स्थान: Bhandara
वार्ताहर: साहिल येरने
भंडारा तालुक्यातील मथाडी येथील पाटीलवाडी कृषी पर्यटन केंद्रात कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा अर्थात आत्मा आणि कृषी विभागाच्या संयुक्त विद्यमाने ‘क्षेत्रीय किसान गोष्टी’ या नाविन्यपूर्ण शेतकरी मेळाव्याचे उत्साहात आयोजन करण्यात आले. या कार्यक्रमात परिसरातील सुमारे दोनशेहून अधिक महिला व पुरुष शेतकऱ्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला. शेतकऱ्यांच्या शेतातील प्रत्यक्ष अनुभवांची देवाणघेवाण करून शाश्वत कृषी विकासाला गती देणे हा या कार्यक्रमाचा मुख्य हेतू होता. या संवाद सत्रात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर, नैसर्गिक शेती पद्धती, उत्पादन खर्चातील बचत आणि शेतीमालाच्या विपणन व्यवस्थेवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली.
‘शेतकऱ्यांकडून शेतकऱ्यांकडे ज्ञानाचा सेतू’ या संकल्पनेवर आधारित या मेळाव्यात पारंपारिक व्याख्यानांऐवजी प्रत्यक्ष प्रयोगशील शेतकऱ्यांच्या संवादावर भर देण्यात आला. शेती व्यवसाय करताना दैनंदिन पातळीवर येणाऱ्या अडचणी, हवामान बदलाचे संकट, किडींचा प्रादुर्भाव आणि खतांचे वाढते दर यांसारख्या आव्हानांवर मात करण्यासाठी स्थानिक शेतकऱ्यांनी स्वतः केलेले यशस्वी प्रयोग इतरांसमोर मांडले. कृषी तंत्रज्ञानाचा प्रसार केवळ शासकीय यंत्रणेपुरता मर्यादित न राहता प्रत्यक्ष शेतात काम करणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या अनुभवातून इतर शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचावा, यासाठी हा मंच अत्यंत प्रभावी ठरल्याचे दिसून आले.
कार्यक्रमात मार्गदर्शन करताना आत्माच्या प्रकल्प संचालक उर्मिला चिखले आणि जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी संगीता माने यांनी शेतकऱ्यांना बदलत्या कृषी वातावरणाशी जुळवून घेण्याचे आवाहन केले. शेतीमध्ये रासायनिक खतांचा व कीटकनाशकांचा अनिर्बंध वापर कमी करून सेंद्रिय व नैसर्गिक शेतीकडे वळणे काळाची गरज बनली असल्याचे अधिकाऱ्यांनी नमूद केले. जमिनीचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी सेंद्रिय कर्ब वाढवणे, जीवामृत आणि दशपर्णी अर्क यांसारख्या स्थानिक घटकांचा वापर करणे आणि आंतरपीक पद्धतीचा अवलंब करण्याबाबत या वेळी मोलाचे मार्गदर्शन करण्यात आले.
या संवाद सत्रात तालुका कृषी अधिकारी पदमाकर गिदमारे यांनी शासकीय योजनांच्या प्रभावी अंमलबजावणीवर प्रकाश टाकला. कृषी विभागामार्फत राबविल्या जाणाऱ्या विविध अनुदानाच्या योजना, ठिबक व तुषार सिंचन पद्धती, आधुनिक कृषी औजारे आणि शेततळ्यांच्या माध्यमातून जलसंधारण करण्याबाबत सविस्तर माहिती देण्यात आली. शेतकरी उत्पादक कंपन्यांच्या माध्यमातून शेतीमालाची एकत्रित विक्री करून मध्यस्थांची साखळी तोडणे आणि शेतकऱ्यांना थेट नफा मिळवून देणे शक्य असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
मंडळ कृषी अधिकारी अशोक जीभकाटे यांनी कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक करताना किसान गोष्टी उपक्रमाची पार्श्वभूमी विशद केली. स्थानिक पातळीवर शेतीमध्ये यशस्वी ठरलेल्या प्रयोगांचे दस्तऐवजीकरण करणे आणि इतर शेतकऱ्यांना त्या प्रयोगांची प्रेरणा देणे हा या उपक्रमाचा गाभा असल्याचे त्यांनी सांगितले. कार्यक्रमाचे नेटके सूत्रसंचालन आणि आभार प्रदर्शन तालुका तंत्रज्ञान व्यवस्थापक सतीश वैरागडे यांनी केले. त्यांनी कृषी तंत्रज्ञानाचा प्रसार शेवटच्या शेतकऱ्यापर्यंत पोहोचवण्यासाठी आत्मा यंत्रणा कटिबद्ध असल्याचे नमूद केले.
मेळाव्यात उपस्थित शेतकऱ्यांनी पीक व्यवस्थापनातील बारकावे, पाण्याचे सुयोग्य नियोजन आणि स्थानिक बाजारपेठेच्या मागणीनुसार पिकांची निवड यावर आपले विचार मांडले. पारंपरिक भातशेतीसोबतच भाजीपाला उत्पादन, फळबाग लागवड आणि कृषी पर्यटनासारख्या पूरक व्यवसायांची जोड देऊन शेती अधिक फायदेशीर कशी करता येईल, यावर शेतकऱ्यांमध्ये सखोल चर्चा झाली. अनेक महिला शेतकऱ्यांनी शेतीमधील आपल्या यशोगाथा मांडून महिलांचा शेती व्यवस्थापनातील वाढता सहभाग अधोरेखित केला.
मथाडी परिसरातील पाटीलवाडी कृषी पर्यटन केंद्रात संपन्न झालेल्या या मेळाव्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये एक नवा आत्मविश्वास निर्माण झाल्याचे दिसून आले. केवळ पुस्तकी ज्ञानापेक्षा प्रत्यक्ष बांधावर राबणाऱ्या शेतकऱ्यांचे अनुभव ऐकल्यामुळे अनेक शंकांचे निरसन झाल्याची भावना उपस्थितांनी व्यक्त केली. उत्पादन खर्च कमी करून गुणवत्तापूर्ण उत्पादन घेणे आणि थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचून शेतीमालाला रास्त भाव मिळवणे याविषयी शेतकऱ्यांना दिशा मिळाली. हा संवाद उपक्रम सामूहिक प्रगतीसाठी अत्यंत दिशादर्शक ठरल्याची प्रतिक्रिया शेतकऱ्यांनी दिली.
Leave a Reply