नागपूर एम्समध्ये डॉक्टरला मारहाण; पोलिसांच्या आश्वासनानंतर संप मागे

स्थान: Nagpur

वार्ताहर: साहिल येरने

नागपूर येथील अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था अर्थात ‘एम्स’ (AIIMS Nagpur) रुग्णालयाच्या अतिदक्षता विभागात (MICU) कर्तव्यावर असणाऱ्या एका कनिष्ठ निवासी डॉक्टरला रुग्णाच्या नातेवाइकांनी बेदम मारहाण केल्याची धक्कादायक घटना घडली आहे. रुग्णावर अतिदक्षता विभागात उपचार सुरू असताना संतप्त नातेवाइकांनी थेट आयसीयूमध्ये घुसखोरी करून डॉक्टरला शिवीगाळ करत खाली पाडले आणि पाठीवर मारहाण केली. या घटनेमुळे रुग्णालयातील डॉक्टरांच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला असून संपूर्ण वैद्यकीय वर्तुळातून या प्रकाराबाबत तीव्र संताप व्यक्त करण्यात आला.

मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, ६६ वर्षीय एका ज्येष्ठ रुग्णाला प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे सुरुवातीला मेडिसीन विभागाच्या वॉर्ड क्रमांक ५०४ मध्ये दाखल करण्यात आले होते. मात्र, सोमवारी रात्रीच्या सुमारास रुग्णाची तब्येत अचानक खालावली आणि त्यांना श्वास घेण्यास तीव्र त्रास होऊ लागला. परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून वैद्यकीय पथकाने रुग्णाला तातडीने अतिदक्षता विभागात हलवले. रात्री साधारण १ वाजण्याच्या सुमारास रुग्णाला कृत्रिम श्वासोच्छ्वास म्हणजेच व्हेंटिलेटरची तातडीने आवश्यकता असल्याचे डॉक्टरांनी नातेवाइकांच्या निदर्शनास आणून दिले आणि त्यासाठी त्यांची लेखी संमती मागितली. नातेवाइकांनी काही तास विचारविनिमय केल्यानंतर पहाटे ४ वाजता व्हेंटिलेटर लावण्यासाठी आवश्यक संमती दिली.

नातेवाइकांची संमती मिळाल्यानंतर कर्तव्यावर असलेले कनिष्ठ निवासी डॉक्टर वरिष्ठ तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली पुढील अत्यावश्यक उपचार प्रक्रिया पूर्ण करत होते. मात्र, मंगळवारी सकाळी साधारण ९ वाजताच्या सुमारास रुग्णाच्या चार नातेवाइकांनी थेट अतिदक्षता विभागात अनधिकृत प्रवेश केला. उपचारात हलगर्जीपणा झाल्याचा आरोप करत त्यांनी उपस्थित वरिष्ठ डॉक्टरांसमोरच कर्तव्यावर असलेल्या निवासी डॉक्टरची कॉलर पकडली, त्यांना जमिनीवर पाडले आणि पाठीवर जोराने मारहाण केली. या अचानक घडलेल्या हल्ल्यामुळे आयसीयू विभागात एकच गोंधळ उडाला. तेथे उपस्थित असलेल्या सुरक्षा रक्षकांनी तातडीने मध्यस्थी करत हल्लेखोर नातेवाइकांना बाहेर काढले आणि परिस्थिती नियंत्रणात आणली.

या हिंसक प्रकारानंतर निवासी डॉक्टरांच्या संघटनेने अत्यंत आक्रमक भूमिका घेतली. या प्रकरणात तेजपाल सिंह, उदय सिंह, शुभम सिंह आणि सुमेध सिंह या चार नातेवाइकांविरोधात पोलिसांत रीतसर तक्रार दाखल करण्यात आली. पोलिसांनी या आरोपींवर ‘महाराष्ट्र वैद्यकीय सेवा व्यक्ती आणि वैद्यकीय सेवा संस्था (हिंसाचार आणि मालमत्तेचे नुकसान प्रतिबंधक) कायदा’ तसेच भारतीय न्याय संहितेच्या (BNS) संबंधित कलमांनुसार गुन्हा नोंदवून कायदेशीर कारवाई सुरू केली आहे. रुग्णालयाने स्वतः या प्रकरणात अधिकृत संस्थात्मक फिर्याद (Institutional FIR) नोंदवावी, असा ठाम पवित्रा डॉक्टरांनी सुरुवातीपासूनच घेतला होता.

