स्थान: India
वार्ताहर: साहिल येरने
देशभरातील लाखो बँक ग्राहक आणि व्यावसायिक वर्गाला मोठा दिलासा देणारी घडामोड समोर आली आहे. बँक कर्मचारी आणि अधिकाऱ्यांच्या विविध संघटनांची शिखर संस्था असलेल्या युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन म्हणजेच यूएफबीयू आणि बँक व्यवस्थापनाचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या इंडियन बँक्स असोसिएशन अर्थात आयबीए यांच्यात झालेल्या मॅरेथॉन चर्चेनंतर नियोजित तीन दिवसांचा देशव्यापी संप तूर्तास स्थगित करण्यात आला आहे. यामुळे 28 सप्टेंबर ते 30 सप्टेंबर या कालावधीत पुकारण्यात आलेला देशव्यापी संप आता होणार नसून देशभरातील सर्व राष्ट्रीयीकृत, खासगी आणि ग्रामीण बँकांचे दैनंदिन कामकाज पूर्णपणे सुरळीत सुरू राहणार आहे.
रविवार, 27 सप्टेंबर रोजी रात्री उशिरापर्यंत बँक कर्मचारी संघटनांचे प्रतिनिधी आणि इंडियन बँक्स असोसिएशनच्या उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांमध्ये प्रदीर्घ बैठक पार पडली. या बैठकीत बँक कर्मचाऱ्यांच्या प्रलंबित मागण्यांवर सविस्तर चर्चा झाली. बैठकीअंती दोन्ही बाजूंनी सहमती दर्शवत सकारात्मक तोडगा काढण्याचे मान्य केले. त्यानंतर रात्री साडेनऊ वाजण्याच्या सुमारास यूएफबीयूच्या वतीने अधिकृत परिपत्रक जारी करून संप स्थगित करत असल्याची घोषणा करण्यात आली. या निर्णयामुळे ऐन सणासुदीच्या आणि आर्थिक व्यवहारांच्या तोंडावर सामान्य नागरिक, व्यापारी आणि उद्योजकांवर येणारे मोठे बँकिंग संकट टळले आहे.
बँक कर्मचाऱ्यांच्या वतीने प्रामुख्याने आठवड्यात पाच दिवसांचे कामकाज लागू करणे आणि महिन्यातील उर्वरित सर्व शनिवार सुट्टी म्हणून जाहीर करणे ही प्रमुख मागणी लावून धरण्यात आली होती. सध्या बँकांमध्ये दुसऱ्या आणि चौथ्या शनिवारी सुट्टी असते, तर पहिल्या, तिसऱ्या आणि पाचव्या शनिवारी पूर्ण वेळ कामकाज चालते. बँक कर्मचाऱ्यांचे कामाचे वाढते तास, कामाचा ताण आणि आंतरराष्ट्रीय मानके लक्षात घेता सर्व शनिवार सुट्टी देऊन पाच दिवसांचा कामाचा आठवडा लागू करावा, अशी कर्मचारी संघटनांची दीर्घकाळापासूनची मागणी आहे. याशिवाय वरिष्ठ बँक अधिकाऱ्यांसाठी लागू करण्यात आलेल्या परफॉर्मन्स लिंक्ड इन्सेंन्टिव्ह म्हणजेच पीएलआय योजनेतील त्रुटी दूर करून त्यामध्ये सुधारणा करावी आणि इतर प्रलंबित सेवाशर्तींचे निवारण करावे, या प्रमुख मुद्द्यांवर हा संप पुकारण्यात आला होता.
रविवारी पार पडलेल्या महत्त्वपूर्ण बैठकीत या प्रमुख मागण्यांवर अत्यंत गांभीर्याने विचारविनिमय करण्यात आला. सर्व शनिवार सुट्टी घोषित करण्याच्या मागणीवर व्यवहार्य आणि सर्वसमावेशक तोडगा काढण्यासाठी आयबीए आणि यूएफबीयू यांची एक उच्चस्तरीय संयुक्त समिती तातडीने स्थापन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ही उच्चस्तरीय समिती बँक ग्राहक, व्यावसायिक भागधारक आणि बँक व्यवस्थापन यांच्या हिताचा समतोल राखत योग्य त्या पर्यायांचा अभ्यास करेल आणि आपला अहवाल सादर करेल. त्याचप्रमाणे पीएलआय योजनेतील आवश्यक सुधारणांबाबत केंद्रीय अर्थमंत्रालयाशी तातडीने चर्चा करून सकारात्मक निर्णय घेतला जाईल, असे ठोस आश्वासन आयबीएकडून देण्यात आले. या आश्वासनांनंतर कर्मचारी संघटनांनी आपले आंदोलन आणि नियोजित संप तूर्तास लांबणीवर टाकण्याचा निर्णय घेतला.
