स्थान: Kolhapur
वार्ताहर: साहिल येरने
कोल्हापूर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या (केडीसीसी) शिरोळ तालुक्यातील खिद्रापूर शाखेत घडलेल्या सुमारे चाळीस लाख रुपयांच्या अपहार प्रकरणात एक महत्त्वपूर्ण घडामोड समोर आली आहे. या प्रकरणातील मुख्य संशयित आणि शाखेतील शिपाई अभयसिंह सुंदरसिंग रजपूत (रा. दानवाड, ता. शिरोळ) याने अपहारातील आणखी सात लाख रुपयांची रक्कम बँकेकडे जमा केली आहे. आतापर्यंत समोर आलेल्या सुमारे चाळीस लाख रुपयांच्या गैरव्यवहारापैकी एकूण तीस लाख रुपयांची वसुली पूर्ण झाली असून, उर्वरित दहा लाख रुपयांची रक्कम येत्या दोन दिवसांत वसूल करण्यासाठी बँक प्रशासनाने वेगाने पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे. या गंभीर प्रकरणामुळे कोल्हापूर जिल्ह्यातील सहकार क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली असून खातेदारांमध्येही तीव्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत.
मिळालेल्या माहितीनुसार आणि बँकेच्या प्राथमिक तपासणीनुसार, खिद्रापूर शाखेत शिपाई म्हणून कार्यरत असलेल्या अभयसिंह रजपूत याने बँकेच्या अंतर्गत प्रणालीतील त्रुटींचा आणि विश्वासाचा गैरफायदा घेतला. त्याने २०२१ पासून शाखेतील लिपिक, कॅशियर तसेच शाखा व्यवस्थापक यांच्या अधिकृत संगणकीय युजर कोड, आयडी आणि पासवर्डचा अनधिकृतपणे वापर केला. संगणक प्रणालीमध्ये प्रवेश मिळवून त्याने शाखेतील अनेक खातेदारांच्या मुदत ठेवी (फिक्स डिपॉझिट) त्यांच्या परस्पर मुदतपूर्व मोडून ती रक्कम परस्पर स्वतःच्या आणि पत्नीच्या बँक खात्यावर वळवली. काही वृत्तांनुसार त्याने मित्राच्या खात्याचाही या व्यवहारांसाठी वापर केल्याचे समोर आले आहे. बँकेत शिपाई पदावर कार्यरत असलेल्या कर्मचाऱ्याने थेट अधिकाऱ्यांचे युजर आयडी वापरून एवढा मोठा गैरव्यवहार केल्याने सर्वांनाच मोठा धक्का बसला आहे.
या गैरव्यवहारात नेमके किती ग्राहक बाधित झाले आहेत याबाबत वेगवेगळ्या अहवालांमध्ये काहीशी भिन्न आकडेवारी समोर येत आहे. काही अहवालांनुसार सुमारे दहा ग्राहकांच्या मुदत ठेवींची परस्पर उचल करण्यात आली आहे, तर काही वृत्तांनुसार ही संख्या सुमारे पंधरा खातेदारांपर्यंत असण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. हे सर्व ठेवीदार प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील शेतकरी, कष्टकरी आणि स्थानिक रहिवासी आहेत, ज्यांनी आपल्या भविष्यातील सुरक्षिततेसाठी आणि कुटुंबाच्या गरजांसाठी बँकेत कष्टाचा पैसा मुदत ठेवींच्या स्वरूपात जमा केला होता. मात्र, शाखेतील अधिकृत कर्मचाऱ्यांच्या लॉगिन तपशिलांचा गैरवापर झाल्यामुळे या व्यवहारांची तातडीने नोंद वरिष्ठांच्या लक्षात आली नाही आणि हा गैरव्यवहार बराच काळ सुरू राहिला.
या अपहारातील रक्कमेच्या वसुलीचा प्रवास टप्प्याटप्प्याने पुढे सरकला आहे. गैरव्यवहाराचा सुगावा लागल्यानंतर संशयिताने सुरुवातीला काही बाधित ग्राहकांना सुमारे तेरा लाख रुपयांची रक्कम परस्पर परत केली होती. त्यानंतर बँकेच्या वरिष्ठ पातळीवर अंतर्गत तपासणी आणि लेखापरीक्षणाची प्रक्रिया सुरू झाल्यानंतर त्याने पुन्हा दहा लाख रुपये बँकेत जमा केले. आता बुधवारी आणखी सात लाख रुपये जमा केल्यामुळे आजवर एकूण तीस लाख रुपये बँकेच्या तिजोरीत परत आले आहेत. उर्वरित दहा लाख रुपयांची रक्कम देखील कोणत्याही परिस्थितीत लवकरात लवकर भरून घेण्यासाठी बँक प्रशासनाकडून संशयितावर आणि त्याच्याशी संबंधित घटकांवर कायदेशीर व प्रशासकीय दबाव वाढवला जात आहे.
