स्थान: Mohadi
वार्ताहर: साहिल येरने
भंडारा जिल्ह्यातील मोहाडी तालुक्यात दुष्काळ, नापिकी आणि वाढत्या आर्थिक कर्जाच्या ओझ्यामुळे एका शेतकऱ्याने आपले जीवन संपवल्याची धक्कादायक घटना समोर आली आहे. आंधळगाव पोलीस ठाण्याच्या हद्दीतील मौजा धोप येथील रहिवासी असलेले शेतकरी राजेंद्र अमर सपाटे यांनी शेतातील विहिरीत उडी घेऊन आत्महत्या केली. या घटनेमुळे संपूर्ण जिल्ह्यात तीव्र हळहळ व्यक्त होत असून शेतकरी संघटना आणि राजकीय वर्तुळातून प्रशासनाच्या धोरणांवर सडकून टीका केली जात आहे. घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेत स्थानिक प्रशासनाने तातडीने हालचाली करत मृत शेतकऱ्याच्या कुटुंबीयांना शासकीय मदतीचा धनादेश सुपूर्द केला आहे, मात्र विरोधी पक्षांनी या प्रकरणावरून शासनाला धारेवर धरत आक्रमक भूमिका घेतली आहे.
स्थानिक पातळीवरून मिळालेल्या माहितीनुसार, राजेंद्र सपाटे यांच्याकडे सुमारे पाच एकर शेती होती. यंदा पावसाच्या प्रदीर्घ खंडामुळे तसेच दुष्काळी परिस्थितीमुळे त्यांच्या शेतातील उभे भातपीक पूर्णपणे करपून गेले होते. नापिकीचे संकट समोर असतानाच कुटुंबाचा उदरनिर्वाह कसा चालवायचा आणि शेतीसाठी घेतलेले कर्ज कसे फेडायचे, या विवंचनेत ते सतत वावरत होते. त्यांच्या पश्चात पत्नी शालू सपाटे आणि दोन उच्चशिक्षण घेणारी मुले आहेत. मुलगी नाशिक येथे नर्सिंग शाखेचे, तर मुलगा अकोला येथे कृषी शाखेचे शिक्षण घेत आहे. मुलांच्या उच्चशिक्षणासाठी लागणारा खर्च आणि कर्जाचा वाढता डोंगर यांमुळे राजेंद्र सपाटे प्रचंड मानसिक दबावाखाली होते. विशेष म्हणजे, या टोकाच्या निर्णयाच्या काही दिवस आधीच जिल्ह्याचे पालकमंत्री दुष्काळ पाहणी दौऱ्यावर आले असताना राजेंद्र सपाटे यांनी अत्यंत भावुक होऊन त्यांच्यासमोर आपल्या व्यथा आणि पिकांचे झालेले नुकसान मांडले होते. मात्र, त्यानंतरही दिलासा न मिळाल्याने अखेर त्यांनी हे टोकाचे पाऊल उचलल्याचे बोलले जात आहे.
या दुर्दैवी घटनेनंतर भंडारा जिल्हाधिकारी कार्यालयात ९ ऑक्टोबर रोजी दुपारी जिल्हास्तरीय शेतकरी आत्महत्या समितीची तातडीची बैठक आयोजित करण्यात आली होती. या बैठकीत राजेंद्र सपाटे यांचे प्रकरण शासकीय निकषांनुसार मदतीसाठी पात्र ठरवण्यात आले. शासन निर्णयातील नियमांनुसार पीडित कुटुंबाला एकूण एक लाख रुपयांचे आर्थिक सहाय्य मंजूर करण्यात आले. या प्रक्रियेअंतर्गत उपविभागीय अधिकारी गणेश दिघे, मोहाडीच्या तहसीलदार प्राजक्ता बुरांडे, मंडळ अधिकारी आशिष टेकाम आणि ग्राम अधिकारी दिनेश भुरे यांच्या शासकीय चमूने सायंकाळी थेट धोप गावात जाऊन राजेंद्र सपाटे यांच्या निवासस्थानी भेट दिली. अधिकाऱ्यांनी त्यांच्या पत्नी शालू सपाटे यांच्याकडे तीस हजार रुपयांचा तात्काळ धनादेश आणि मंजुरीपत्र सुपूर्द केले. उर्वरित सत्तर हजार रुपयांची रक्कम शासकीय नियमांनुसार वारसदारांच्या बँक खात्यात थेट जमा केली जाणार असल्याचे प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले.
