतवाडी, अंधेरी आणि फोर्ट परिसरातील मानाच्या व प्रसिद्ध सार्वजनिक गणेश मंडळांच्या मूर्ती जेव्हा विसर्जन मार्गावर आल्या, तेव्हा त्यांची एक झलक पाहण्यासाठी हजारो भाविकांनी रस्त्यांच्या दुतर्फा तासन् तास संयमाने गर्दी केली होती. अनेक देशी आणि परदेशी पर्यटकांनीही या अद्भूत सोहळ्याचे साक्षीदार होण्यासाठी मुंबईच्या चौपाट्यांवर हजेरी लावली होती. विसर्जनादरम्यान विविध स्वयंसेवी संस्था आणि स्थानिक नागरिकांनी ठिकठिकाणी पाणी, अल्पोपहार आणि प्राथमिक वैद्यकीय मदतीचे स्टॉल्स उभारून सामाजिक बांधिलकीचे दर्शन घडवले. लाखो भाविकांची सुरक्षा आणि मिरवणुका सुरळीत पार पडाव्यात यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिका आणि मुंबई पोलीस दल यांनी सर्वंकष व्यवस्था केली होती. महानगरपालिकेने सर्व प्रमुख विसर्जन स्थळांवर तात्पुरती प्रकाशव्यवस्था, स्वागत कक्ष, प्रथमोपचार केंद्र आणि नियंत्रण कक्ष उभारले होते. समुद्रात खोल पाण्यात जाऊन मूर्ती विसर्जित करताना कोणत्याही प्रकारची दुर्घटना घडू नये यासाठी प्रशिक्षित जीवरक्षक, स्पीड बोटी, तटरक्षक दल आणि अग्निशामक दलाचे जवान सज्ज ठेवण्यात आले होते. याव्यतिरिक्त, विसर्जनानंतर समुद्रकिनारी साचणारा कचरा आणि निर्माल्य तात्काळ हटवण्यासाठी स्वच्छता कर्मचाऱ्यांची पथके रात्रंदिवस कार्यरत होती. गोळा झालेल्या निर्माल्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी विशेष निर्माल्य कलशांची व्यवस्था जागोजागी करण्यात आली होती. कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी मुंबई पोलिसांनी चोख आणि कडेकोट बंदोबस्त तैनात केला होता. हजारो पोलीस कर्मचारी, वाहतूक पोलीस, जलद कृती दल, राज्य राखीव पोलीस बल आणि होमगार्ड्स रस्त्यांवर कर्तव्य बजावत होते. गर्दीच्या आणि संवेदनशील ठिकाणी आधुनिक सीसीटीव्ही कॅमेरे तसेच ड्रोनच्या साहाय्याने सतत पाळत ठेवली जात होती. विसर्जन मिरवणुका सुरळीत चालाव्यात यासाठी वाहतूक विभागाने अनेक मुख्य मार्गांवरील वाहतूक पर्यायी मार्गांनी वळवली होती. पोलिसांनी केलेल्या आवाहनाला प्रतिसाद देत गणेशोत्सव मंडळांच्या कार्यकर्त्यांनी आणि नागरिकांनी शिस्तबद्ध सहकार्य केले, ज्यामुळे हा अथांग सोहळा कोणत्याही मोठ्या अडथळ्याविना शांततेत पार पडला. पर्यावरण संवर्धनाच्या दृष्टीने यंदाच्या विसर्जन सोहळ्यात मुंबईकरांमध्ये लक्षणीय सजगता दिसून आली. नैसर्गिक जलस्रोतांचे रक्षण करण्यासाठी आणि सागरी परिसंस्थेला धोका निर्माण होऊ नये म्हणून हजारो नागरिकांनी कृत्रिम तलावांमध्ये मूर्ती विसर्जित करण्याचा पर्याय निवडला. महानगरपालिकेने शहरातील विविध प्रभागांमध्ये शेकडो कृत्रिम तलाव उपलब्ध करून दिले होते, ज्याला नागरिकांचा मोठा प्रतिसाद मिळाला. शाडूच्या मातीच्या आणि पर्यावरणपूरक मूर्तींचा वाढता वापर पर्यावरण संरक्षणासाठी दिलासादायक ठरला आहे. दहा दिवसांच्या या धार्मिक व सांस्कृतिक सोहळ्याने संपूर्ण मुंबई महानगराला एक नवी ऊर्जा, चैतन्य आणि एकात्मतेचा संदेश दिला. घराघरातील मंगलमय वातावरण, आरतीचे भक्तिपूर्ण सूर, मोदकांचा आस्वाद आणि मंडपांमधील उत्साह यानंतर झालेल्या विसर्जनाने या उत्सवाची सांगता झाली. समुद्राच्या अथांग लाटांवर स्वार होऊन बाप्पा जेव्हा जलार्पण झाले, तेव्हा अवघ्या मुंबईने हात जोडून सुख, समृद्धी आणि आरोग्याची प्रार्थना केली.
Leave a Reply