यूएफबीयूने जारी केलेल्या अधिकृत निवेदनात स्पष्ट करण्यात आले आहे की, उर्वरित सर्व शनिवार सुट्टी जाहीर करण्याच्या मागणीवर सखोल चर्चा करण्यासाठी आणि सर्व भागधारकांना तसेच बँक ग्राहकांना मान्य होईल असा सुवर्णमध्य शोधण्यासाठी ही उच्चस्तरीय समिती तातडीने कार्यरत होईल. व्यवस्थापनाकडून मिळालेला सकारात्मक प्रतिसाद आणि उच्चस्तरीय समितीच्या स्थापनेचा निर्णय लक्षात घेता, प्रस्तावित आंदोलनात्मक कार्यक्रम आणि तीन दिवसांचा संप तात्पुरता स्थगित करण्याचा निर्णय सर्वसंमतीने घेण्यात आला आहे.
हा तीन दिवसांचा संप जर झाला असता, तर देशभरातील आर्थिक व्यवहारांवर त्याचे अत्यंत गंभीर आणि दूरगामी परिणाम झाले असते. 28 ते 30 सप्टेंबर या तीन दिवसांत बँकांच्या शाखा बंद राहिल्यामुळे रोख रक्कम भरणे, पैसे काढणे, धनादेश वटणावळ प्रक्रिया, परकीय चलन व्यवहार आणि कर्जाशी संबंधित सर्व महत्त्वाची कामे पूर्णपणे ठप्प झाली असती. सलग तीन दिवस बँका बंद राहिल्याने एटीएम यंत्रणांमधील रोख रक्कम संपून सामान्य जनतेला दैनंदिन खर्चासाठीही मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला असता. विशेषतः व्यापारी वर्गाचे कोट्यवधी रुपयांचे दैनंदिन व्यवहार, जीएसटी आणि इतर कर भरणा तसेच व्यवसाय चक्रावर मोठा आघात होण्याची भीती व्यक्त केली जात होती. मात्र, ऐनवेळी झालेल्या यशस्वी वाटाघाटींमुळे हा संभाव्य आर्थिक खोळंबा टळला आहे.
गेल्या काही वर्षांपासून बँक कर्मचाऱ्यांच्या कामाचे स्वरूप वेगाने बदलत असून डिजिटलायझेशनमुळे कामकाजाचा ताण वाढल्याचे कर्मचारी संघटनांचे म्हणणे आहे. 2015 मधील दहाव्या द्विपक्षीय वेतन करारानुसार बँकांमध्ये दर महिन्याच्या दुसऱ्या आणि चौथ्या शनिवारी सुट्टी देण्याचा नियम लागू करण्यात आला होता. तेव्हापासूनच सर्व शनिवार सुट्टी देण्याची मागणी सातत्याने पुढे येत आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया आणि आंतरराष्ट्रीय वित्तीय संस्थांमध्ये पाच दिवसांचा आठवडा यशस्वीपणे राबवला जात असल्याने व्यावसायिक बँकांमध्येही हाच नियम लागू व्हावा, असा आग्रह संघटनांचा आहे. आता स्थापन होणारी उच्चस्तरीय संयुक्त समिती ग्राहकांच्या सेवेवर कोणताही विपरीत परिणाम न होऊ देता कामाचे दैनंदिन तास थोडे वाढवून पाच दिवसांचा आठवडा कसा कार्यान्वित करता येईल, यावर व्यवहार्य शिफारशी करणार असल्याचे समजते.
संप स्थगित झाल्यामुळे देशभरातील सर्व राष्ट्रीयीकृत, खासगी, सहकारी आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँकांचे दैनंदिन कामकाज सोमवारपासून नियोजित वेळेनुसार पूर्ण क्षमतेने सुरू राहील. बँक ग्राहकांना आता कोणत्याही अडथळ्याविना शाखांमध्ये जाऊन आपले सर्व आर्थिक व्यवहार नेहमीप्रमाणे करता येतील, तसेच धनादेश क्लिअरिंग आणि डिजिटल बँकिंग सेवाही अखंडितपणे कार्यरत राहतील.
Leave a Reply