दुसरीकडे, शेतकऱ्याच्या या टोकाच्या पावलावरून राजकीय वातावरण कमालीचे तापले आहे. काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते तथा आमदार नाना पटोले यांनी तुमसर येथे घेतलेल्या पत्रकार परिषदेत राज्य शासन आणि स्थानिक प्रशासनावर अत्यंत गंभीर आरोप केले. दुष्काळाच्या संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांची व्यथा शासन गांभीर्याने ऐकत नाही, असा थेट आरोप करत पटोले यांनी या प्रकरणी शासन आणि प्रशासनावर मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करण्यात यावा, अशी आक्रमक मागणी केली. शासकीय यंत्रणांकडून वेळीच ठोस पावले उचलली गेली असती तर एका निष्पाप शेतकऱ्याचा जीव वाचू शकला असता, असे सांगत त्यांनी काँग्रेस कार्यकर्त्यांना जिल्ह्यातील प्रत्येक तालुक्यात आंदोलन छेडण्याचे निर्देश दिले आहेत. यानंतर काँग्रेसच्या शिष्टमंडळाने धोप गावाला भेट देऊन शोकाकुल सपाटे कुटुंबाचे सांत्वन केले. तसेच भाजपचे स्थानिक नेते आणि माजी लोकप्रतिनिधींनीही घटनास्थळी भेट देऊन कुटुंबाला आवश्यक त्या सर्व सहकार्याचे आश्वासन दिले आहे.
दरम्यान, शेतकरी हक्कांसाठी लढणाऱ्या संघटनांनीही या मुद्द्यावर राज्य सरकारविरुद्ध तीव्र संताप व्यक्त केला आहे. महाराष्ट्र राज्य किसान सभेने मुख्यमंत्र्यांना सविस्तर निवेदन पाठवून राजेंद्र सपाटे यांच्या कुटुंबाला अधिक सर्वसमावेशक मदत देण्याची मागणी लावून धरली आहे. केवळ एक लाख रुपयांची मदत अशा परिस्थितीत पुरेशी ठरणार नाही, असे नमूद करत किसान सभेने पीडित कुटुंबाला किमान पाच लाख रुपयांचे सानुग्रह अनुदान तात्काळ देण्याची मागणी केली आहे. याशिवाय मयत शेतकऱ्याच्या कुटुंबावरील संपूर्ण शेतीकर्ज बिनशर्त माफ करण्यात यावे, दोन्ही मुलांच्या पुढील उच्चशिक्षणाची संपूर्ण आर्थिक जबाबदारी राज्य शासनाने स्वीकारावी आणि कुटुंबातील एका पात्र सदस्याला शासकीय किंवा निमशासकीय सेवेत सामावून घेण्यात यावे, अशा मागण्या निवेदनात करण्यात आल्या आहेत. दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना तात्पुरती मलमपट्टी करण्याऐवजी प्रशासनाने दीर्घकालीन मदत यंत्रणा उभारावी, असा सूरही शेतकरी प्रतिनिधींमधून उमटत आहे.
राजेंद्र सपाटे यांच्या आत्महत्येच्या या घटनेने ग्रामीण भागातील भीषण दुष्काळी वास्तव पुन्हा एकदा चव्हाट्यावर आणले आहे. प्रशासकीय स्तरावर एकीकडे पात्रतेनुसार आर्थिक मदत देण्याची औपचारिकता वेगाने पूर्ण केली जात असली, तरी प्रत्यक्षात शेती क्षेत्रातील कर्जाचा फास आणि निसर्गाच्या लहरीपणामुळे शेतकरी वर्ग किती हवालदिल झाला आहे, याचे हे विदारक चित्र ठरले आहे. धोप गावातील या घटनेचे पडसाद आगामी काळात संपूर्ण विदर्भातील दुष्काळ निवारणाच्या धोरणांवर आणि राजकीय घडामोडींवर उमटण्याची चिन्हे दिसत आहेत.
Leave a Reply