स्थान: Bhandara
वार्ताहर: साहिल येरने
गणेशोत्सवाच्या धामधुमीत भंडारा शहरात स्वच्छतेचा मोठा प्रश्न निर्माण होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. शहरातील स्वच्छता व्यवस्थेचा मुख्य कणा असलेल्या कंत्राटी सफाई कामगारांनी विविध प्रलंबित मागण्यांसाठी बेमुदत काम बंद आंदोलनाचा पवित्रा घेतला आहे. विदर्भ म्युनिसिपल कंत्राटी कामगार युनियनच्या पुढाकाराने हे आंदोलन पुकारण्यात आले असून, कंत्राटदाराकडून होणारे कामगारांचे शोषण, अपुरे वेतन, सुविधांचा अभाव आणि नगरपालिका प्रशासनाचे असहकार्य याविरोधात कामगारांनी आक्रमक भूमिका घेतली आहे. उत्सवाच्या काळात हे आंदोलन सुरू झाल्याने शहरातील कचरा व्यवस्थापन पूर्णपणे ठप्प होऊन नागरिकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. भंडारा येथील सैनिक विश्रामगृहात आयोजित करण्यात आलेल्या पत्रकार परिषदेत युनियनच्या पदाधिकाऱ्यांनी या आंदोलनाची अधिकृत घोषणा केली. या पत्रकार परिषदेला युनियनचे शाखाध्यक्ष राजकुमार साकोरे, चिटणीस राजेश भुरे, संजय केवट आणि इतर सहकारी उपस्थित होते. सफाई कामगारांना भेडसावणाऱ्या विविध गंभीर समस्यांची माहिती या वेळी पदाधिकाऱ्यांनी मांडली. गेल्या अनेक महिन्यांपासून कामगार सातत्याने आपल्या न्याय्य हक्कांसाठी शांततापूर्ण मार्गाने दाद मागत आहेत, मात्र कंत्राटदार आणि नगरपालिका प्रशासन या दोघांकडूनही त्यांच्या मागण्यांकडे दुर्लक्ष केले जात असल्याचा आरोप यावेळी करण्यात आला. शहरातील स्वच्छतेची जबाबदारी सांभाळणाऱ्या या कंत्राटी कामगारांचे प्रत्यक्ष काम अत्यंत खडतर आणि जोखमीचे असते. दररोज पहाटेपासून कचरागाडीद्वारे घरोघरी जाऊन ओला आणि सुका कचरा गोळा करण्याचे काम हे कर्मचारी नियमितपणे करत असतात. मात्र, या कष्टाच्या बदल्यात कामगारांना मिळणारे मानधन अत्यंत तोकडे आहे. महागाईच्या या काळात दिले जाणारे अपुरे वेतन कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालवण्यासाठी अपुरे पडत असल्याचे कामगारांचे म्हणणे आहे. कुशल आणि अकुशल कामगारांच्या श्रेणीनुसार जे कायदेशीर वेतन मिळायला हवे, ते कंत्राटदाराकडून वेळेवर आणि पूर्ण दिले जात नसल्याचा गंभीर आक्षेप युनियनने नोंदवला आहे. वेतन समस्येसोबतच कामगारांच्या सुरक्षिततेचा आणि आरोग्याचा प्रश्नही अत्यंत ऐरणीवर आला आहे. कचरा हाताळणीचे काम करताना कर्मचाऱ्यांना आवश्यक असणारे सुरक्षा साहित्य, जसे की मजबूत शूज, हातमोजे आणि आरोग्य तपासणीची सुविधा पुरवणे ही कंत्राटदाराची कायदेशीर जबाबदारी असते. तरीही अनेक कामगारांना साधे शूज किंवा संरक्षणात्मक साधने उपलब्ध करून दिली जात नाहीत. यामुळे उघड्या हातांनी आणि असुरक्षितपणे कचरा उचलावा लागत असल्याने कामगारांना संसर्गजन्य आजार आणि दुखापतींचा धोका सातत्याने