खिद्रापूर शाखेतील हा कोट्यवधींच्या घरात जाणारा गैरव्यवहार एका व्हायरल ऑडिओ क्लिपमुळे अचानक सार्वजनिक चर्चेत आला. बँकेचे निरीक्षक ए. एस. पाटील आणि शाखेचे तत्कालीन अधिकारी राजकुमार चौगुले यांच्यातील संभाषणाची एक ऑडिओ रेकॉर्डिंग समाजमाध्यमांवर मोठ्या प्रमाणावर व्हायरल झाली होती. या संभाषणात शाखेतील आर्थिक गैरव्यवहार, ठेवींची परस्पर झालेली मोडतोड आणि त्यातील अंतर्गत कारभारावर सविस्तर चर्चा असल्याचे स्पष्ट झाले होते. ही क्लिप सार्वजनिक होताच ठेवीदार, शेतकरी संघटना आणि राजकीय वर्तुळातून बँक प्रशासनावर तातडीने कठोर कारवाई करण्यासाठी दबाव वाढू लागला आणि या प्रकरणाची सखोल चौकशी सुरू झाली.
या संपूर्ण प्रकरणावर कोल्हापूर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (सीईओ) जी. एम. शिंदे (गोरख शिंदे) यांनी भूमिका स्पष्ट केली आहे. प्राथमिक तपासणी अहवाल प्राप्त झाल्यानंतर या गैरव्यवहाराची सखोल आणि निष्पक्ष चौकशी सुरू करण्यात आली असल्याचे त्यांनी सांगितले. तसेच, ज्या निष्पाप ठेवीदारांच्या ठेवी परस्पर मोडल्या गेल्या आहेत, त्यांना घाबरण्याचे किंवा काळजी करण्याचे कोणतेही कारण नाही, अशी ग्वाही बँक व्यवस्थापनाने दिली आहे. संबंधित खातेदारांच्या मुदत ठेवींची मुदत संपल्यानंतर त्यांना संपूर्ण मुद्दल आणि नियमानुसार मिळणारे व्याज सुरक्षितपणे परत केले जाईल, असे स्पष्ट आश्वासन प्रशासनाकडून देण्यात आले आहे. यामुळे सर्वसामान्य ठेवीदारांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
दरम्यान, केडीसीसी बँकेच्या कारभारावर अशा प्रकारच्या घटनांमुळे वारंवार प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत आहे. काही महिन्यांपूर्वीच बँकेच्या वारणानगर शाखेतही अशाच प्रकारचा आर्थिक अपहार उघडकीस आला होता. त्या घटनेची चर्चा ताजी असतानाच आता खिद्रापूर शाखेत शिपायाकडून अधिकाऱ्यांच्या युजर पासवर्डचा वापर करून कोट्यवधी रुपयांचा डल्ला मारल्याचे समोर आल्याने बँकेच्या अंतर्गत नियंत्रण प्रणालीवर आणि डिजिटल सुरक्षेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. बँकेच्या संवेदनशील संगणक प्रणालीचे पासवर्ड इतरांना कसे उपलब्ध झाले आणि दैनंदिन तपासणीमध्ये हा अपहार एवढे महिने का उघडकीस आला नाही, यावर सहकार क्षेत्रातून तीव्र आक्षेप घेतले जात आहेत.
सध्या बँकेच्या विशेष तपासणी पथकाकडून खिद्रापूर शाखेचे संपूर्ण लेखापरीक्षण पूर्ण केले जात असून अंतिम चौकशी अहवाल तयार करण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे. संपूर्ण चाळीस लाख रुपयांची वसुली पूर्ण झाल्यानंतर संशयित कर्मचाऱ्यासह कर्तव्यात कसूर करणाऱ्या इतर संबंधित अधिकाऱ्यांवर फौजदारी गुन्हे दाखल होणार की केवळ अंतर्गत विभागीय कारवाईवर हे प्रकरण थांबणार, याकडे संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागले आहे. सहकार क्षेत्रातील विश्वासार्हता टिकवून ठेवण्यासाठी या प्रकरणातील प्रत्येक पैलूचा निष्पक्ष तपास होऊन दोषींवर कठोर कारवाई होणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे.
