स्थान: Sakoli शिवनी जलाशय
वार्ताहर: साहिल येरने
भंडारा जिल्ह्यातील साकोली तालुक्यातील शिवनी जलाशय पूर्ण क्षमतेने भरून ओव्हरफ्लो झाला आहे. पाणलोट क्षेत्रात झालेल्या दमदार पावसामुळे धरणातील पाणीसाठ्यात सातत्याने वाढ होत होती आणि अखेर जलाशयाचा सांडवा ओसंडून वाहू लागला आहे. सध्या स्थानिक पातळीवर पावसाने काहीशी विश्रांती घेतली असली, तरी धरणाच्या वरील भागातून पाण्याची आवक अखंडितपणे सुरू राहिल्याने हा जलाशय तुडुंब भरला आहे. या जलसाठ्यामुळे आगामी रब्बी हंगामातील पिकांच्या सिंचनाचा प्रश्न मोठ्या प्रमाणावर सुटण्यास मदत होणार असून, साकोली परिसरातील शेतकरी वर्गामध्ये समाधानाचे आणि उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
भंडारा जिल्हा हा पारंपरिकदृष्ट्या तलावांचा आणि भाताचे कोठार म्हणून ओळखला जातो. जिल्ह्यातील शेती मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध जलस्रोतांवर आणि मान्सूनच्या लहरीपणावर अवलंबून असते. चालू हंगामात खरिपाच्या काळात समाधानकारक पाऊस पडल्यानंतर आता रब्बी हंगामासाठी पाण्याचे नियोजन काय असेल, याकडे संपूर्ण परिसराचे लक्ष लागले होते. शिवनी जलाशय हा साकोली तालुक्यातील स्थानिक शेतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा जलस्रोत मानला जातो. या जलाशयाचे पाणलोट क्षेत्र विस्तीर्ण असल्याने पावसाळ्यात जमा होणारे पाणी परिसरातील शेतीसाठी वरदान ठरते. जलाशय वेळेत पूर्ण क्षमतेने भरल्यामुळे रब्बीच्या हंगामात गहू, हरभरा, तेलबिया आणि उन्हाळी धान या पिकांसाठी लागणारे सिंचनाचे पाणी सहज उपलब्ध होण्याची शक्यता बळावली आहे.
शिवनी जलाशय ओव्हरफ्लो झाल्याचा थेट फायदा केवळ कालव्यांमधून मिळणाऱ्या पाण्यापुरताच मर्यादित राहणार नाही, तर या परिसरातील भूजल पातळी वाढण्यासही मोठी मदत होणार आहे. धरणात मुबलक जलसाठा राहिल्याने लगतच्या गावामांमधील विहिरी, कूपनलिका आणि बोअरवेलच्या पाण्याची पातळी टिकून राहण्यास हातभार लागतो. परिणामी ऐन उन्हाळ्यात उद्भवणारी पाण्याची टंचाई टळू शकते, तसेच जनावरांसाठी लागणाऱ्या पिण्याच्या पाण्याची आणि चाऱ्याची सोय होण्यास मदत मिळते. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देण्याच्या दृष्टीने जलसाठ्याची ही स्थिती अत्यंत आश्वासक मानली जात आहे.
दुसरीकडे, शिवनी जलाशय ओव्हरफ्लो झाल्यानंतर निसर्गाचे एक अनोखे आणि विहंगम दृश्य पाहायला मिळत आहे. धरणाच्या सांडव्यावरून वेगाने फेसाळत खाली कोसळणारे पाणी पाहण्यासाठी स्थानिक नागरिक आणि आजूबाजूच्या खेड्यांमधील ग्रामस्थ गर्दी करत आहेत. हिरवागार परिसर आणि पांढऱ्याशुभ्र पाण्याच्या लाटांचे दृश्य पर्यटकांना आकर्षित करत आहे. साकोली आणि लगतच्या भागातील अनेक तरुण, कुटुंबे आणि निसर्गप्रेमी या विहंगम वातावरणाचा आनंद लुटण्यासाठी धरणाच्या काठावर भेट देत आहेत. यामुळे शिवनी परिसर सध्या स्थानिक पातळीवरील एक प्रमुख पर्यटन केंद्र म्हणून चर्चेत आला आहे.
मात्र, जलाशयावर वाढणारी नागरिकांची गर्दी लक्षात घेता स्थानिक पातळीवर सावधगिरी आणि सुरक्षेचे नियम पाळणे गरजेचे ठरत आहे. धरणाचा सांडवा आणि पाषाणयुक्त किनारा निसरडा असल्याने पाय घसरून अपघात होण्याची शक्यता असते. वाहत्या पाण्यात उतरणे, पाण्याच्या प्रवाहात जाऊन छायाचित्रे किंवा सेल्फी काढणे जीवावर बेतू शकते. त्यामुळे पर्यटकांनी निसर्गाच्या सौंदर्याचा आनंद घेताना सुरक्षित अंतर बाळगणे आणि स्वतःची काळजी घेणे आवश्यक असल्याचे जाणकारांकडून सातत्याने सुचवले जाते.
विदर्भातील शेती आणि ग्रामीण जीवनशैलीसाठी स्थानिक सिंचन प्रकल्पांचे अस्तित्व अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शिवनी जलाशयासारख्या स्थानिक प्रकल्पांमुळे गावागावांतील शेतकरी आत्मनिर्भर होण्यास मदत होते. रब्बी हंगामाच्या सुरुवातीलाच जलाशय पूर्ण क्षमतेने भरल्यामुळे शेतकऱ्यांवरील पाण्याचा ताण बऱ्याच अंशी कमी झाला आहे. आता पाटबंधारे व्यवस्थापनाकडून पाण्याचे योग्य वाटप आणि नियोजन झाल्यास संपूर्ण हंगामात पिकांना वेळेवर पाणी मिळून उत्पादनात वाढ होण्याची आशा शेतकरी व्यक्त करत आहेत. निसर्गाच्या या वरदानामुळे साकोली तालुक्यातील कृषी क्षेत्रात एक सकारात्मक ऊर्जा निर्माण झाली आहे.
Leave a Reply