स्थान: रशियन आर्मी
वार्ताहर: साहिल येरने
रशिया आणि युक्रेन यांच्यात सुरू असलेल्या भीषण संघर्षात आता तंत्रज्ञानाने युद्धाची नवी दिशा ठरवण्यास सुरुवात केली आहे. रशियन सैन्याविरुद्धच्या संघर्षात आपल्या जवानांची होणारी जीवितहानी रोखण्यासाठी आणि रणांगणात रणनीतिक तांत्रिक आघाडी मिळवण्यासाठी युक्रेनने ‘आर्मी ऑफ रोबॉट्स’ ही विशेष डिफेन्स-टेक मोहीम अधिकृतपणे सुरू केली आहे. या मोहिमेअंतर्गत मानवरहित जमिनीवरील वाहने (अनमॅन्ड ग्राउंड व्हेईकल्स म्हणजेच यूजीव्ही) आणि विविध प्रकारच्या रोबोटिक प्रणाली थेट प्रत्यक्ष युद्धभूमीवर तैनात केल्या जात आहेत. खंदकांवरील हल्ले (ट्रेंच असॉल्ट), स्फोटक भूसुरुंग शोधून ते निकामी करणे (माइन क्लिअरन्स), आघाडीवरील सैनिकांना दारूगोळा पुरवणे आणि जखमी जवानांना सुरक्षित स्थळी हलवणे अशा अत्यंत धोकादायक मोहिमांमध्ये आता मानवी सैनिकांऐवजी यांत्रिक प्रणालींचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जात आहे. युक्रेनचे माजी डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन आणि संरक्षण क्षेत्रातील महत्त्वाचे नेतृत्व मायखाइलो फेदोरोव्ह यांनी ‘आयटी अरेना’ या तंत्रज्ञान परिषदेत या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाची घोषणा केली. फेदोरोव्ह यांच्या मते, युक्रेनचे संपूर्ण लक्ष आता अशा तंत्रज्ञानाची निर्मिती करण्यावर केंद्रित झाले आहे, जे युद्धाचा मार्ग बदलेल आणि मुख्य म्हणजे युक्रेनियन सैनिकांचे अमूल्य प्राण वाचवेल. युक्रेन सरकारच्या ‘Brave1’ या डिफेन्स इनोव्हेशन प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून देशातील खाजगी तंत्रज्ञान कंपन्या, स्टार्ट-अप्स, सॉफ्टवेअर अभियंते आणि संरक्षण तज्ज्ञांना एकत्र आणण्यात आले आहे. ही संपूर्ण यंत्रणा खासगी आणि सार्वजनिक सहभागातून युद्धोपयोगी रोबोट्सचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करण्यासाठी सज्ज झाली आहे. या मोहिमेची पार्श्वभूमी तपासल्यास असे दिसून येते की, २०२२ मध्ये युक्रेनने ‘आर्मी ऑफ ड्रोन्स’ ही मोहीम राबवून आकाशात मानवरहित तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर केला होता. ड्रोन तंत्रज्ञानाने युद्धाचे पारडे अनेक आघाड्यांवर बदलले होते. आता त्याच धर्तीवर जमिनीवरील धोके कमी करण्यासाठी ग्राउंड रोबोटिक्सवर संपूर्ण लक्ष केंद्रित केले जात आहे. युद्धभूमीवरील प्रत्यक्ष आकडेवारी या बदलाची तीव्रता दर्शवते. युक्रेनच्या संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिकृत नोंदीनुसार, एकट्या ऑगस्ट २०२६ या महिन्यात मानवरहित ग्राउंड वाहनांनी तब्बल २५ हजारहून अधिक लॉजिस्टिक, पुरवठा आणि बचाव मोहिमा यशस्वीरीत्या पूर्ण केल्या आहेत. यामुळे अत्यंत धोकादायक मानल्या जाणाऱ्या आघाडीवर सैनिकांची उपस्थिती कमी झाली असून अनेक संभाव्य मृत्यू टाळता आले आहेत. युद्धात यांत्रिक फौजेचा वापर होत असला, तरी प्रत्यक्ष रणांगणातील वास्तव समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. सध्या रणांगणावर जे रोबॉट्स सक्रिय आहेत, ते प्रामुख्याने चाकांवर किंवा