स्थान: Bhandara
वार्ताहर: साहिल येरने
राज्यातील शेतकरी आणि पशुपालकांसाठी महावितरण प्रशासनाने एक अत्यंत दिलासादायक आणि महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. महावितरणच्या उच्च किंवा लघुदाब विद्युत वाहिन्या तुटून, रोहित्रांमधील तांत्रिक बिघाडामुळे अथवा इतर कोणत्याही विद्युत उपकरणांमुळे घडणाऱ्या अपघातात पशुधनाचा दुर्दैवी मृत्यू झाल्यास दिल्या जाणाऱ्या आर्थिक नुकसानभरपाईच्या रकमेत तब्बल १८ वर्षांनंतर भरीव सुधारणा करण्यात आली आहे. नवीन प्रशासकीय आदेशानुसार आता गाय, म्हैस, बैल, घोडा आणि गाढव यांसारख्या मोठ्या कामकरी व दुभत्या जनावरांचा विजेच्या धक्क्याने मृत्यू झाल्यास संबंधित पशुपालकाला ५० हजार रुपयांची आर्थिक मदत दिली जाणार आहे. त्याचप्रमाणे शेळी, मेंढी आणि वासरू यांसारख्या लहान जनावरांच्या मृत्यूपश्चात ५ हजार रुपयांची सुधारित भरपाई मंजूर करण्यात आली आहे. महावितरणचे मुख्य महाव्यवस्थापक भूषण कुलकर्णी यांच्या स्वाक्षरीने १६ सप्टेंबर रोजी हे अधिकृत परिपत्रक जारी करण्यात आले असून त्याच दिवसापासून हे नवे सुधारित दर संपूर्ण राज्यभरात लागू करण्यात आले आहेत. ग्रामीण भागातील शेतीव्यवसाय आणि पशुपालन हे एकमेकांशी घट्ट जोडलेले आहेत. अनेक अल्पभूधारक व भूमिहीन शेतकऱ्यांचे संपूर्ण अर्थकारण दुग्धव्यवसाय आणि पशुधनावर अवलंबून असते. अशा परिस्थितीत शेतात किंवा रस्त्याच्या कडेला चरत असताना विद्युत तारा तुटून पडल्याने अथवा विजेचा प्रवाह जमिनीत उतरल्याने जनावरे दगावण्याच्या घटना सातत्याने घडतात. एका चांगल्या दुभत्या गाईची किंवा म्हशीची सध्याची बाजारभावातील किंमत ६० हजार ते १ लाख रुपयांच्या घरात पोहोचली आहे. तसेच शेतीकामासाठी उपयुक्त असलेल्या बैलांची जोडीही लाखाच्या पुढे गेली आहे. मात्र यापूर्वी महावितरणकडून सन २००६ आणि २००८ मधील जुन्या नियमावलीनुसार अत्यंत तुटपुंजी मदत दिली जात होती. वाढती महागाई आणि पशुधनाच्या गगनाला भिडलेल्या किमती यांच्या तुलनेत जुनी नुकसानभरपाई नगण्य ठरत असल्यामुळे शेतकरी संघटना आणि लोकप्रतिनिधींकडून भरपाईची रक्कम वाढवण्याची सातत्यपूर्ण मागणी केली जात होती. अखेर १८ वर्षांच्या दीर्घ प्रतीक्षेनंतर प्रशासनाने वास्तववादी भूमिका घेत ही रक्कम वाढविल्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला मोठा आधार मिळाला आहे. नुकसानभरपाईच्या रकमेत घसघशीत वाढ करण्यात आली असली, तरी यासाठी अर्ज करण्याची आणि प्रशासकीय मंजुरी मिळवण्याची प्रक्रिया शेतकऱ्यांसाठी सोपी आणि पारदर्शक ठेवण्यात आली आहे. ३ जून २०११ च्या शासन परिपत्रकातील कार्यपद्धतीनुसारच या नुकसानभरपाई प्रकरणांची छाननी केली जाणार आहे. वीज अपघातात जनावराचा मृत्यू झाल्यानंतर पशुपालकाने तातडीने स्थानिक वीज वितरण कार्यालय, पोलीस ठाणे आणि शासकीय पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांना याची माहिती देणे आवश्यक असते. पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांमार्फत मृत जनावराचे शवविच्छेदन करून मृत्यूचे नेमके कारण विजेचा धक्का असल्याचे प्रमाणित केले जाते. त्यानंतर विद्युत निरीक्षकांचा तांत्रिक तपासणी अहवाल आणि महावितरणच्या स्थानिक अधिकाऱ्यांचा संयुक्त पंचनामा तयार करून नुकसानभरपाईचा प्रस्ताव वरिष्ठ कार्यालयाकडे मंजुरीसाठी पाठवला जातो. मंजुरीनंतर ही सर्व मदत थेट लाभार्थी शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात थेट लाभ हस्तांतरण म्हणजेच डीबीटी प्रणालीद्वारे जमा केली जाणार आहे, ज्यामुळे मध्यस्थांची लुडबूड टळून पारदर्शकता कायम राहील. या निर्णयामुळे ऐन संकटाच्या काळात पशुपालकाला मोठा आर्थिक दिलासा मिळण्यास मदत होणार आहे. एका बाजूला ग्रामीण भागातील वीज अपघातांची भरपाई वाढवली जात असतानाच, दुसरीकडे महावितरणने ग्रामीण भागातील जुन्या, जीर्ण झालेल्या आणि लोंबकळणाऱ्या वीज तारांची तातडीने दुरुस्ती करावी, रोहित्रांभोवती योग्य संरक्षक कुंपण उभारावे आणि पावसाळ्याच्या दिवसांत नियमित देखभाल करावी अशी आग्रही मागणीही शेतकऱ्यांमधून केली जात आहे. प्रतिबंधात्मक उपाययोजना केल्यास मुक्या जनावरांचा जीव वाचू शकेल आणि शेतकऱ्यांचे होणारे कधीही न भरून येणारे नुकसान टाळता येईल. दरम्यान, ग्रामीण भागातील नागरिकांच्या आणि शेतकऱ्यांच्या विविध समस्यांकडे प्रशासनाचे लक्ष वेधण्याचे काम विविध पातळ्यांवर सुरू आहे. नुकतेच भंडारा जिल्ह्यातील स्थानिक प्रतिनिधींनी मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेच्या लाभापासून वंचित राहिलेल्या पात्र महिलांना कागदपत्रांतील त्रुटी दूर करून पुन्हा अर्ज करण्याची संधी द्यावी अशी मागणी केली आहे. प्रशासनाने शेती, पशुधन आणि महिलांच्या कल्याणकारी योजनांची अंमलबजावणी गतिमान करावी, अशी अपेक्षा आता तळागाळातून व्यक्त होत आहे. महावितरणने घेतलेला हा सुधारित नुकसानभरपाईचा निर्णय राज्यातील लाखो शेतकरी आणि पशुपालकांसाठी खऱ्या अर्थाने संकटमोचक ठरणार असून वाढत्या महागाईच्या काळात त्यांच्या आर्थिक सुरक्षेला मोठे बळ देणारा ठरेल यात शंका नाही.
Leave a Reply