मोरबे धरणात ७३.९०% पाणीसाठा; नवी मुंबईत पाणी नासाडीवर कारवाईचा इशारा

स्थान: Vashi Navi Mumbai

वार्ताहर: साहिल येरने

नवी मुंबईकरांची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या मोरबे धरणातील वापरायोग्य पाणीसाठ्यात लक्षणीय घट झाली असून तो सध्या अवघा ७३.९० टक्के इतकाच शिल्लक राहिला आहे. धरणातील पाण्याची कमी झालेली पातळी पाहता आगामी उन्हाळ्यात शहरावर गंभीर पाणीटंचाईचे सावट निर्माण होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. या बिकट परिस्थितीची गंभीर दखल घेत नवी मुंबई महानगरपालिका प्रशासन पूर्णपणे सतर्क झाले असून शहरात पाण्याचा अपव्यय रोखण्यासाठी कठोर उपाययोजना राबवण्यास सुरुवात केली आहे. महापालिकेच्या पाणीपुरवठा विभागाने सर्व नागरिकांना पाणी जपून वापरण्याचे आवाहन केले असून, पिण्याच्या पाण्याची विनाकारण नासाडी करणाऱ्यांवर थेट दंडात्मक कारवाई करण्याचा इशारा दिला आहे. रायगड जिल्ह्यातील खालापूर तालुक्यात असलेल्या मोरबे धरणावर नवी मुंबई शहराचा संपूर्ण पाणीपुरवठा अवलंबून आहे. या धरणाची एकूण साठवण क्षमता सुमारे १९०.८९ दशलक्ष घनमीटर इतकी असून प्रत्यक्ष उपयुक्त पाणीसाठा १६५.३७ दशलक्ष घनमीटर एवढा आहे. नवी मुंबई महानगरपालिका क्षेत्रातील नागरिकांची दैनंदिन पाण्याची गरज भागवण्यासाठी दररोज साधारणपणे ४५० ते ४९८ दशलक्ष लिटर पाण्याचा उपसा करून ते प्रक्रिया करून शहरात वितरित केले जाते. मात्र, चालू वर्षात धरण पाणलोट क्षेत्रात सरासरीपेक्षा कमी पर्जन्यवृष्टी झाली. मान्सूनच्या लहरीपणामुळे तसेच जागतिक हवामान बदलाच्या परिणामांमुळे धरण पूर्ण क्षमतेने म्हणजेच शंभर टक्के भरू शकले नाही. परिणामी, वर्षाच्या उर्वरित महिन्यांमध्ये शहरातील पाणीपुरवठ्याचे व्यवस्थापन करणे प्रशासनासाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. धरणातील शिल्लक पाणीसाठ्याचा ताळेबंद पाहता उन्हाळ्याच्या अखेरपर्यंत म्हणजे पुढील पावसाळा सुरू होईपर्यंत हा साठा पुरवून वापरणे अत्यंत आवश्यक बनले आहे. या पार्श्वभूमीवर नवी मुंबई महानगरपालिकेने शहरातील सर्व प्रभागांमध्ये विशेष देखरेख मोहीम सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. पिण्याच्या पाण्याचा वापर वाहने धुण्यासाठी करणे, घरासमोरील अंगण किंवा रस्ते पाण्याने धुवून काढणे, तसेच गृहनिर्माण संस्थांमधील पाण्याच्या भूमिगत अथवा छतावरील टाक्या ओव्हरफ्लो होऊन पाणी रस्त्यावर वाहू देणे यांसारख्या बाबींवर पालिकेची विशेष पथके करडी नजर ठेवणार आहेत. अशा प्रकारे पिण्याच्या पाण्याचा गैरवापर करणाऱ्या सोसायट्या आणि वैयक्तिक ग्राहकांना सुरुवातीला समज दिली जाईल, मात्र वारंवार उल्लंघन झाल्यास जबर आर्थिक दंड आकारण्यात येणार असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. महापालिकेच्या पाणीपुरवठा विभागाने वाशी, नेरूळ, बेलापूर, कोपरखैरणे, घणसोली, ऐरोली आणि दिघा या सर्व विभागांमधील कार्यकारी अभियंत्यांना त्यांच्या कार्यक्षेत्रात गस्त वाढवण्याचे निर्देश दिले आहेत. व्यावसायिक आस्थापना, हॉटेल्स, सर्व्हिस सेंटर्स आणि बांधकामाच्या ठिकाणी पिण्याच्या पाण्याचा गैरवापर होत असल्यास त्यावर त्वरित कारवाई करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. याशिवाय शहरातील अंतर्गत जलवाहिन्यांमधील गळती शोधून ती तत्काळ दुरुस्त करण्याचे कामही युद्धपातळीवर हाती घेण्यात आले आहे. अनधिकृत नळजोडण्यांवर कारवाई करून त्या खंडित करण्याची मोहीमही अधिक तीव्र करण्यात येत आहे. भविष्यातील संभाव्य पाणीकपात टाळायची असल्यास शहरातील प्रत्येक नागरिकाने पाण्याचा प्रत्येक थेंब अत्यंत काटकसरीने वापरणे गरजेचे आहे. यासाठी गृहनिर्माण संस्थांनी आपल्या परिसरातील अंतर्गत नळजोडण्या, झडपा आणि पाण्याच्या टाक्यांची गळती त्वरित थांबवावी. पिण्याव्यतिरिक्त इतर कामांसाठी म्हणजेच बागकाम, परिसर स्वच्छता आणि फ्लशिंगसाठी पुनर्वापर केलेल्या पाण्याचा वापर करण्यावर भर द्यावा, अशा सूचना महापालिकेने जारी केल्या आहेत. नवी मुंबई महानगरपालिकेने शहरात उभारलेल्या अत्याधुनिक सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्पांमधील प्रक्रियायुक्त पाण्याचा वापर औद्योगिक क्षेत्रात आणि उद्यानांमध्ये वाढवण्याचे नियोजन आधीच केले आहे, जेणेकरून पिण्याच्या पाण्यावरील ताण कमी करता येईल. मोरबे धरणातील ७३.९० टक्के पाणीसाठ्याची वस्तुस्थिती लक्षात घेता जर आत्तापासूनच योग्य नियोजन आणि शिस्त पाळली नाही, तर एप्रिल आणि मे महिन्यात शहरात तीव्र पाणीटंचाईला सामोरे जावे लागू शकते. त्यामुळे महापालिका प्रशासनाने नागरिकांना जलसंधारण आणि जलव्यवस्थापनामध्ये सक्रिय सहकार्य करण्याचे आवाहन केले आहे. पाण्याचा अपव्यय करणे ही केवळ नियमांचे उल्लंघन नसून सामाजिक जबाबदारीचा अभाव असल्याचे स्पष्ट करत पालिकेने कारवाईची भूमिका अधिक कठोर केली आहे.