या घटनेच्या निषेधार्थ एम्स रेसिडेंट डॉक्टर्स असोसिएशनने (RDA) तीव्र संताप व्यक्त करत आंदोलनाचा पवित्रा घेतला. डॉक्टरांच्या सुरक्षेचा प्रश्न केवळ तोंडी आश्वासनांपुरता मर्यादित न ठेवता ठोस उपाययोजनांची अंमलबजावणी व्हावी, या मागणीसाठी २४ सप्टेंबर रोजी निवासी डॉक्टरांनी कामबंद आंदोलन पुकारले. या आंदोलनादरम्यान बाह्यरुग्ण विभाग (OPD) आणि पूर्वनियोजित शस्त्रक्रिया यांसारख्या नियमित सेवा बंद ठेवण्यात आल्या होत्या, तर केवळ आपत्कालीन सेवा सुरू होत्या. अतिदक्षता विभागात अनधिकृत प्रवेशास पूर्ण बंदी घालावी आणि राजकीय अथवा तथाकथित व्हीआयपी दबावाचा वापर थांबवला जावा, अशी प्रमुख मागणी निवासी डॉक्टरांनी लावून धरली होती.

आंदोलनामुळे सामान्य रुग्णसेवेवर परिणाम होऊ नये यासाठी नागपूरचे पोलीस आयुक्त आणि एम्स प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी निवासी डॉक्टरांच्या प्रतिनिधींसोबत २५ सप्टेंबर रोजी सविस्तर बैठक घेतली. या उच्चस्तरीय बैठकीमध्ये एम्स परिसरातील सुरक्षा व्यवस्था अधिक कडक करण्याचे लेखी आश्वासन देण्यात आले. यामध्ये आयसीयू आणि इतर संवेदनशील विभागांमध्ये केवळ अधिकृत पास असलेल्या एकाच नातेवाइकाला प्रवेश देणे, सुरक्षा रक्षकांची संख्या वाढवणे, २४ तास सीसीटीव्ही निगराणी सक्षम करणे आणि बाह्य सुरक्षेसाठी पोलीस गस्त वाढवणे या उपाययोजनांचा समावेश करण्यात आला. प्रशासनाकडून ठोस पावले उचलली जात असल्याचे स्पष्ट झाल्यानंतर डॉक्टरांनी आपले आंदोलन अधिकृतपणे मागे घेतले आणि रुग्णालयातील सर्व सेवा पूर्ववत सुरू झाल्या.

मोठ्या रुग्णालयांमध्ये अतिदक्षता विभागात गंभीर रुग्णांवर उपचार करताना निर्माण होणारा वैद्यकीय ताण आणि नातेवाइकांची मानसिक अवस्था यातून अशा प्रकारच्या हिंसक घटना वारंवार समोर येत आहेत. मात्र, स्वतःचा जीव धोक्यात घालून सेवा देणाऱ्या वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांवर थेट हात उचलणे हे कायद्याने गंभीर आणि अजामीनपात्र गुन्हा आहे. एम्ससारख्या राष्ट्रीय स्तरावरील नामांकित वैद्यकीय संस्थेत थेट अतिदक्षता विभागात घुसून कनिष्ठ डॉक्टरांवर झालेला हा हल्ला आरोग्य यंत्रणेतील सुरक्षा त्रुटी अधोरेखित करणारा ठरला असून भविष्यात अशा घटनांची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी कडक अंमलबजावणीची गरज व्यक्त होत आहे.