स्थान: Pune city
वार्ताहर: साहिल येरने
पुणे शहरातील ऐतिहासिक आणि जगप्रसिद्ध गणेश विसर्जन मिरवणुकीचा कालावधी आटोक्यात आणण्यासाठी पुणे पोलीस प्रशासनाने यंदा अत्यंत कठोर आणि महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी शहराच्या मध्यवर्ती भागातील चार मुख्य विसर्जन मार्गांवरून जाणाऱ्या सुमारे दीडशे गणेश मंडळांना यंदा प्रवेश नाकारण्यात आला आहे. मागील दोन वर्षांत ज्या मंडळांना तात्पुरत्या स्वरूपात या मुख्य मार्गांवरून जाण्याची मुभा देण्यात आली होती, ती परवानगी यंदा रद्द करण्यात आली असून संबंधित मंडळांना पोलिसांकडून लेखी आदेश बजावण्यात आले आहेत. या निर्णयामुळे मिरवणुकीची शिस्त सुधारण्याची अपेक्षा प्रशासनाला असली, तरी गणेश मंडळांच्या कार्यकर्त्यांमध्ये मात्र तीव्र नाराजी पसरली आहे.
पुण्यातील विसर्जन मिरवणुकीत लक्ष्मी रस्ता, टिळक रस्ता, कुमठेकर रस्ता आणि केळकर रस्ता हे चार प्रमुख मार्ग मानले जातात. मानाच्या आणि मध्यवर्ती भागातील प्रमुख गणपतींचे विसर्जन याच मार्गांवरून होते. पोलिसांनी घेतलेल्या ताज्या निर्णयानुसार शिवाजीनगर, मॉडेल कॉलनी, बिबवेवाडी तसेच लगतच्या उपनगरांतील सुमारे १५० मंडळांना या चार मुख्य रस्त्यांवर येण्यास मज्जाव करण्यात आला आहे. पोलीस उपआयुक्त (परिमंडळ-१) ऋषिकेश रावळे यांच्या स्वाक्षरीने यासंदर्भातील अधिकृत पत्रे संबंधित मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांना पाठवण्यात आली आहेत. पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांच्या मार्गदर्शनाखाली विसर्जन मिरवणूक वेळेत आणि सुरळीत पार पाडण्याच्या उद्देशाने हे पाऊल उचलण्यात आले असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
पुण्यातील गणेश विसर्जन मिरवणूक दरवर्षी लांबत चालल्याचे चित्र गेल्या काही वर्षांत सातत्याने पाहायला मिळत आहे. विसर्जनाचा वेळ ३० ते ३४ तासांपर्यंत खेचला जात असल्याने पोलीस दल, महापालिका प्रशासन, स्वयंसेवक आणि सर्वसामान्य नागरिकांवर प्रचंड ताण येतो. आकडेवारीचा विचार केला तर २०२२ मध्ये विसर्जन मिरवणुकीसाठी सुमारे ३१ तास लागले होते. २०२३ मध्ये हा कालावधी ३० तास २५ मिनिटे राहिला, तर २०२५ मध्ये मिरवणूक तब्बल ३२ तास २६ मिनिटांहून अधिक काळ म्हणजेच सुमारे ३४ तास सुरू राहिली होती. मिरवणुकीतील या अवाजवी विलंबामुळे दुसऱ्या दिवशी दुपारपर्यंत शहरातील रस्ते बंद राहतात आणि दैनंदिन जनजीवन विस्कळीत होते. ही कोंडी फोडण्यासाठी आणि वेळेचे गणित सुधारण्यासाठी प्रशासनाला कठोर भूमिका घ्यावी लागली आहे.
शहरात गणेशोत्सवाचा विस्तार वेगाने होत असून यंदा नोंदणीकृत गणेश मंडळांची संख्या ४ हजार १७० वर पोहोचली आहे. मागील वर्षी ही संख्या ३ हजार ९५९ इतकी होती. चार मुख्य विसर्जन मार्गांवर आधीच ९०० पेक्षा जास्त पारंपरिक आणि जुनी मंडळे सहभागी होतात. त्यातच प्रत्येक मंडळासोबत असणारी ढोल-ताशा पथके, भव्य देखावे, ध्वनिक्षेपकांची मांडणी आणि रस्त्यांवरील प्रचंड गर्दी यामुळे मिरवणुकीचा वेग मंदावतो. मध्यवर्ती भागातील रस्ते अरुंद असल्याने अतिरिक्त मंडळांना सामावून घेणे सुरक्षा आणि वाहतूक व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने अत्यंत आव्हानात्मक ठरत होते. त्यामुळेच उपनगरातील मंडळांनी आपापल्या स्थानिक परिसरातील विसर्जन हौद किंवा पर्यायी मार्गांचा वापर करावा, अशी भूमिका प्रशासनाने घेतली आहे.
दुसरीकडे, पोलिसांच्या या अचानक घेतलेल्या भूमिकेमुळे बाधित झालेल्या १५० गणेश मंडळांमध्ये मोठा असंतोष निर्माण झाला आहे. मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, पोलीस प्रशासनासोबत झालेल्या प्राथमिक बैठकांमध्ये पात्र मंडळांना पासेस देण्याचे आणि रात्रीच्या वेळी फर्ग्युसन कॉलेज रस्त्यावरून काही मंडळांना प्रवेश देण्याचे सकारात्मक संकेत मिळाले होते. मात्र, ऐन विसर्जनाच्या तोंडावर थेट बंदीची पत्रे हातात पडल्यामुळे गणेश कार्यकर्त्यांमध्ये संभ्रम आणि रोष पाहायला मिळत आहे. या निर्णयाचा निषेध म्हणून काही मंडळांनी कोणतीही वाजतगाजत मिरवणूक न काढता, थेट पुणे महानगरपालिकेजवळील मुठा नदीपात्रात जाऊन शांततेत मूर्ती विसर्जित करण्याचा निर्णय घेतला आहे. बाधित मंडळांचे प्रतिनिधी यावर पुढील रणनीती ठरवण्यासाठी एकत्र बैठक घेणार आहेत.
पुणे पोलीस आणि पुणे महानगरपालिका (PMC) यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून यंदा विसर्जन मिरवणुकीचे नियोजन अधिक शिस्तबद्ध करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. मध्यवर्ती रस्त्यांवरील भार कमी करून स्थानिक पातळीवर विसर्जनाची सोय उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जात आहे. मात्र, परंपरेचा दाखला देणारी गणेश मंडळे आणि कायदा-सुव्यवस्थेसह वेळेची मर्यादा सांभाळणारे पोलीस प्रशासन यांच्यातील हा संघर्ष यंदाच्या विसर्जन मिरवणुकीत अधिक चर्चेचा विषय ठरणार असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