ट्रॅकवर चालणारे कॉम्पॅक्ट रिमोट-कंट्रोल्ड आणि ऑटोनॉमस युनिट्स आहेत. मानवरूपी किंवा ह्युमनॉइड रोबोट्स पूर्णपणे बंदुका घेऊन लढत असल्याची अतिशयोक्तीपूर्ण चित्रे समोर येत असली, तरी ते तंत्रज्ञान सध्या प्राथमिक चाचणी आणि विकास टप्प्यात आहे. सध्याच्या घडीला ग्राउंड रोबोट्सचा वापर प्रामुख्याने आघाडीवर गोळीबार सुरू असताना आवश्यक दारूगोळा पुरवण्यासाठी, खंदकांमध्ये घुसून शत्रूचे अडथळे नष्ट करण्यासाठी आणि दुर्गम भागातून जखमी सैनिकांना बाहेर काढण्यासाठी अत्यंत प्रभावीपणे केला जात आहे. या मोहिमेदरम्यान युक्रेनियन सैन्याने काही अत्यंत प्रगत आणि धक्कादायक रणनीतींचा वापर सुरू केला आहे. डोनेस्तक आघाडीवर राबवण्यात आलेल्या ‘ऑपरेशन विवाल्डी’ या मोहिमेत युक्रेनने ‘मार्सुपियल’ तंत्रज्ञानाचा वापर केला. यामध्ये अवजड बॉम्बर ड्रोन्सच्या साहाय्याने स्फोटकांनी सज्ज असलेले ग्राउंड रोबॉट्स शत्रूच्या संरक्षण फळीच्या आत तब्बल १० किलोमीटर खोल अंतरावर एअरड्रॉप करण्यात आले. हवेतून जमिनीवर उतरलेल्या या रोबॉट्सनी रशियन तळांवर आणि बंकरांवर अचूक हल्ले चढवले. याशिवाय ‘देसांतनिक’ सारख्या प्रगत यूजीव्ही प्रणालींचा वापर आघाडीवरील खंदक युद्धांमध्ये पायदळ सैनिकांच्या संरक्षणासाठी ढाल म्हणून केला जात आहे. युक्रेनच्या ३ऱ्या आर्मी कॉर्प्सचे कमांडर आंद्रीई बिलेत्स्की यांनी या नव्या रणधोरणाबाबत बोलताना स्पष्ट केले की, आधुनिक युद्धात जमिनीवरील रोबोटिक तंत्रज्ञानाचा वापर पायदळ सैनिकांचे मनोबल वाढवणारा आणि त्यांचे प्राण वाचवणारा ठरत आहे. सैनिकांना थेट गोळीबाराच्या किंवा तोफगोळ्यांच्या टप्प्यात न पाठवता रोबोट्सना पुढे केल्यामुळे शत्रूचे जास्तीत जास्त नुकसान करणे शक्य होत आहे. लियिमान आणि पूर्वेकडील इतर संवेदनशील आघाड्यांवर या तंत्रज्ञानामुळे युक्रेनियन सैन्याला रणनीतिक लवचिकता प्राप्त झाली आहे. भविष्यातील योजनांचा विचार करता, मायखाइलो फेदोरोव्ह आणि संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते, पुढील टप्प्यात ह्युमनॉइड आणि सेमी-ऑटोनॉमस रोबॉट्सना रणांगणातील गुंतागुंतीच्या कामांमध्ये सहभागी केले जाईल. यामध्ये प्रत्यक्ष गोळीबाराच्या जागी मशीनगन रीलोड करणे, सेन्सर्स आणि ट्रान्समीटर बसवणे, संवाद यंत्रणांची दुरुस्ती करणे आणि वाहनांच्या बॅटऱ्या बदलणे यासारख्या कामांचा समावेश असेल. मानवी सैनिकांना अशा जोखीमयुक्त तांत्रिक कामांतून मुक्त केल्यास मोहिमेतील अचूकता वाढेल आणि धोके कमी होतील. अर्थात, या रोबोटिक युद्धासमोर अनेक आव्हानेही आहेत. रशियन सैन्याकडून मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाणारी इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर यंत्रणा, जॅमिंग तंत्रज्ञान, मर्यादित बॅटरी क्षमता आणि खराब हवामान ही या उपकरणांसमोरील मोठी आव्हाने मानली जातात. असे असले तरी, तंत्रज्ञानाच्या मदतीने सैनिकांचा बचाव करणे आणि रणांगणात प्रभावी आघाडी मिळवणे या युक्रेनच्या रणनीतीमुळे आधुनिक जागतिक युद्धाची व्याख्या पूर्णपणे बदलत असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
Leave a Reply