सतावत असतो. या मूलभूत आरोग्य सुविधा न मिळणे हे थेट मानवी हक्कांचे आणि कामगार कायद्यांचे उल्लंघन असल्याचे युनियनने स्पष्ट केले आहे. या व्यतिरिक्त कचरा संकलन आणि वाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या वाहनांच्या देखभालीचा मुद्दाही मोठा वादाचा ठरला आहे. कंत्राटदाराकडून कचरागाड्यांची वेळच्या वेळी दुरुस्ती आणि देखभाल केली जात नाही. नादुरुस्त आणि बिघडलेल्या वाहनांमुळे कामगारांना कामात मोठा अडथळा निर्माण होतो. बऱ्याचदा वाहनांच्या दुरुस्तीचा भुर्दंड किंवा गैरसोय कामगारांच्या माथी मारली जाते. अशा गैरव्यवस्थापनामुळे दैनंदिन कचरा संकलनावर थेट परिणाम होतो आणि त्याचा त्रास शेवटी सामान्य नागरिकांना सहन करावा लागतो. भंडारा शहरातील स्वच्छतेचे कंत्राट ज्या खाजगी कंपनीकडे सोपवण्यात आले आहे, त्या कंत्राटदार कंपनीवर नियंत्रण ठेवण्यात पालिका प्रशासन सपशेल अपयशी ठरल्याचा आरोप कामगार प्रतिनिधींनी केला आहे. पालिका प्रशासनाने कंत्राटदाराच्या मनमानी कारभारावर अंकुश ठेवणे, कामगारांना वेळेवर वेतन आणि सुविधा मिळतात की नाही याची पडताळणी करणे बंधनकारक आहे. मात्र, प्रशासनाकडून कामगारांच्या तक्रारींवर कोणतीही ठोस कारवाई केली जात नाही. यामुळे कामगारांमध्ये प्रशासनाच्या भूमिकेबद्दल तीव्र नाराजी पसरली आहे. सध्या संपूर्ण शहरात गणेशोत्सवाचा उत्साह असून बाजारपेठा, सार्वजनिक मंडळे आणि घराघरांमध्ये भाविकांची गर्दी दिसून येत आहे. या काळात दररोज निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याचे प्रमाण नेहमीपेक्षा दुप्पट असते. अशा संवेदनशील आणि महत्त्वाच्या सणाच्या काळात सफाई कर्मचाऱ्यांनी काम बंद ठेवल्यास रस्त्यांवर कचऱ्याचे ढीग साचून दुर्गंधी पसरण्याची शक्यता आहे. साथीचे आजार पसरण्याचा धोका वाढल्याने नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात येऊ शकते. त्यामुळे हा प्रश्न केवळ कामगारांपुरता मर्यादित नसून संपूर्ण भंडारा शहराच्या सार्वजनिक आरोग्याशी आणि नागरी सुविधेशी जोडला गेला आहे. विदर्भ म्युनिसिपल कंत्राटी कामगार युनियनने प्रशासनाला स्पष्ट इशारा दिला आहे की, जोपर्यंत कंत्राटदाराकडून सर्व मागण्यांची लेखी पूर्तता केली जात नाही आणि पालिकेकडून ठोस हमी दिली जात नाही, तोपर्यंत सफाई कामगार कामावर परतणार नाहीत. कामगारांच्या हक्कांचे रक्षण करणे आणि शहरात आरोग्याची आणीबाणी निर्माण होऊ न देणे ही स्थानिक प्रशासनाची प्राथमिकता असली पाहिजे. आता या संपावर तोडगा काढण्यासाठी भंडारा नगरपालिका प्रशासन आणि संबंधित कंत्राटदार काय भूमिका घेतात, याकडे संपूर्ण शहराचे लक्ष लागले आहे. कामगारांच्या सन्मानासाठी आणि शहराच्या आरोग्यासाठी तातडीने सकारात्मक चर्चा घडवून आणणे ही काळाची गरज बनली आहे.
Leave a Reply